Ο αντιµνηµονιακός Μάνκελ

«Θα σας πω κάτι τολµηρό: πιστεύωπωςη συµβολικήπρωτεύουσα τηςΕυρώπης είναι το νησάκι Λαµπεντούζα!» Ο άνθρωπος που το λέει αυτό, κάθεται µπροστά µας ξυπόλητος, φοράει ένα αφρικάνικο µαυρόασπρο πουκάµισο, ένα λινό σακάκι, ένα προβληµατισµένο χαµόγελο και ατενίζει τη Βόρεια Θάλασσα. Είναι ο 62χρονος Σουηδός Χένινγκ Μάνκελ, ένας από τους πλουσιότερους συγγραφείς στον κόσµο, που τα 26 µυθιστορήµατά του έχουν πουλήσει 40 εκατ. αντίτυπα σε 120 χώρες σε διάστηµα σχεδόν µιας τεσσαρακονταετίας. Τον συναντήσαµε προχθές στο Γκέτεµποργκ µε τον Ανταίο Χρυσοστοµίδη, για ένα ακόµη επεισόδιο της σειράς «Κεραίεςτης εποχής µας» (ΝΕΤ, παραγωγή S.M. art, σκηνοθεσία Γ. Κορδέλλας), και ήταν µια αποκάλυψη. ∆ιότι αυτός ο εµπορικός παραµυθάς που έγινε διάσηµος για τα δέκα αστυνοµικά του µυθιστορήµατα µε πρωταγωνιστή τον επιθεωρητή Κουρτ Βάλαντερ (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε µτφ. Λύο Καλοβυρνά), είναι ταυτόχρονα ένας ευεργέτης µε αριστερή συνείδηση που υπερασπίζεται τηνκοινωνική δικαιοσύνη, ζώντας µε το ένα πόδι στο χιόνι και µε το άλλο στην άµµο: δηλαδή στην Αφρική! «Η συµβολική πρωτεύουσα της Ευρώπης», σχολίαζε, «δεν είναι ούτεοι Βρυξέλλες ούτε το Παρίσι ούτε τοΛονδίνο ούτε η Αθήνα, αλλά αυτό το νησάκι στα νότια της Σικελίας όπου φτάνουν οι καραβιές µε τους µετανάστες και κάθε µέρα οι µισοί επιβιώνουν και οι άλλοι µισοί πεθαίνουν. Μα,είναι δυνατόν να είναι αυτή η Ευρώπη που θέλουµε; Ή µήπως χρειαζόµαστεεπιτέλους µια διαφορετική λύση; Οπως µια γέφυραµε την Αφρική που να αποκαθιστά τις καλές σχέσεις που είχαµε µέχρι πριν από τέσσερις αιώνες…». Ο Μάνκελ το αισθάνθηκε αυτό το 1989, όταν επέστρεψε στη Σουηδία ύστερα από πολύχρονη παραµονή στην Αφρική, καιείδε τη χώρα του «αλλαγµένη από την ξενοφοβία, η οποία για µένα είναιέγκληµα». Τότε σκέφτηκε να χρησιµοποιήσει τη φόρµα του αστυνοµικού µυθιστορήµατος «που λειτουργεί σαν καθρέφτης των αντιφάσεων µιας κοινωνίας», προκειµένου να σκαλίσει τα στραβά του δυτικού κόσµου _ ο οποίος µεταβαλλόταν ραγδαία ύστερα από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου _ αλλά και της Σουηδίας ειδικά. ∆ιότι το «σουηδικόµοντέλο» δεν ήταν ποτέ ιδανικό, όπωςείπε. «Εσείς δηµιουργήσατε αυτόν τον µύθο. Ποτέ δεν είχαµε το τέλειοκοινωνικό κράτος. Απόδειξη ότι κι εµείς οι «εύποροι» έχουµε προβλήµατα λ.χ. ακραίας βίας, όπως η φτωχή Αφρική. Γιατί; Ενας λόγος είναι ότι δεν δίνουµε ούτε δουλειά ούτε διεξόδους στους νέους,που αισθάνονται ότι δεν έχουν θέση ανάµεσά µας, και εξαγριώνονται…».