Αλλάζοντας ταυτότητες τον 21o αιώνα

Πώς εξαφανίζεσαι στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης με δεκάδες δορυφόρους πάνω απ΄ το κεφάλι σου και χιλιάδες κάμερες να καταγράφουν κάθε σου βήμα; Πώς αλλάζεις ταυτότητα προκειμένου να μη σε ανακαλύψουν οι διώκτες σου; Μα ενδυόμενος νέους, υβριδικούς ρόλους, απαντά ο Γουίλιαμ Μπόιντ. Και επομένως διαρρηγνύοντας τα κοινωνικά στεγανά
Ο58χρονος Γουίλιαμ Μπόιντ ανήκει στη φουρνιά των ώριμων πλέον βρετανών μυθιστοριογράφων- όπως οι Μπαρνς, ΜακΓιούαν, Εϊμις και Μπάνβιλ – που αλλάζουν συχνά αφηγηματικό είδος χωρίς, εντούτοις, να προδίδουν τις σταθερές που τους προσδίδουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Στο τελευταίο του βιβλίο η γραφή του ενδύεται προγραμματικά τον μανδύα του θρίλερ, αν και πολύ σύντομα καταλαβαίνουμε πως εδώ υπηρετείται ένας περισσότερο πολύπλοκος φιλολογικός στόχος. Το κλειδί στην ιστορία είναι αυτό που ο ίδιος ο Μπόιντ σε πρόσφατη συνέντευξή του αποκαλεί «υπερδομή», αντί του χιτσκοκικού «ΜακΓκάφιν». Πρόκειται για τον ρόλο μιας πολυεθνικής φαρμακευτικής εταιρείας που προωθεί με κάθε κόστος- υλικό και ανθρώπινο- ένα νέο αντιασθματικό φάρμακο, το Ζembla-4. Η κακοτυχία του κεντρικού χαρακτήρα, του Ανταμ Κίντρεντ, έγκειται στο ότι συναντά έναν ερευνητή που αμφισβητεί τη σκοπιμότητα αδειοδότησης του φαρμάκου καθώς κατά τις κλινικές έρευνες έχουν αποβιώσει δεκατέσσερα παιδιά. Ο ερευνητής θα βρεθεί μαχαιρωμένος, ο Ανταμ θα τον ανακαλύψει και, προσπαθώντας- ολίγον βλακωδώς- να τον σώσει, θα αφήσει τα αποτυπώματά του στο όργανο του εγκλήματος. Μοναδική οδός η φυγή, με την Αστυνομία και τον πραγματικό δολοφόνο- έναν μισθοφόρο των Ειδικών Δυνάμεωνστο κατόπι του.

Ο Ανταμ είναι κλιματολόγος και ειδικεύεται στην προσομοίωση νεφών- κάτι που στο βιβλίο λειτουργεί ως μεταφορά για το εφήμερο και εύπλαστο του χαρακτήρα του. Εχει διωχτεί από το αμερικανικό πανεπιστήμιο όπου δίδασκε αλλά και από τη σύζυγό του ύστερα από ένα σεξουαλικό σκάνδαλο με μια φοιτήτρια. Επιστρέφει σε αναζήτηση δουλειάς στο Λονδίνο, όπου και θα γίνει δεκτός στο Ιμπίριαλ Κόλετζ. Η ατυχία όμως τον χτυπά το ίδιο απόγευμα της συνέντευξης. Μετατρέπεται σε φυγάδα με τα λαγωνικά στο κατόπι του και βρίσκει καταφύγιο σε ένα ακατοίκητο οικόπεδο στο Τσέλσι, πάνω στον Τάμεση. Εκεί θα ξαναρχίσει τη ζωή του από το μηδέν, συνειδητοποιώντας ότι για να κρυφτείς στην εποχή μας οφείλεις να εξαφανίσεις κάθε ηλεκτρονικό και επικοινωνιακό σου ίχνος. Αρα όχι πιστωτικές, όχι ταυτότητα, όχι κινητά. Μόνος, άφραγκος, βρώμικος και αγνώριστος, ο Ανταμ θα τρέφεται με κονσέρβες και σκουπίδια, θα κοιμάται σε μια θαμνώδη έκταση του οικοπέδου, θα μεταβληθεί σε έναν μη-άνθρωπο.

Ομως οι διώκτες του θα τον εντοπίσουν και το σκοτεινό Λονδίνο του υποκόσμου θα αποδειχθεί εξαιρετικά βίαιο. Σύντομα ο Ανταμ θα αλλάξει ταυτότητα υποδυόμενος διαδοχικά τον ρόλο του ζητιάνου, έπειτα του τυφλού, του συγκατοίκου και εραστή μιας πόρνης σε ένα συγκρότημα λαϊκών πολυκατοικιών, του μέλους μιας σέκτας Ευαγγελιστών που διατείνεται ότι ο πραγματικός θεός ήταν ο Ιωάννης και ότι ο Χριστός σταυρώθηκε προκειμένου να διαφύγει ο Κύριος, τέλος του τραυματιοφορέα με πλαστά χαρτιά και, επιτέλους, στέγη πάνω απ΄ το κεφάλι του.

Ο Ανταμ προσαρμόζεται, εξελίσσεται, καθορίζει τη μοίρα του λειτουργώντας ως πρότυπο του κοινωνικού δαρβινισμού. Και, όπως συμβαίνει με τα είδη που επιβιώνουν στη φύση, ξεκινά μια ερωτική ιστορία με μια νεαρή γοητευτική αστυνομικίνα που υπόσχεται να ανασυνθέσει την αρχική του ταυτότητα.

Σ΄ ό,τι αφορά τους κακούς, οι διώκτες θα καταστούν διωκόμενοι και ο δόλος της φαρμακευτικής θα αποκαλυφθεί χωρίς πάντως ο ύστερος καπιταλισμός να πολυιδρώσει. Κάποιοι θα γίνουν ούτως ή άλλως πλουσιότεροι, κάποιοι θα συναντηθούν με τη νομοτέλεια της ανθρώπινης φύσης, κάποιοι άλλοι θα καταλήξουν ως απόβλητα στον Τάμεση.

Ο συγγραφέας αγαπά την πόλη του και ξεφλουδίζει με επιμέλεια τις επάλληλες στρώσεις της. Οι ευρύτερες συγκρούσεις της εποχής (τρομοκρατία, Ιράκ, Αφγανιστάν, Τσετσενία, Βοσνία) προβάλλονται διακριτικά. Οι ήρωες είναι καλοσχηματισμένοι, η εσωτερική εστίαση πειστική και η δράση ισορροπημένη. Η επιστημονική γνώση απομυθοποιείται και ο ρόλος της στη δημιουργία υπεραξίας αποκαλύπτεται. Ο υβριδισμός και η πολυπολιτισμικότητα της σύγχρονης κοινωνίας υφέρπουν καθώς οι ήρωες έχουν στην πλειονότητά τους περίεργα ονόματα και ποικίλες πολιτισμικές συντεταγμένες. Μοιάζει σαν ο Τζον Λε Καρέ και ο Χανίφ Κιουρέισι να έχουν δώσει τα χέρια για να παραχθεί αυτό το απολαυστικά ασθματικό μυθιστόρημα. Κι αν κάποτε τα γεγονότα δεν ξεχειλίζουν από αληθοφάνεια, μικρή σημασία έχει. Το ποτάμι είναι παρόν και οι ρυθμοί της φύσης περίπου αναλλοίωτοι.