Φυγάς θεόθεν και αλήτης

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΕΡΙΚΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗΝ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΜΑΣ ΑΓΟΡΑ ΠΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ
ΠΩΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΚΑΤ΄ ΟΝΟΜΑ ΑΛΛΑ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ, ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΜΑ
ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΙΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ
ΘΕΤΟΥΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ, ΗΘΙΚΑ
ΉΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
Τότε, όπως έγινε και την περασμένη εβδομάδα με το «Μάθημα» του Μπομπ Γουίλσον, μεταθέτω στη στήλη των «ΙΔΕΩΝ» του Σαββάτου, τη συζήτηση με το κοινό και τους αναγνώστες που με τιμούν με την προσοχή τους φέτος, ώστε να εξαρθεί η σημασία τους.

Ένα τέτοιο γεγονός είναι το όλο ακρόαμα, θέαμα και τελούμενο στο θέατρο «Μεταξουργείο» με τη γενική ιδεολογική και καλλιτεχνική ευθύνη του μανικού Δήμου Αβδελιώδη και με την εκπλήσσουσα ερμηνεία τής Γιασεμί Κηλαηδόνη.

Ο Αβδελιώδης είναι ένας καλλιτέχνης που και στον κινηματογράφο και στο θέατρο λειτουργεί ως καθολικός δημιουργός. Πρωτότυπος συγγραφέας ή τολμηρός διασκευαστής, εικαστικός, υπεύθυνος φωτιστής, σκηνοθέτης αλλά και δάσκαλος υποκριτικού ήθους και ύφους. Πέρα όμως από αυτά είναι ένας αναζητητής προσώπου, ένας ανιχνευτής και παλμογράφος της χαμένης μας ταυτότητας και του νοθευμένου κέντρου. Και την ταυτότητα και το κέντρο δεν τα εντοπίζει ούτε στην ταλαιπωρημένη έννοια της εθνότητας ούτε σε ιστορικές κατασκευές περί συνέχειας ή ασυνέχειας του κοινωνικού ή άλλου ιστού. Ως γνήσιος καλλιτέχνης την αναζητεί στις συμπεριφορές, στις νοοτροπίες, στις χειρονομίες, στον άσημο λόγο, στην κραυγή και στο επιφώνημα, στο μοιρολόι και στο νανούρισμα, στον ρυθμό και στην εν γένει μουσική της γλώσσας.

Ο Αβδελιώδης είναι μια συνειδητή αξιοποίηση της παράδοσης και της γλώσσας του Καραγκιόζη, του Μακρυγιάννη, του Θεόφιλου, του Παπουλάκου, των συναξαριών, των παραμυθάδων, της Μανιάτισσας μοιρολογίστρας, των ψαράδων της γενέθλιας Χίου του, των αφηγήσεων των ναυτικών στις βάρδιες, στον παροιμιακό λόγο, στα ξόρκια και στους αφορισμούς, στην τελετουργία των πανηγυριών και στις λαϊκές ολονυχτίες. Εκεί δεν αναζητεί τα ιδεολογήματα αλλά τη φόρμα και την περιπέτεια της συνεχούς αφαίρεσης, τους κρυστάλλους και την αποθέωση της αιωνιότητας μέσα σε μια υλική στιγμή. Οι λαϊκές φόρμες είναι σαν τα βότσαλα που είναι οι μάρτυρες των αέναων αλλαγών των θαλάσσιων κυμάτων. Ο Αβδελιώδης είναι σαν τον ηρακλείτειο «αιώνα» που παίζει ως παις πεσσούς, ζάρια. Όσοι έχουν δει τις ταινίες του αλλά και τις θεατρικές του δοκιμές με μοτίβα των ρυθμών και του ήθους του Καραγκιόζη, αντιλαμβάνονται τι γράφω.

Τώρα μας προικίζει, κυριολεκτικά, με ένα κείμενο βάθους. Ανακάλυψε το αφήγημα του Θωμά Ψύρρα «Μαράν Αθά» που κυκλοφόρησε πριν από λίγα χρόνια και απέσπασε από αυτό τη μαγιά και την ψίχα και εξαίφνης, λόγω της πολλής περί το πράγμα συνουσίας, που γράφει και ο Πλάτων, άστραψε φως.

Το κείμενο της διασκευής του Αβδελιώδη, λίγες ουσιαστικά σελίδες από το σύνολο του Ψύρρα, αλλά ατόφιο γλωσσικά ορυκτό, είναι ένα κείμενο προς παράσταση που όταν αναλυθούν τα ψήγματά του περιέχει μνήμες, εμπειρίες και τελέσματα που έρχονται από τις διονυσιακές γιορτές, από τον μαιναδισμό, την ασκητική ονείρωξη, την καταβύθιση στον ονειρικό λαϊκό πολτό και τους ονειροκρίτες (αρχαίους και νέους), από τα ερωτικά παραληρήματα και τα κρυπτικά αινιγματώδη παίγνια, τις μυητικές τελετές. Ένας γέρος καλόγερος, αποσχηματισμένος ιερωμένος και αποτυχημένος ασκητής, στο τέλος του βίου του αφηγείται την αποτυχία του να αγιάσει, τους διωγμούς του από την κατεστημένη Εκκλησία, τους αφορισμούς που υπέστη, διότι πολύ αγάπησε και υπέκυψε στον πειρασμό της σάρκας.

Ο πυρήνας της διασκευής αναφέρεται στο πώς ο τραγικός ήρωας της αφήγησης στέλνεται από τον Δεσπότη του, ως δόκιμος της πίστεως, να κατασκοπεύσει σε ένα «δαιμονισμένο χωριό», τις Ταρσές, γυναίκες που έρχονται από το πηγάδι του παγανισμού, της μαγγανείας και της γυναικείας ασέλγειας. Και ο κατάσκοπος σαγηνεύεται και προσχωρεί στη λατρεία του ναού της σάρκας.

Το όλο επεισόδιο, συνειδητά για τον πρωτότυπο συγγραφέα ή ασυνείδητα, πάντως συνειδητά για τον διασκευαστή, έρχεται να συναντήσει την τραγική ορειβασία του Πενθέα στον Κιθαιρώνα όπου οργιάζουν οι Βάκχες στον Ευριπίδη. Μόνο που εδώ το κατεστημένο δεν είναι ο κοσμικός ηγεμόνας που διώκει τη θρησκεία, αλλά η Εκκλησία ως ίδρυμα, θεματοφύλακας δογμάτων και διαταγμάτων που οδηγούν τον αποστάτη δόκιμο καλόγερο στον ευνουχισμό!

Ο αριστουργηματικός μονόλογος που συγκροτήθηκε από το σώμα του αφηγήματος του Ψύρρα από τον Αβδελιώδη είναι η καταγραφή του τραγικού ευνούχου της εμπειρίας του και η νοσταλγία μιας εδεμικής ερωτικής εφήμερης ευωχίας. Είναι τέτοια η δύναμη του κειμένου ώστε δεν θα δίσταζα να το χαρακτηρίσω ισότιμο με τις ερωτικές σελίδες του Παπαδιαμάντη αλλά και ενός πλατωνικού απόηχου, αφού οι αναμνήσεις, καυτές σαν από πυρωμένο σίδερο στη σάρκα, του γέροντα αφηγητή είναι μίμησις ερωτικής εμπειρίας που η αλήθεια της αναφέρεται σ΄ έναν υπερουράνιο ερωτικό τόπο, έναν χαμένο Παράδεισο, όπου ο έρωτας προϋπάρχει και του φύλλου συκής και του όφεως και της πτώσης.

Το προικώον όμως που μας κληροδοτεί ο Αβδελιώδης είναι κυρίως ένα γλωσσικό διαμάντι. Μίλησα πριν για ορυκτό. Και είναι γλωσσικό πέτρωμα όπου μπορεί κανείς να ανιχνεύσει όλα τα γλωσσικά ιχνοστοιχεία της ελληνικής, όχι ως μιας κατασκευασμένης θεωρητικά γλωσσικής συνέχειας, αλλά ως ίζημα ζωντανών και κυρίως μουσικών φιλτραρισμένων γλωσσικών επιβιωμάτων. Μια γλωσσική Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Αλλά συνάμα και ένα θεατρικό κείμενο, αφού περιέχει αυτούσια τη ρυθμική και μουσική καταγωγή της προφορικής γλώσσας. Γιατί το κείμενο του Ψύρρα, όπως το δραματοποίησε ο Αβδελιώδης, είναι μια παρτιτούρα όπου συναντάται ο ρυθμός και το ήθος των συναξαριών, της Γυναίκας της Ζάκυθος του Σολωμού, του Μακρυγιάννη, των παραμυθιών, των παροιμιών, του Παπαδιαμάντη, του Κόντογλου, αλλά και της γλωσσικής ανεξιθρησκίας του ρεμπέτικου.

Ο Αβδελιώδης είναι ένας ανιχνευτής και παλμογράφος της χαμένης μας ταυτότητας