«Θα φύγω, κι ας πάει η χώρα στο διάολο»

ΒΗΡΥΤΟΣ, ΕΜΦΥΛΙΟΣ, 1980. ΔΥΟ
ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΙΛΟΙ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΝ ΝΑ
ΕΠΙΒΙΩΣΟΥΝ. Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΠΕΡΝΕΙ ΤΗ
ΣΙΩΠΗ, ΚΟΒΕΙ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ. Ο ΘΥΤΗΣ
ΓΙΝΕΤΑΙ ΘΥΜΑ, Ο ΑΘΩΟΣ ΕΝΟΧΟΣ, Ο
ΑΔΕΛΦΟΣ ΠΡΟΔΟΤΗΣ. Ο ΡΑΟΥΙ ΧΑΖ ΓΡΑΦΕΙ
ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. ΓΙΑ
ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ, ΠΑΤΕΡΑ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗ ΤΩΝ
ΠΑΝΤΩΝ
Στο τέλος της δεκαετίας του 1980, δύο Λιβανέζοι φίλοι μου ζούσαν στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας. Ήταν τυχεροί, το είχαν σκάσει από τη Βηρυτό. Ένα πρωί η σπιτονοικοκυρά τους μου εμπιστεύτηκε πως κάθε βράδυ ακούγονταν ουρλιαχτά από το δωμάτιό τους. Τα δυο αγόρια έβλεπαν εφιάλτες με βόμβες που έπεφταν στο κεφάλι τους.

«Δέκα χιλιάδες βόμβες έπεφταν γύρω μου κι εγώ περίμενα τον Ζορζ». Είναι η πρώτη φράση του μυθιστορήματος του Λιβανέζου Ράουι Χαζ, που έζησε στη Βηρυτό τα χρόνια του εμφυλίου πολέμου. «Δέκα χιλιάδες» είναι έκφραση της λιβανέζικης αργκό, σημαίνει αμέτρητες. Ο αριθμός επανέρχεται σε κρίσιμα σημεία της αφήγησης: δέκα χιλιάδες βόμβες, δέκα χιλιάδες φιλιά. Ο Ράουι Χαζ πέρασε μια μακρά περίοδο περιπλάνησης, ώσπου να εγκατασταθεί στον Καναδά. Σπούδασε φωτογραφία στη Νέα Υόρκη. Είναι εικαστικός καλλιτέχνης, επιμελητής εκθέσεων, συγγραφέας και πολιτικός αναλυτής. Περιστασιακά εργάζεται και ως οδηγός ταξί.

Η ενασχόληση του Χαζ με τη συγγραφή προέκυψε τυχαία: είχε αναλάβει τη φωτογράφηση μιας σειράς συγγραφέων και ο εργοδότης του τού ζήτησε να κρατήσει κάποιες σημειώσεις. Στάθηκε αδύνατον. Ο Χαζ προτίμησε να καταγράψει ιστορίες που έφτιαχνε εκείνη τη στιγμή. Οι ιστορίες του άρεσαν. Κι επειδή στον Καναδά δίνονται υποτροφίες σε συγγραφείς, ο Χαζ έλαβε μία. Έγραψε το πρώτο του βιβλίο στην τρίτη από τις γλώσσες που γνώριζε, τα αγγλικά (οι άλλες δύο ήταν τα λιβανέζικα και τα γαλλικά). Τιμήθηκε με τέσσερα βραβεία.

Η ιστορία διαδραματίζεται στη Βηρυτό τη δεκαετία του 1980, την περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Δύο παιδικοί φίλοι προσπαθούν να επιβιώσουν. Ο Ζορζ, με το υποκοριστικό Ντε Νίρο, δουλεύει σε μαγαζί με μηχανές πόκερ. Ο Μπασάμ χειρίζεται το βαρούλκο στο λιμάνι. Αδειάζει όπλα από τα πλοία. Οι δυο τους καβαλάνε μηχανή κι εξαφανίζονται. Κρύβουν πιστόλια κάτω απ΄ τα πουκάμισα. Στήνουν κομπίνα με τις μηχανές του πόκερ. Καπνίζουν χασίς, γίνονται λειώμα.

Ο Ζορζ είναι ορφανός. Μπάσταρδος γιος μιας Λιβανέζας κι ενός Γάλλου διπλωμάτη που εξαφανίστηκε. Μόνη συγγενής του η λιγωτικά σέξι θεία Ναμπίλα, που είχε κάποτε σχέση με τον Αμπού Νάχρα, έναν υψηλά ιστάμενο στρατοκράτη, που αγαπά τα όπλα, τα χρήματα και τον χριστιανισμό.

Ο Μπασάμ ζει με τη χήρα μάνα του, που έχει καλύψει όλο το σπίτι με πλαστικό και σεντόνια, για να μη λερώνεται. Όταν χάνει τη μάνα του σε βομβαρδισμό, ο Μπασάμ βουλιάζει στη θλίψη, αλλά την ίδια στιγμή ελευθερώνεται. Τίποτα πια δεν τον κρατά στη Βηρυτό. Θέλει να φύγει.

Στην ιστορία των δύο φίλων εμφανίζεται η Ράνα, μια ωραία Λιβανέζα σε ηλικία γάμου. Η Ράνα ερωτοτροπεί με τον Μπασάμ, όμως ο νεαρός αντιλαμβάνεται ότι κάτι τρέχει με τον Ζορζ. Ο Ζορζ μπλέκεται με τους στρατιώτες και τον πόλεμο, γίνεται το δεξί χέρι του Αμπού Νάχρα, εκπαιδεύεται στο Ισραήλ, προσπαθεί να προσελκύσει τον φίλο του στη νέα ζωή που ζει.

Στο χάος του πολέμου, οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται. Το ίδιο οι επιλογές και τα αισθήματα. Ο δήμιος είναι την ίδια στιγμή ήρωας, ο θύτης θύμα, ο αθώος ένοχος, ο αδελφός προδότης.

Στο μυθιστόρημα του Χαζ δεν υπάρχουν καλοί και κακοί, ούτε υψωμένο δάχτυλο για τα δεινά του πολέμου. Η αφήγησή του δεν χρειάζεται ιδεολογικά υποστυλώματα. Εξιστορεί, δεν δικάζει.