Η επινοητικότητα του Βίλα-Μάτας

Ποιος θα το περίμενε από έναν διανοούμενο συγγραφέα, πολυσυζητημένο και πολυβραβευμένο, να παραδεχθεί ότι στο ξεκίνημα της καριέρας του παραπλανούσε το αναγνωστικό κοινό υπογράφοντας ψεύτικες συνεντεύξεις διασημοτήτων! Πράγματι, ο Καταλανός Ενρίκε Βίλα-Μάτας χαμογελούσε σαν παιδί που έχει επίγνωση της σκανταλιάς του καθώς διηγόταν προχθές ότι πριν από 40 χρόνια είχε κατασκευάσει συνεντεύξεις του Μπράντο, του Νουρέγιεφ, του Μπέρτζες, της Χάισμιθ, ακόμα και του Καστοριάδη! Συνεντεύξεις που δημοσιεύθηκαν σε έντυπα μεγάλης κυκλοφορίας! Μας τα έλεγε, με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη, με αφορμή τη σειρά τηλεπορτρέτων «Οι κεραίες της εποχής μας» (ΕΤ 1, παραγωγή S.Μ. art), στη Βαρκελώνη, σε ένα μικρό αλλά εκλεκτό βιβλιοπωλείο, στημένο εκεί όπου πριν από δύο χρόνια λειτουργούσε ένα… sex shop. Τελικά η κρυμμένη αλήθεια των πραγμάτων και η κρυφή πλευρά των χαρακτήρων διαπότισαν όλα όσα συζητήσαμε σε μια απόπειρα αποκρυπτογράφησης της λογοτεχνικής ουσίας.

Ο Βίλα-Μάτας που κάνει θραύση σήμερα σε ολόκληρη την Ευρώπη με το μυθιστόρημά του «Dublinesca» (ως «Δουβλινιάδα» θα κυκλοφορήσει από τον Καστανιώτη) με ήρωα έναν απογοητευμένο εκδότη σε αναζήτηση του καθαρόαιμου συγγραφέα ήθελε να γίνει κινηματογραφιστής.

Αλλά το σπορ ήταν ακριβό.

Οπότε, στα τέλη του ΄60 έπιασε δουλειά στο κινηματογραφικό περιοδικό «Fotogrammas». «Ημουν 18 χρονών», μας αποκάλυψε.

«Το περιοδικό ήθελε μια συνέντευξη του Μπράντο που ήταν δύσκολα προσβάσιμος. Βρήκα λοιπόν τη συνέντευξη που του είχε πάρει μια Αμερικανίδα, αλλά επειδή δεν ήξερα αγγλικά για να τη μεταφράσω, την επινόησα εξαρχής. Και όταν το άλλο βράδυ άκουσα κάπου να συζητούν για “τις βλακείες που έλεγε ο Μπράντο”, αισθάνθηκα πολύ περήφανος. Κι έτσι συνέχισα. Με τον συγγραφέα του “Κουρδιστού πορτοκαλιού” Αντονι Μπέρτζες τα πράγματα έγιναν διαφορετικά. Είχα στη διάθεσή μου μόνο μία ώρα για να τον δω και να γράψω στην εφημερίδα “La vanguardia”. Τον συναντώ λοιπόν και του εξηγώ ότι έχω έτοιμη μια συνέντευξη βασισμένη σε κείμενά του. “Ωραία”, μου λέει, “να μη χάνουμε τον χρόνο μας”, και την ενέκρινε. Κάπως έτσι έγινε και με τον Καστοριάδη: ήμουν απροετοίμαστος, του έκανα κάποιες ερωτήσεις αλλά δεν σημείωνα τίποτα οπότε με ρώτησε τι συμβαίνει. “Μην ανησυχείτε”, του είπα, “έχω ήδη έτοιμη μια συνέντευξη”. Ετσι, έδωσα και σε αυτόν ένα δικό μου κείμενο που το ενέκρινε… Οι επινοημένες συνεντεύξεις με έφεραν πιο κοντά στη λογοτεχνία».

Φυσικά, αυτή δεν είναι παρά μια λεπτομέρεια- λεπτομέρεια χαρακτηριστική όμως- στην ιδιαιτερότητα του 62χρονου Βίλα-Μάτας, ο οποίος εξελίχθηκε σε συγγραφέα των συγγραφέων. Χρησιμοποιεί δηλαδή συστηματικά ως λογοτεχνικούς χαρακτήρες τούς ομοτέχνους του είτε για να μιλήσει λ.χ. για το φαινόμενο της σιωπής τους (στο «Μπάρτλεμπυ και Σία») είτε για την ασίγαστη μανία τους να γράφουν (στη «Νόσο του Μοντάνο») είτε, εντέλει, «για τις διάφορες εκδοχές του εαυτού μου». Και ο ίδιος άλλωστε ανήκει σε αυτή την «οικογένεια» των συγγραφέων, οι οποίοι (όπως ο Μπολάνιο ή ο Πολ Οστερ) γίνονται «σάρκα της αφήγησης» άλλων συγγραφέων, και φιγουράρει σε μια δεκαριά μυθιστορήματα. Εκείνος μάλιστα προχωράει πιο πέρα καθώς μπλέκει και φανταστικούς συγγραφείς μαζί με τους πραγματικούς, θολώνοντας περισσότερο τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και επινόησης. Εκεί βρίσκεται και η γοητεία του.