… και η κρυφή γοητεία των ημιτελών μυθιστορημάτων

Επρεπε ή όχι να διασωθεί η… Λώρα; Ο θεατρικός συγγραφέας Τομ Στόπαρντ έγραψε «όχι» διότι το δικαίωμα του δημιουργού να αποφασίζει για την τύχη του έργου του, είναι ιερό. Αλλοι είπαν πως η έκδοση εκθέτει τον Ναμπόκοφ στην απληστία των πανεπιστημιακών, των εκδοτών και των μετριοτήτων που διεγείρονται στη θέα μιας ανυπεράσπιστης ιδιοφυΐας. Κάποιοι πιο διαλλακτικοί υποστήριξαν πως θα ήταν καλύτερο να δημοσιευτεί μεν το ανολοκλήρωτο μυθιστόρημα, αλλά σε μια έκδοση φιλολογική, για το επιστημονικό κοινό και μόνο. Στον αντίποδα βρίσκονται εκείνοι που υποστηρίζουν ότι τα πνευματικά έργα των μεγάλων δημιουργών πρέπει να γίνονται δημόσιο κτήμα. Ετσι εκδόθηκε ο ανολοκλήρωτος Εντουιν Ντρουντ του Ντίκενς, έτσι και το ημιτελές Αληθινό με το πρώτο φως του Χεμινγουέι ή το Οταν οι προσευχές εισακούονται του Καπότε κ.ο.κ. Τώρα πάντως που κυκλοφόρησε η… Λώρα, θα λέγαμε ότι η απάντηση εξαρτάται από το πώς σερβίρεται ένα τέτοιο βιβλίο. Είναι απαραίτητο δηλαδή ο αναγνώστης να μην παραπλανηθεί και να μην το κρίνει με τα ίδια κριτήρια όπως τα ολοκληρωμένα έργα. Αυτό είναι δουλειά των κληρονόμων κατ΄ αρχήν αλλά και του εκδότη, γι΄ αυτό και βρίσκουμε στη Λώρα μια φωτοαναπαραγωγή των πρωτότυπων καρτελών του Ναμπόκοφ. Από εκεί και πέρα είναι γεγονός ότι το Πρωτότυπο της Λώρας θα γινόταν το 18ο μυθιστόρημα του Ναμπόκοφ αλλά παρέμεινε μια α φέτα ζωής που δεν πρόλαβε να μετασχηματιστεί σε μυθοπλασία. Ο αναγνώστης «ακούει» τον Ναμπόκοφ να κατεδαφίζει τους σύγχρονούς του Γάλλους Μαλρό, Μισό, Μοντερλάν, Μοράν, Μοριάκ, Μορουά. Και τον βλέπει να αγωνίζεται ενάντια στη μοίρα του, ενάντια στην αρρώστια που τον έτρωγε, ενάντια στις φλεγμονές γύρω από τα νύχια των ποδιών του που τον τρέλαιναν στον πόνο. Είναι σπαρακτικές οι σκηνές όπου ο ήρωάς του, ο Φίλιπ, προσπαθεί να σβήσει το σχέδιο του εαυτού του, να αυτοεξοντωθεί, να αυτοδιαγραφεί, μετατρέποντας τον επικείμενο θάνατό του σε ελεύθερη πράξη δημιουργίας. Ο θάνατος είναι διασκέδαση , λέει ειρωνικά ο υπότιτλος του βιβλίου. Κι ο Ναμπόκοφ μας ανοίγει μια κουβέντα για το σεξ και τον θάνατο, για την τέχνη της μυθοπλασίας και τα παιχνίδια της τέχνης, για τον βίο του δημιουργού και την παραπλανητική ανασύνθεσή του στα έργα του. Οπως συμβαίνει στα μεγάλα μυθιστορήματά του έτσι κι εδώ έχουμε στο κέντρο έναν άνθρωπο που καταρρέει.