Σημαίες, παγόδες και εθνική επιβίωση

Τις παραμονές της έναρξης του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου το 2004, επικρατούσε έξαψη και ενθουσιασμός στην Πορτογαλία. Στο πρώτο ματς όμως η ομάδα ηττήθηκε από την Ελλάδα και στη χώρα απλώθηκε κλαυθμός και οδυρμός. Ο Βραζιλιάνος προπονητής της πορτογαλικής ομάδας επιχείρησε τότε να τονώσει το ηθικό. Τώρα σας χρειάζεται η ομάδα, είπε στους οπαδούς, και τους κάλεσε να κρεμάσουν εθνικές σημαίες σε μπαλκόνια και παράθυρα. Τι το ήθελε; Αμηχανία και παγωμάρα ακολούθησε τις δηλώσεις του, γιατί κανείς δεν είχε σημαίες. Δεν συνηθίζεται, του είπαν. Τη λύση έδωσαν οι Κινέζοι μετανάστες. Είδαν την οικονομική ευκαιρία και αμέσως παρήγαγαν εκατοντάδες χιλιάδες σημαίες. Μόνο που στη βιασύνη τους έκαναν ένα λάθος: τα εφτά κάστρα που περιβάλλουν το εθνόσημο αντικαταστάθηκαν από εφτά παγόδες! Και όμως, κανείς δεν έδωσε σημασία. Ακόμα και το λάθος έγινε μέρος της ενθουσιώδους μοναδικότητας των στιγμών. Έτσι, οι Πορτογάλοι ανέμιζαν ανέμελοι στη διάρκεια του Εuro σημαίες με παγόδες.

Την ιστορία αυτή μάς διηγήθηκε ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες Αντόνιο Γκουτιέρες κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα.

Ιστορία πολλαπλά διδακτική, γιατί αναπόφευκτα θυμίζει ότι στη χώρα μας οι μεγάλες μάχες δίνονται πλέον για θέματα με συμβολικό κυρίως φορτίο, για «θέματα σημαίας». Η αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες. Ο Αλβανός σημαιοφόρος (τώρα το εθνικιστικό φαντασιακό τον θέλει να ηγείται μειονοτικού κόμματος στην Ελλάδα κατ΄ εντολήν των ΗΠΑ όπου σπουδάζει!). Το όνομα της γειτονικής χώρας. Η ιθαγένεια των μεταναστών. Χωρίς να είναι ισοβαρή, τα «θέματα σημαίας» έχουν κάτι κοινό: οι πραγματικές τους διαστάσεις είναι πολύ μικρότερες από τη σκιά που ρίχνουν στο συλλογικό φαντασιακό. Και βέβαια, ένας λαός που φορτώνει σε κάθε «θέμα σημαίας» όλες τις μεταφυσικές και άλλες αγωνίες του καταλήγει να δίνει διαρκώς φαντασιακές ύστατες μάχες εθνικής επιβίωσης. Τρέχει σε συλλαλητήρια για το όνομά του και σε λαοσυνάξεις για την ταυτότητά του. Βιώνει κάθε στιγμή σα να είναι η τελευταία ηρωική και πένθιμη αναλαμπή του μεγαλείου του. Πού καιρός να ασχοληθεί λοιπόν με τα πραγματικά προβλήματα. Με τέτοια Δημόσια Διοίκηση, οικονομία και κοινωνική αποδιάρθρωση, θυμίζουμε λεωφορείο που τρέχει χωρίς φρένα στην κατηφόρα και οι επιβάτες τσακώνονται για το εικόνισμα στον καθρέφτη του οδηγού.

Να γιατί αποτελεί αισιόδοξη νότα η περιορισμένη σημασία που δίνεται εντέλει στο θέμα της ιθαγένειας των μεταναστών. Χωρίς να υποτιμάται, φαίνεται πως δεν θα δοθεί γι΄ αυτό άλλη μια «μάχη εθνικής επιβίωσης». Γιατί; Υπάρχουν πολλοί παράγοντες: η απουσία ενός ισχυρού δημαγωγού, λαϊκού ή ρασοφόρου, που θα μετέτρεπε τη μάχη των ταυτοτήτων σε μάχη της ιθαγένειας, η πολιτική συγκυρία, η σχετικά προσεκτική στάση της μείζονος αντιπολίτευσης. Πέρα όμως από αυτά, διακρίνεται κι ένας στοιχειώδης πραγματισμός. Οι φόβοι ισοσταθμίζονται από την ανάγκη εξορθολογισμού ενός συστήματος με παραλυτικές δυσλειτουργίες. Με άλλα λόγια, ο ανασφαλής νταής που κρύβουμε μέσα μας άρχισε να κουράζεται από την εικοσαετή μάχη με τους εθνικούς ανεμόμυλους και τις σκιές τους.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Ο ανασφαλής νταής που όλοι κρύβουμε μέσα μας άρχισε να κουράζεται από την εικοσαετή μάχη με τους εθνικούς ανεμόμυλους και τις σκιές τους