Σαν το παλιό καλό κρασί

ΓΙΑ ΣΚΕΦΘΕΙΤΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ
ΤΩΡΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΕΝΕΝΗΝΤΑ, ΠΟΥ ΔΕΝ
ΒΛΕΠΕΙ ΠΙΑ ΕΔΩ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ, ΚΑΙ Η ΟΠΟΙΑ
ΑΙΣΘΑΝΕΤΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ, ΓΙΑ ΑΚΟΜΗ ΜΙΑ
ΦΟΡΑ, ΝΑ ΕΓΚΩΜΙΑΣΕΙ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ
ΓΛΩΣΣΑ. Σ΄ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ ΜΟΝΟ ΜΕ
ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΣΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΠΙΑ ΝΑ ΣΥΝΟΜΙΛΕΙΣ
ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΡΟΜΙΓΙ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΙΝΑΙ Η ΨΥ
ΧΗ ΤΗΣ
Πριν από δεκαπέντε ημέρες στη Μασσαλία η συζήτηση είχε θέμα τη γέννηση της τραγικής σκέψης. Σαν το παλιό καλό κρασί, που λένε. Στη σκηνή ήμασταν μαζί με την Μπαρμπαρά Κασέν, ο Βασίλης Παπαβασιλείου και ο υπογράφων.

Πόσα καινούργια στοιχεία μπορείς να καταθέσεις όταν μιλάς για ένα τέτοιο ζήτημα που έχει βασανίσει τη φαιά ουσία τόσων αιώνων ιστορίας; Ελάχιστα, αν όχι κανένα. Όμως κανείς από τους τρεις δεν πήρε τον λόγο ως ερευνητής που αισθάνεται την υποχρέωση να καινοτομήσει. Ούτε ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, που συνήθως μιλάει με υποσημειώσεις και ξεχνάει ποιο είναι το κυρίως κείμενο και οι στόχοι του.

Ο καθένας αναφέρθηκε στη γέννηση του τραγικού ως πνευματική εμπειρία που σημάδεψε το έργο του, ο καθένας από τους τρεις προσπάθησε να αναπτύξει την προοπτική της οπτικής γωνίας του. Η Μπαρμπαρά Κασέν, με εκπληκτική ακρίβεια, αναφέρθηκε στις λέξεις-κλειδιά που διατρέχουν την τραγική σκέψη και, μέσω αυτής, έχουν σημαδέψει τη φιλοσοφία. Ο Παπαβασιλείου, ρήτορας ολκής, μας ξενάγησε στη γεωγραφία της τραγικής σκηνής και, ξεσηκώνοντας χειροκροτήματα με το γνωστό του χιούμορ, κατέγραψε τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη μεταφορά της τραγωδίας στη σύγχρονη σκηνή. Ο υπογράφων αναφέρθηκε στο ιστορικό περιβάλλον που επέτρεψε τη γέννηση της τραγικής σκέψης και στον τρόπο που λειτούργησε ως πνευματική μήτρα του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Οφείλω να ομολογήσω πως η μεγάλη έκπληξη ήταν το κοινό. Στην αίθουσα ήταν παρόντες 1.300 άνθρωποι, η ημέρα ήταν Παρασκευή και η ώρα 2.30 το μεσημέρι, εργάσιμη κοινώς. 1.300 άνθρωποι, που παρακολούθησαν έως την τελευταία στιγμή τις ομιλίες και παρενέβησαν με καίριες ερωτήσεις στη συζήτηση που ακολούθησε. Ε, ναι! Υπάρχει ακόμη ελπίδα.

Και τα συμπεράσματα που βγαίνουν από όλη αυτή τη συζήτηση είναι δύο: το πρώτο είναι πως η τραγική σκέψη είναι πάντα επίκαιρη και ζωντανή- ίσως σήμερα, μετά την κατάρρευση των μεγάλων ιδεολογικών καθεδρικών ναών, περισσότερο επίκαιρη παρά ποτέ. Σήμερα, που όλα και όλοι προσπαθούν να μας συμφιλιώσουν με μια πραγματικότητα μονοσήμαντη και αναπόφευκτη, η ανάδειξη επί σκηνής του διχασμένου ανθρώπου, ο οποίος είναι σε διαρκή ασυμφωνία με την ανθρώπινη κατάστασή του, δεν μπορεί να λειτουργήσει παρά σαν μια ανάσα οξυγόνου πνευματικής ελευθερίας.

Το δεύτερο συμπέρασμα είναι πως η Ελλάδα- δεν εννοώ το καθ΄ ημάς κρατίδιονεξακολουθεί να λειτουργεί ως γλώσσα αναφοράς σε μια Ευρώπη που αναζητά σαν τον τυφλό Οιδίποδα τη χαμένη της συνείδηση. Μπορεί ελάχιστοι από τους 1.300 ακροατές να γνώριζαν αρχαία Ελληνικά. Όμως όταν τους μιλάς για «πάθος» ή για «ύβριν» και «πεπρωμένο», όταν αναφέρεσαι στον Οιδίποδα ή στην Αντιγόνη, είναι σαν να τους μιλάς στη γλώσσα τους. Ε, ναι! Υπάρχει ελπίδα.

Είναι αυτός ένας από τους δύο λόγους που με έκαναν να επιλέξω για να εκδοθεί από την «Ωκεανίδα» το έξοχο αυτό κείμενο που έγραψε η Ζακλίν ντε Ρομιγί με τη Μονίκ Τρεντέ για την ελληνική γλώσσα. Δεν είναι ούτε μάθημα γραμματικής και συντακτικού- πάντα ευπρόσδεκτα- ούτε αφήγηση της ιστορίας της αρχαιότερης γλώσσας, μαζί με τα Εβραϊκά, του δυτικού πολιτισμού. Είναι η συνομιλία με έναν ολόκληρο κόσμο και έναν ολόκληρο τρόπο να βλέπεις τα πράγματα.

«Δεν θα κουραστούμε ποτέ να εγκωμιάζουμε τις αρετές του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και την επίδραση που άσκησε στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Όμως η μαγεία που αποπνέουν τα ελληνικά κείμενα, έστω και μέσα από τις όσο το δυνατόν πιστότερες μεταφράσεις τους, αιχμαλωτίζει σε τέτοιο βαθμό τον αναγνώστη, που σπάνια γίνεται λόγος για το χρέος που οφείλει η ελληνική λογοτεχνία στην ίδια την ελληνική γλώσσα…».

Ο δεύτερος λόγος είναι πως το κείμενο είναι γραμμένο έτσι ώστε να μπορεί να διαβαστεί από τον καθένα, ακόμη και από όσους έχουν να δουν αρχαίο ελληνικό κείμενο από την εποχή των μαθητικών θρανίων.