Φωνητική γραφή

«Ιπερ τις ιρινις, ιπερ τυ ςοςιαλιζμυ» ήταν ο πρωτοσέλιδος τίτλος της εφημερίδας Κόκινος Καπνάς στις 4 Αυγούστου του 1936, την ημέρα που στην Ελλάδα ο Ιωάννης Μεταξάς εγκαθίδρυε τη δικτατορία. Η ιδιότυπη ορθογραφία του Κόκινυ Καπνά – χαρακτηριστική άλλωστε στον ίδιο τον τίτλο της εφημερίδας- αναδεικνύει τις αναζητήσεις των ελληνόφωνων στη Σοβιετική Ενωση γύρω από το γλωσσικό ζήτημα. Το 1934 στη Μόσχα μία σύσκεψη διανοουμένων πήρε την απόφαση η επίσημη γλώσσα της μειονότητας να είναι η δημοτική, ενώ πολλοί επέμεναν στη χρήση της ποντιακής διαλέκτου. Από την άλλη, η ρηξικέλευθη επικράτηση της φωνητικής γραφής που χρησιμοποιούσαν ο Κόκινος Καπνάς και ο Κομυνιςτις σχετιζόταν με τις εκστρατείες καταπολέμησης του αναλφαβητισμού και την ιδέα μίας γλώσσας που θα εξέφραζε τους εργάτες και τους αγρότες.

Οι Πόντιοι, τουρκόφωνοι και μη, οι άνθρωποι που για χρόνια είχαν μάθει καθαρευουσιάνικα γράμματα, οι Μαριουπολίτες με την ιδιαίτερη διάλεκτό τους, οι ιδεολόγοι δημοτικιστές συνέθεταν ένα ανομοιογενές γλωσσικό σύμπαν σε διάφορα σημεία της αχανούς χώρας. Η συζήτηση για τη γλώσσα φανερώνει τόσο τα περιθώρια της αυτονομίας που εξασφάλιζε η σοβιετική εξουσία στις μειονότητες όσο και την ποικιλομορφία των ελληνικών πληθυσμών στη Σοβιετική Ενωση. Εντέλει, οι γλωσσικοί πειραματισμοί εγκαταλείφθηκαν τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.