Θάνατος στα «μαύρα πρόβατα»

Ο ΓΑΛΛΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΚΑΙ ΣΕΝΑΡΙΟΓΡΑΦΟΣ
ΜΑΡΚ ΝΤΟΥΓΚΕΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΡΩΤΟΣ
ΔΥΤΙΚΟΣ ΠΟΥ ΣΑΓΗΝΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ
ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΑΞΙΟΠΕΡΙΕΡΓΟ. ΙΣΩΣ ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ Ο
ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΤΟ ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΕΙ ΜΕ ΤΟΣΗ
ΟΞΥΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΟΣΗ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ. ΣΤΟ
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΟΥ ΔΕΝ ΘΑ ΣΥΝΑΠΑΝΤΗΣΟΥΜΕ
ΣΟΒΙΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΣΟΒΙΕΤΙΚΑ
ΝΕΥΡΟΣΠΑΣΤΑ, ΑΛΛΑ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ
ΒΟΟΥΝ ΕΝ ΤΗ ΕΡΗΜΩ.
Ανέκαθεν στεκόμουν καχύποπτος απέναντι στα μυθιστορήματα που βασίζονται σε αληθινά περιστατικά. Τις πιο πολλές φορές, είτε τα περιστατικά ενείχαν τόση δύναμη αυτά καθαυτά ώστε να μη χρήζουν μυθιστορηματικής παρενδυσίας, είτε τα μυθιστορήματα ομολογούσαν- από τις πρώτες κιόλας αράδες- την επινοητική αφλογιστία του δημιουργού τους. Στην ευτυχή περίπτωση του Μαρκ Ντουγκέν, τα αληθινά περιστατικά (η μυστηριώδης βύθιση του ρωσικού πυρηνικού υποβρυχίου Κursk τον Αύγουστο του 2000 και η όχι λιγότερο μυστηριώδης αναρρίχηση του άχρωμου, άγευστου και άοσμου παλιού γκαγκεμπίτη Βλαντίμιρ Πούτιν στη μετασοβιετική εξουσία) δεν χρησιμεύουν ως εξωτικά σκηνικά για τον εφησυχασμένο κι ελαφρώς κακεντρεχή δυτικό αναγνώστη- μακριά και από την υποψία ακόμη εξαμβλωμάτων τύπου Ζεράρ ντε Βιλιέ-, ούτε πάλι ως προσχήματα για μια ανέξοδη καταγγελία συστηματικής παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Ντουγκέν δεν παριστάνει τον σοκαρισμένο φιλάνθρωπο. Γι΄ αυτό και στο τέλος- το υπέροχα ειρωνικό τέλος- καταφέρνει να μας σοκάρει ο ίδιος.

«Αθώα» παραλλαγή
Αν εξαιρέσουμε την αθώα παραλλαγή των βασικών ονομάτων (ο Πούτιν βαπτίζεται Πλοτόφ, το Κursk Όσκαρ κ.λπ.), ο Μαρκ Ντουγκέν μένει πιστός στα γεγονότα, χωρίς να καθιστά όμως και τη διήγησή του όμηρό τους- εξ ου και θα έστεκε ως μυθιστόρημα, ακόμη και αν τίποτε από όσα περιγράφει δεν ήταν αλήθεια. Με αριστοτεχνική εναλλαγή πρωτοπρόσωπης και τριτοπρόσωπης αφήγησης ξετυλίγει μπροστά μας το σκληρό πεπρωμένο των παιδιών της Ρωσίας την τελευταία πεντηκονταετία. Σε πρώτο πρόσωπο μιλάει ο Ρωσοεβραίος Πάβελ, ο μεσόκοπος και πρόωρα συνταξιοδοτημένος καθηγητής Ιστορίας, ανακουφισμένος που έχει απαλλαγεί από την υποχρέωση να διδάσκει στους σπουδαστές του «μυθεύματα». Σε τρίτο πρόσωπο παρακολουθούμε τη βαθμιαία μετάλλαξη του Βλαντίμιρ Πλοτόφ από ανάλγητο πράκτορα των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών στην υπό κατάρρευση Ανατολική Γερμανία σε παρόμοια ανάλγητο, αν και σαφώς πιο επιδέξιο, πρόεδρο της μετασοβιετικής Ρωσίας.

Οι τροχιές του άσημου Πάβελ και του διάσημου Βλαντίμιρ έχουν διασταυρωθεί προτού οι ίδιοι γεννηθούν: η μητέρα του πρώτου, με το χάρισμα του μαγνητισμού στη χειροπρακτική (αν και τύποις ουρολόγος) και ο παππούς του δεύτερου, ως μάγειρας, έχουν δουλέψει για τον Ιωσήφ Στάλιν.

Ο Ντουγκέν αρέσκεται να εντοπίζει τις μικρές εκείνες λεπτομέρειες που βγάζουν χλευαστικά τη γλώσσα τους στην επίσημη εκδοχή της Ιστορίας. Τη μία και μόνη φορά που ο γιος της ουρολόγου θα έχει την ευκαιρία να ανταλλάξει χειραψία με τον εγγονό τού μάγειρα, θα το αποφύγει γιατί έχει μόλις κατουρήσει και δεν έχει πλύνει τα χέρια του. Ο Πάβελ έχει χάσει τον γιο του Βάνια (ένα από τα 118 θύματα του βυθισμένου Όσκαρ στη Θάλασσα του Μπάρεντς) και ο πρόεδρος πια Βλαντίμιρ Πλοτόφ έχει έρθει να εκφράσει τα υποκριτικά συλλυπητήριά του στις οικογένειες των θυμάτων, ενώ λίγες μέρες νωρίτερα έχει κάνει τα πάντα για να μην υπάρξουν ενοχλητικοί επιζώντες. Από σαδισμό; Όχι. Από αίσθηση του εθνικού καθήκοντος. Εάν το ρωσικό πυρηνικό υποβρύχιο, κατά τη διάρκεια των ασκήσεων, έχει εμβολιστεί από αντίστοιχο αμερικανικό, ο Πλοτόφ θα πρέπει να προχωρήσει σε αντίποινα. Εάν είναι ένα συμβατικό δυστύχημα, θα φανούν διεθνώς τα άκρως επικίνδυνα χάλια στα οποία έχει περιέλθει το ρωσικό πυρηνικό οπλοστάσιο. Πόσο να μετρήσουν 118 ψυχές μπροστά στο ύψιστο κρατικό συμφέρον;