«Μας έσωσε το Στάλινγκραντ!»

Το σχέδιο της εξόντωσης των μειονοτήτων εγκαταλείφθηκε μόλις έναν χρόνο μετά την επιβολή του. Γιατί άραγε; Οι εξηγήσεις είναι δύο. Η πρώτη αφορά τη διάλυση του τουρκικού κράτους μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μόλις τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή της Κεμάλ Ατατούρκ, η Τουρκική Δημοκρατία παρουσίαζε μια εικόνα αποσύνθεσης, η οποία προκύπτει ανάγλυφα μέσα από το Ημερολόγιο του Κιουρκτσόγλου. Δεν ήταν σε θέση να εξασφαλίσει ούτε καν ψωμί στους εξόριστους. Η δεύτερη εξήγηση συνδέεται με την εξέλιξη του πολέμου. Στις 2 Φεβρουαρίου 1943 η ναζιστική Γερμανία έχασε τη μάχη του Στάλινγκραντ και η 6η Γερμανική Στρατιά του στρατηγού Πάουλους αποδεκατίστηκε. Τότε, ο Ισμέτ Ινονού άρχισε να κλονίζεται και να διαβλέπει ότι η Γερμανία μπορούσε να χάσει εν τέλει τον πόλεμο – κάτι που θα τον ανάγκαζε να βρεθεί στο πλευρό των Συμμάχων, όπως και έγινε. Θυμάμαι για πολλά χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου τους Κωνσταντινουπολίτες να λένε «εμάς μας έσωσε το Στάλινγκραντ».