Κουτσά στραβά

Σαν σήμερα, πριν από πενήντα χρόνια, εξαιτίας μιας νεροποντής, «κυρίες με την κόμμωση λάχανο, της μόδας τότε, έτρεχαν να κρυφτούν- αξιολύπητο θέαμα». Το γεγονός, βέβαια, δεν ήταν αυτό. Ηταν η ακύρωση, λόγω βροχής, της πρώτης εμφάνισης της Μαρίας Κάλλας στην Επίδαυρο, στο πρώτο «μελόδραμα»- όπως έλεγαν τότε τις όπερεςπου θα φιλοξενούσε το αρχαίο θέατρο από τη λειτουργία του στη σύγχρονη εποχή. Ηταν Κυριακή. Είχε μαζευτεί εκεί όλη η Αθήνα12.000 άνθρωποι. Πρωθυπουργοί, υπουργοί, η αφρόκρεμα των καλλιτεχνών της πρωτεύουσας. Ηταν η πρώτη επιστροφή της Κάλλας στα πάτρια ύστερα από μια μεγάλη καριέρα που άνθησε στο εξωτερικό. Ηταν μεγάλη ταλαιπωρία να πας τότε στην Επίδαυρο- μέσω Ναυπλίου- αλλά τα αυτοκίνητα έκαναν κομβόι και σε όλα υπήρχαν «κρεμάστρες με τουαλέτες, κοστούμια, πουκάμισα».

Η παράσταση της «Νόρμας» του Μπελίνι δόθηκε εντέλει την επόμενη Τετάρτη και επαναλήφθηκε την Παρασκευή. Στο απολαυστικό αφήγημα του Γιώργου Σαρηγιάννη (σελ. 14), στον οποίο μιλάει και η Κική Μορφωνιού που τότε έπαιξε δίπλα στην Κάλλας, αναβιώνει η εποχή και αντιλαμβάνεται κανείς, μέσα και από τα «ΝΕΑ» των ημερών εκείνων και τις ανταποκρίσεις του Γ. Κ. Πηλιχού, το δέος που προξενούσε η μεγάλη ντίβα στους πάντες. Στους πάντες; Με κάποιες εξαιρέσεις, βέβαια, όπως αυτή του Γιάννη Τσαρούχη που είχε ανα λάβει τα σκηνικά. «Μαρία, πρέπει να δοκιμάσεις την περούκα», της έλεγε στις πρόβες.

«Νon posso»- «δεν μπορώ»- του απαντούσε. «Εντάξει, Μαρία μου, αύριο», έλεγε ο Τσαρούχης. Αλλά και την άλλη μέρα τα ίδια.

Μια, δυο, τρεις, non posso και non posso, στο τέλος εκρήγνυται κι αυτός και της λέει:

«Μη σώσεις και possεις».

Αλλά έχει και η σημερινή εποχή τις περιπέτειές της με τα αρχαία θέατρα. Εχει και ένα βανάκι, που το λένε… «Σταύρο». Εκεί μπήκε η Αλεξία Τσαγκάρη και ακολούθησε τον θίασο του Θεάτρου του Νέου Κόσμου στην περιοδεία του με τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, ακόμη και σε πολύ ιδιαίτερα θέατρα όπως των Οινιαδών, λίγο έξω από το Μεσολόγγι, που είναι λαξεμένο σε βράχο και κάποτε ήταν λιμάνι. Οι Τρωάδες είναι ένας ύμνος στη γυναικεία δύναμη. Και αν κάποιος θέλει να μάθει τι λένε οι πέντε γυναίκες και ο μοναδικός άντρας του θιάσου μέσα σε ένα βανάκι, πρέπει να γυρίσει στη σελ 6. Ιδίως εάν τον τρώει να μάθει και τι αφηγείται ασταμάτητα στον δρόμο η Λυδία Κονιόρδου- αλλιώς Εκάβη- που μπήκε τελευταία στο όχημα με το άσπρο φαρδύ της φόρεμα, το γαλάζιο φουλάρι και τα λυτά μακριά μαλλιά της. Ή αν θέλει να δει πώς ένας θίασος γίνεται σχολικό λεωφορείο με κορίτσια που βγάζουν τα κεφάλια από τα παράθυρα και παριστάνουν τον τελάλη.

Το ένα φέρνει τ΄ άλλο, ηθοποιός σημαίνει φως, και γυναίκα- ηθοποιός μπορεί να σημαίνει πολλά περισσότερα, όπως δείχνει η επανάσταση της Ινγκριντ Μπέργκμαν στην ιδιωτική της ζωή. Η σειρά «Μεγάλοι Ερωτες του Χόλιγουντ» φιλοξενεί την υπέροχη ιστορία του ζεύγους Ινγκριντ Μπέργκμαν- Ρομπέρτο Ροσελίνι (σελ. 3). Η Μπέργκμαν τον ερωτεύτηκε από μια ταινία του, χωρίς να έχει δει το πρόσωπό του: από τη «Ρώμη, Ανοχύρωτη Πόλη». Παράτησε για χάρη του σύζυγο και κόρη. Αλλά κι εκείνος χάλασε τον γάμο του- και δεν παρατάς έτσι εύκολα μία Αννα Μανιάνι! Ο έρωτάς τους δεν κράτησε για πάντα αλλά ήταν θυελλώδης. Εκαναν και παιδιά. Και τους στοίχισε.

Ειδικά στην Μπέργκμαν που έως τότε ήταν η Σουηδέζα που είχε φέρει στο Χόλιγουντ δύο πράγματα το ίδιο πολύτιμα για την εποχή: την ομορφιά και την αρετή. Τέτοιες διαψεύσεις έχουν ακριβό τίμημα…

Αλλωστε, την εποχή που μεσουρανούσε η Μπέργκμαν στις ΗΠΑ, το συντηρητικών ηθών Χόλιγουντ, οι διανοούμενοι και οι διασημότητες του καλλιτεχνικού κόσμου είχαν αναπόφευκτα ένα μερίδιο συμμετοχής, συνειδητά ή όχι, στον Ψυχρό Πόλεμο που θα κρινόταν, πάνω απ΄ όλα, στο ιδεολογικό πεδίο- «στις ψυχές και τα μυαλά των ανθρώπων», λέει ο ιστορικός Χιου Γουίλφορντ που μιλάει στον Κωστή Καρπόζηλο (σελ.

17). Κατάλαβαν άραγε ο Τζάκσον Πόλοκ ή η Νίνα Σιμόν ότι για να εκθέσει ο πρώτος τα έργα του στο Παρίσι το 1960 ή για να τραγουδήσει η δεύτερη στη Νιγηρία το 1961 είχε βάλει το χεράκι της- και τα λεφτά της- η CΙΑ; Το βιβλίο του ΓουίλφορντΤhe Μighty Wurlitzer,Ηow the CΙΑ played Αmerica, μιλάει ακριβώς γι΄ αυτό. Για το ποιους χειρισμούς- και με ποιους ανθρώπους- έκαναν οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ προκειμένου να στηρίξουν ιδεολογικά τη νίκη της Δύσης. Πώς έφτασαν να χρηματοδοτούν ακόμα και ριζοσπαστικές αριστερές οργανώσεις, αρκεί να μην ήταν «σταλινικές».

Τη διαχείριση της βίας, το Χόλιγουντ αργότερα την ανέθεσε σε μια εξαιρετική γενιά σκηνοθετών, που είχαν, πάντως, και τις μεταξύ τους κόντρες. Αυτό φαίνεται αρκετά καθαρά στον «Σημαδεμένο του Μπράιαν ντε Πάλμα» (σελ. 12), μια ταινία- απάντηση, σύμφωνα με τον Δημήτρη Δανίκα, στονΝονό του συνομηλίκου του σκηνοθέτη Φράνσις Φορντ Κόπολα που εξωράιζε, κατά κάποιον τρόπο, τη Μαφία.

Οσο για την αληθινή φωνή του συγγραφέα, αυτή δεν γίνεται- ευτυχώς- πάντα αντικείμενο εκμετάλλευσης σε σκοτεινούς διαδρόμους. Υπάρχουν βιβλία πολλά που μεταφράζονται αυτήν τη στιγμή- γράφει η Μικέλα Χαρτουλάρη στη σελ. 38- και που θα αρχίσουν να κυκλοφορούν στην εκδοτική σοδειά του φθινοπώρου: του Ναμπόκοβ, του Κάρβερ, του Κουτσί, του Εκο. Βιβλία που επιβεβαιώνουν ότι τίποτα δεν έχει χαθεί όσο υπάρχει πλούτος ιδεών, ικανότητα έκφρασης, θάρρος και ανεξαρτησία γνώμης. Θάρρος και ανεξαρτησία που διαθέτει – και με το παραπάνω- η συγγραφέας της νέας γενιάς Ελενα Μαρούτσου (σελ. 10) στη σειρά διηγημάτων «Σχέσεις στα άκρα».