Κουτσά στραβά

«Mη οµιλείτε περί ενοχής, µη οµιλείτε περί ευθύνης. Οταν περνά το Σύνταγµα της Hδονής µε µουσικήν και σηµαίας• όταν ριγούν και τρέµουν αι αισθήσεις, άφρων και ασεβής είναι όστις µένει µακράν, όστις δεν ορµά εις την καλήν εκστρατείαν, την βαίνουσαν επί την κατάκτησιν των απολαύσεων και των παθών…». Μέρες που είναι, µε το σκάνδαλο Στρος-Καν στον αέρα, ας θυµηθούµε τους στίχους του Αλεξανδρινού της ευαισθησίας, του Κ. Π. Καβάφη (αφιέρωµα στο «Βιβλιοδρόµιο», από τη σελ. 15).

Π αράξενο. Σαν να τα είχε δει, πίσω από στίχους και αισθήσεις και λέξεις, όλα. Και τα µελλούµενα. «Γραµµένα» στα ποιήµατά του (που µπορείτε να απολαύσετε στην έκδοση που συνοδεύει «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο»). Σαν αυτό, που µοιάζει για τις µέρες µας να µιλά: «Και ποιος θα οµιλήσει το χειρότερο. / (Aυτό καλύτερα να µη ελέγονταν). / Ποιος θα ‘λθει να µας πει (Μη τον ακούσοµεν. / Μη τον ακούσοµεν. Θα τον ηπάτησαν) / την άδικη κατηγορία…» «Mη οµιλείτε περί ενοχής, µη οµιλείτε περί ευθύνης.Οταν περνά το Σύνταγµα της Hδονής…». Και όµως.

Κάποιοι µιλούν και για τα δύο – σε µια κοινωνία στην οποία δεν υπάρχει εν τέλει αντίκρυσµα απτό. «∆εν ξεχνάω ότι είµαστε µια κοινωνία ανοχής και συνενοχής, που ανέχεται τα πάντα και ενέχεται στα πάντα» παρατηρεί, στην «αταίριαστη» συζήτησή του µε την Τάνια Τσανακλίδου (που οργάνωσε ο Θανάσης Νιάρχος, στη σελ. 12) ο Κώστας Σκανδαλίδης. Κι εκείνη υπερθεµατίζει:

«Κακά τα ψέµατα, εµείς που ηλικιακά είµαστε σήµερα η εξουσία, κάναµε για τον τόπο ό,τι χειρότερο θα µπορούσαµε να κάνουµε. Είµαστε συνυπεύθυνοι όχι µε την έννοια του “όλοι µαζί τα φάγαµε”, που είναι χυδαίο, αλλά µε την έννοια ότι η γλυκιά ηδυπάθεια της ευµάρειας που µας κυρίευσε µας βούλιαξε στον σηµερινό βούρκο».

«Είπεν εις ποιητής• «Είναι αγαπητή / η µουσική που δεν δύναται να ηχήσει». / Κ’ εγώ θαρρώ ότι η πλέον εκλεκτή / είν’ η ζωή εκείνη που δεν δύναται να ζήσει» έγραφε ο Καβάφης. Ο Ρότζερ Γουότερς προτιµά τη µουσική που ηχεί σαν φωνή διαµαρτυρίας. Κόντρα στα «Τείχη» που χωρίζουν. Κόντρα στην υποταγή. Σαν να έχει κι εκείνος αφοµοιώσει τον αλεξανδρινό ποιητή: «Οποιος το πνεύµα του ποθεί να δυναµώσει / να βγει απ’ το σέβας κι από την υποταγή». Υπέρ της Ελλάδας. «Μη σας νοιάζει, θα κάνουµε εµείς για εσάς τη δουλειά. Θα φτιάξουµε το καλύτερο σουβενίρ για την Ελλάδα» λέει στη Μαρία Μαρκουλή (σελ.

10) πριν από τη συναυλία του µε το θρυλικό «The Wall», που θα την κάνει DVD στα µέρη µας για να περάσουν οι ελληνικές στιγµές του στην Pink Floyd αιωνιότητα. Ο ι φωνές διαµαρτυρίας είναι που µετράνε και ρίχνουν «Τείχη» και αντιλήψεις. Σαν τις «Ιδανικές φωνές» του Καβάφη, που «κάποτε µες στα όνειρά µας οµιλούνε / κάποτε µες στην σκέψη τες ακούει το µυαλό./ Και µε τον ήχο των για µια στιγµή επιστρέφουν / ήχοι από την πρώτη ποίηση της ζωής µας – / σα µουσική, την νύχτα, µακρινή, που σβήνει». Ή σαν τις φωνές των Γερµανίδων, που είχαν παντρευτεί Εβραίους, και µια νύχτα του 1943 υψώθηκαν σε διαµαρτυρία και επέτυχαν τη σωτηρία των συζύγων τους από τα ναζιστικά στρατόπεδα, όπου διατείνονταν ότι «Η εργασία απελευθερώνει» – όπως γράφει ο ιστορικός Νέιθαν Στόλτζφους (σελ. 16).

Α λλοτε βάζουν φωνή οι αριθµοί. Για τις ανισότητες. Για τις διαφορές. Σαν κι αυτές που καταγράφει το Ευρωβαρόµετρο για τον πολιτισµό του Βορρά και του Νότου. Και που θα έπρεπε, ίσως, σε µια αυτοβαυκαλιζόµενη ως «κοιτίδα πολιτισµού» χώρα σαν την Ελλάδα να κρούσει κώδωνα κινδύνου – ακόµη µεγαλύτερου σε καιρό κρίσης: γιατί έξι στους δέκα Ελληνες δεν πατάνε καν σε κινηµατογραφική αίθουσα. Οταν, φερ’ ειπείν, στην Ισλανδία – της κρίσης, οµοίως – επτά στους δέκα βλέπουν πολύ συχνά σινεµά. Οταν µόνον 15% επισκέπτεται αρχαιολογικούς χώρους και µουσεία έναντι του 66% των Φινλανδών (περισσότερα στη σελ. 6). Ισως πρέπει να το ξανασκεφτούµε. Με βάση το καβαφικό «Σε µερικούς ανθρώπους έρχεται µια µέρα / που πρέπει το µεγάλο Ναι ή το µεγάλο το Οχι να πούνε»… Πέρασαν οι καιροί που έφταναν τα – κούφια, εν τέλει – συνθήµατα. Οπως το «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια», τρίπτυχο που κυριάρχησε ανάµεσα σε δύο δικτατορίες, την 4η Αυγούστου και τη χούντα (όπως παρατηρεί στο βιβλίο της η καθηγήτρια Εφη Γαζή, σελ. 17), χαρακτηριστικό µιας κοινωνίας που συντηρητικοποιήθηκε σταδιακά και θεαµατικά. Περιορίζοντας, αν όχι φυλακίζοντας, την ελληνική Σκέψη στον – καθεστωτικό και κατεστηµένο – Συντηρητισµό, αποστεώνοντάς την.

Κ ι όµως. Σηµασία έχει το διαφορετικό, το µη καθεστωτικό, το πέρα από το κυρίαρχο ρεύµα. Ή όπως το έθεσε ο Καβάφης – µάθηµα αιώνιο, διαχρονικό – «Aν ευτυχής ή δυστυχής είµαι δεν εξετάζω. / Πλην ένα πράγµα µε χαράν στον νου µου πάντα βάζω – / που στην µεγάλη πρόσθεσι (την πρόσθεσί των που µισώ) / που έχει τόσους αριθµούς, δεν είµ’ εγώ εκεί / απ’ τες πολλές µονάδες µια. Μες στ’ ολικό ποσό / δεν αριθµήθηκα. Κι αυτή η χαρά µ’ αρκεί»…