Στη χώρα των ζωντανών σκιών

Ενα βιβλίο- οδηγός: μιλάει για την Ελλάδα του χθες και του σήμερα. Ο γάλλος ελληνιστής Λακαριέρ συνομιλεί με τον Παυσανία- αυτόπτη μάρτυρα, που αντικρύζει τις τελευταίες στιγμές της ελληνικής αρχαιότητας. Διάσημα αξιοθέατα και λησμονημένοι τόποι στη «χώρα των ζωντανών σκιών»
Το όνομα του Παυσανία είναι πασίγνωστο σε αρχαιολόγους και ελληνιστές. Ο «πρώτος ξεναγός» του ελληνικού κόσμου, όπως τον χαρακτηρίζει ο Λακαριέρ, δεν ήταν «Ελληνας της Ελλάδας». Ηταν ντόπιος και ξένος ταυτόχρονα. Αυτό καθόρισε το βλέμμα του. Κάτι παραπάνω: ο μικρασιάτης περιηγητής είδε μια χώρα υπό ρωμαϊκή κατοχή. Με λεηλατημένα ιερά και ρωμαίους τουρίστες.

Το Ελλάδος Περιήγησις του Παυσανία αριθμεί δέκα τόμους. Σχολαστικές περιγραφές μνημείων και τόπων, παρεκβάσεις, μυθολογικές εκτροπές, βιβλιογραφικές παραπομπές, ήθη και έθιμα. Ενα λεπτομερές ευρετήριο της ελληνικής αρχαιότητας, πραγματικός θησαυρός για τον μελετητή. Ο Λακαριέρ σημειώνει πως το πόνημα του Παυσανία καταντά ανιαρό ανάγνωσμα για όποιον δεν είναι φανατικός αρχαιολόγος. Εχει δίκιο. Ακόμα θυμάμαι με πόση χαρά είχα ξεκινήσει την περιήγησή μου στην Πελοπόννησο, φρέσκια φοιτήτρια, με τον Παυσανία ανά χείρας. Και πόσο γρήγορα έφτασα να πηδάω σελίδες, για να φτάσω στα περίφημα «φιλέτα» του κειμένου του, που με ενδιέφεραν.

Ο Λακαριέρ συγκέντρωσε σε έναν τόμο τις πιο ενδιαφέρουσες περιγραφές του αρχαίου περιηγητή και τα δημοφιλέστερα αξιοθέατα, με δυο λόγια ό,τι βρίσκεται στο περιηγητικό πλάνο του σύγχρονου ταξιδιώτη: Ακρόπολη, Θήβα, Δελφοί, Αργος, Μυκήνες, Επίδαυρος, Κόρινθος, Ολυμπία. Ομως δεν έμεινε στα τουριστικά χαϊλάιτς. Πλάι σ΄ αυτά, ο Ραμνούντας, η Βραυρώνα, το Αμφιαράειον, η Σικυώνα, η Αυλίδα, το άντρον του Τροφωνίου κ.ά.

Ο Παυσανίας ταξίδευε συνήθως πεζός. Το ίδιο επιχειρεί και ο Λακαριέρ, που ακολουθεί τα ίχνη του. Οπως ο Παυσανίας περιγράφει, παρατηρεί, εξετάζει, σχολιάζει, υποθέτει, έτσι και ο Λακαριέρ συνοδεύει το μεταφρασμένο κείμενο του αρχαίου περιηγητή με σκέψεις και σχόλια που του προκαλεί η σύγχρονη Ελλάδα. Ετσι, ο διάλογος Παυσανία- Λακαριέρ αποτυπώνει την Ελλάδα του χθες και του σήμερα.

Ο Λακαριέρ μιλάει για την απληστία των εργολάβων, τις κακόγουστες βίλες των πλούσιων Αθηναίων στα νότια προάστια, την ανία του στη Σικυώνα. Αναφέρεται σην ελληνική φιλοξενία που χάνεται, στο αποκοιμισμένο Αργος που ζωντανεύει μόνο τις μέρες της αγοράς, στους χωρικούς με τα γαϊδούρια τους. Ψήνουν αρνιά το μεσημέρι, ενώ το βράδυ παρακολουθούν με τεντωμένο αυτί γαλλόφωνη παράσταση τραγωδίας στην Επίδαυρο. Περιγράφει τα ερείπια της Τροιζήνας, «τα πιο ρομαντικά όλης της Ελλάδας». Τους απλούς ανθρώπους, οι οποίοι δείχνουν να έχουν διαβάσει τον Παυσανία και γνωρίζουν όλες τις αρχαιοελληνικές δοξασίες. Την άναρχη εκμετάλλευση του δασικού πλούτου, που αποψίλωσε το αρχαιοελληνικό τοπίο.

Ο περιπατητής Λακαριέρ δεν θαυμάζει απλώς τα ερείπια του αρχαίου μεγαλείου. Συνομιλεί με τους ανθρώπους γύρω του, βυθίζει το βλέμμα του στο τοπίο, ακούει τις φωνές, τα αυτοκίνητα. Το βιβλίο κλείνει με την περιγραφή μιας θύελλας στους Δελφούς και τον τελευταίο χρησμό: «απέσβετο και λάλον ύδωρ».

Το κείμενο συμπληρώνεται με ευρετήριο αρχαιολογικών τόπων, καλλιτεχνών που αναφέρει ο Παυσανίας, καθώς και με κειμενολεζάντες. Οι τελευταίες επεξηγούν τις φωτογραφίες του Λακαριέρ, που αντικρύζονται με το κείμενο. Ο σύντομος πρόλογος του ελληνιστή υπογράφεται τον Ιανουάριο του 1978 και συνοψίζει περιπάτους που πραγματοποιήθηκαν δώδεκα χρόνια νωρίτερα. Θέτει τους όρους της συνομιλίας των δύο κειμένων- και των δύο υποκειμένων.

Ο Λακαριέρ περπάτησε σε τόπους που αποτελούν διάσημα και πολυσύχναστα αξιοθέατα, αλλά και σε χωριά ξεχασμένα από τον Θεό και τους ανθρώπους. «Θέλετε πράγματι να πάτε στην Τιτάνη;», ρώτησε έκπληκτος ο οδηγός του λεωφορείου. «Μα εκεί δεν υπάρχει τίποτα!».