Ο Τολστόι στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα ο Τολστόι άρχισε να μεταφράζεται από το 1886, πρώτα όμως μεταφράστηκαν κυρίως φιλοσοφικά και παιδαγωγικά κείμενά του, μαζί με ορισμένα διηγήματα, όπως έχει δείξει η καθηγήτρια Σόνια Ιλίνσκαγια. Η φήμη του μεγάλωνε και ο Τύπος δημοσίευε συνεχώς ειδήσεις για τη δράση του, τη θεωρία του για τη μη-βία, την παιδεία, την κοινωνική αναμόρφωση. Η φήμη αυτή μεγάλωσε το 1900, μετά τον αφορισμό του, και το μυθιστόρημα Aνάσταση δημοσιεύθηκε αμέσως σε μετάφραση. Τα μεγάλα του μυθιστορήματα μεταφράστηκαν αργότερα, όμως οι συγγραφείς μας τα γνώριζαν από μεταφράσεις: ο Σικελιανός τον ονόμασε «τιτάνα λαϊκό παιδαγωγό». Ισως όμως τη μορφή του αποδίδουν πληρέστερα οι στίχοι του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αγάπη αγάπη θρόισμα βαθύφυλλο του Πάνα/ Λέων Τολστόι βελανιδιά τετράψηλη προφητική», από το ποίημα «Δεν λησμονώ ποτέ τον Λέοντα Τολστόι τον πρώτο δάσκαλό μου». Γιατί ο Τολστόι, κήρυκας της αγάπης και πάντα στραμμένος σε έναν παράδεισο επί γης, μπόρεσε να εμπνεύσει τους πιο διαφορετικούς ανθρώπους. Αν ο Ντοστογιέφσκι έριξε φως στις πιο σκοτεινές ρωγμές του ανθρώπινου νου, ο Τολστόι, επικός και οραματιστής, δεν δίστασε να δώσει παραμυθητικές απαντήσεις στο παράδοξο της ζωής.

Από τα 90 έργα του Τολστόι στα ελληνικά κυκλοφορούν λίγοι σχετικά τίτλοι, αλλά από πολλούς διαφορετικούς εκδότες με διαφορετικές γραφές του ονόματος του. Τον συναντάμε με το όνομα Λέων, Λέον ή Λεβ και Τολστόη ή Τολστόι, και οι πιο συστηματικοί μεταφραστές του είναι ο Αντρέας Σαραντόπουλος, η Κοραλλία Μακρή και ο θεατράνθρωπος Αλέξης Σολομός στις παλαιότερες εκδόσεις, ενώ πιο πρόσφατα ο Φώντας Κονδύλης, η Ελένη Μπακοπούλου και η Σταυρούλα Αργυροπούλου. Τα μεγάλα του μυθιστορήματα κυκλοφορούν από τους Γκοβόστη, Ζαχαρόπουλο, Πατάκη και ΔOΛ η Αννα Καρένινα (ή Καριένινα), και από τους Γκοβόστη, Δαμιανό, Κάκτο, Πατάκη, ΔOΛ, Ελευθεροτυπία, ο Πόλεμος και Ειρήνη . Σταχυολογούμε επίσης τις Νουβέλες και διηγήματα1884-1903 (Ροές, ΔOΛ), τα Διηγήματα της Σεβαστούπολης (Ροές), το Γιατί; (Γαβριηλίδης), την Ανάσταση (Γκοβόστης), την Εξομολόγηση (Ρrinta), τον Φιοντόρ Κουζμίτς (Ηριδανός), την Σονάτα του Κρόϊτσερ και τον Χατζή Μουράτ (Ζαχαρόπουλος, Γκοβόστης), τους Τρεις ερημίτες (Μαΐστρος), τη Μανούλα (Πατάκης), τα Παιδικά και εφηβικά χρόνια (Εστία), το Τι είναι τέχνη (Ρrinta) κ.ά.