Το νόημα πίσω από τον «δράκοντα»

Η ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ, ΕΛΕΓΕ Ο ΚΛΙΦΟΡΝΤ ΓΚΙΡΤΖ,
ΚΑΛΕΙΤΑΙ ΝΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣ
ΟΧΙ ΩΣ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΑΛΛΑ ΩΣ ΣΗΜΑΣΙΕΣ.
ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΙΣΤΟΥΣ
ΠΟΥ ΣΥΝΤΙΘΕΝΤΑΙ ΑΠΟ «ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΗΜΑΣΙΩΝ
ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΑ ΣΕ ΣΥΜΒΟΛΑ», ΓΙ΄
ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΕΚΕΙΝΟ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΞΕΤΑΣΟΥΜΕ
ΣΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ
«ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΙ ΚΑΝΟΥΝ, ΑΛΛΑ ΤΙ ΑΥΤΑ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ»
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ
Το έργο του κορυφαίου Αμερικανού ανθρωπολόγου Κλίφορντ Γκιρτζ (1926-2006) χαράζει μια τομή στην ανθρωπολογική και εθνογραφική σκέψη. Στην περισσότερο από 50 χρόνια επιστημονική του διαδρομή στα Πανεπιστήμια του Χάρβαρντ, της Καλιφόρνιας, του Σικάγου, του Πρίνστον, της Οξφόρδης κατόρθωσε, με βάση κυρίως την ερευνητική του εργασία στη Νοτιοανατολική Ασία και τη Βόρεια Αφρική, να αλλάξει τους τρόπους με τους οποίους η ανθρωπολογική επιστήμη παρατηρεί τους διαφορετικούς πολιτισμούς. Κυριότερα έργα του είναι Η Ερμηνεία των Πολιτισμών (1973) (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια σε μετάφραση Θόδωρου Παραδέλλη), Τοπική Γνώση (1983), Παρατηρώντας το Ισλάμ:Η ανάπτυξη των θρησκειών στο Μαρόκο και στην Ινδονησία (1986), και το αυτοβιογραφικό Μετά το Γεγονός (1995).

Σύμφωνα με τον Γκιρτζ, ο ασφαλέστερος δρόμος για την Κοινωνικοπολιτισμική Ανθρωπολογία δεν είναι ο μηχανιστικός ιστορικός υλισμός του Μαρξ, ο λειτουργισμός του Πάρσονς, αλλά ούτε ο δομισμός του Λεβί Στρος. Οι τρεις προαναφερθείσες θεωρίες παρά τις σημαντικές τους διαφορές εντάσσονται σ΄ έναν προβληματισμό σύμφωνα με τον οποίο το κύριο είναι η «ανακάλυψη» των νόμων που διέπουν τις κοινωνίες. Για τον Γκιρτζ η Ανθρωπολογία δεν αποτελεί μια εμπειρική επιστήμη που επιδιώκει να ανακαλύψει νόμους, αλλά μια ερμηνευτική επιστήμη σε αναζήτηση νοήματος. Γι΄ αυτό, από τη θέα της Ανθρωπολογίας μπορούμε να παρατηρήσουμε τον θαυμαστό κόσμο της φιλοσοφίας, της κοινωνιολογίας, της ιστορίας, της ψυχολογίας, της λογοτεχνικής κριτικής, της σημειωτικής και της ερμηνευτικής.

Στο Διαθέσιμο φως που αποτελείται από μια σειρά δημοσιεύσεών του, ο Γκιρτζ αναφέρει πως η Ανθρωπολογία ασχολείται με το να εξετάζει τους δράκοντες και όχι «με το να τους εξημερώνει ή να τους απεχθάνεται, ούτε με το να τους πνίγει σε λίμνες θεωρίας». Αυτό είναι εκείνο που αποκαλεί «πυκνή περιγραφή» της Ανθρωπολογίας. Κι αυτή του την άποψη για την Ανθρωπολογία ως μια επιστήμη που στοχεύει μέσα από την κατανόηση των συμβόλων να κινητοποιήσει την ανθρώπινη δράση, την υποστηρίζει με έναν συμβολικό, γλαφυρό και συναρπαστικό τρόπο γραφής. Κάτι που μπορεί άνετα να διαπιστώσει και ο αναγνώστης του παρόντος βιβλίου.

Ο Γκιρτζ τάσσεται με πάθος κατά του αντισχετικισμού, χωρίς όμως να υποστηρίζει τον σχετικισμό τον οποίο θεωρεί ως έναν αποστεγνωμένο όρο. Κατηγορεί τον αντισχετικισμό πως εξισώνει στον χώρο και τον χρόνο τις πολιτιστικές ποικιλομορφίες. Ξεχνά όμως να σημειώσει ότι όλοι όσοι υποστηρίζουν πως ανεξαρτήτως συνθηκών και εποχών υπάρχουν κοινές αξίες και ελάχιστες απαιτούμενες συμπεριφορές για να μη μετατραπούν οι κοινωνίες σε ζούγκλες, δεν είναι απαραίτητα και υποστηρικτές της έννοιας της «κοινωνικής παρέκκλισης» (αν και υπάρχουν και τέτοιοι).

Σεβασμός
Είναι αλήθεια πως γλυπτά υπάρχουν και μέσα στις ζούγκλες και ζωγραφικές στις ερήμους, πως οι νόρμες του λόγου δεν ορίστηκαν μια για πάντα στην αρχαία Ελλάδα και πως η εξέλιξη της ηθικής δεν αποκορυφώθηκε στην Αγγλία (σελ. 87). Όμως είναι αλήθεια και πως χωρίς τα γλυπτά του Φειδία και του Μπερνίνι, χωρίς τους πίνακες του Μιχαήλ Άγγελου και του Ρούμπενς και χωρίς την ηθική του Σπινόζα και του Καντ, ο κόσμος μας θα ήταν πολύ φτωχότερος. Οι υποστηρικτές της πολιτισμικής ποικιλομορφίας ξεχνούν πως ο σεβασμός των άλλων πολιτισμών αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση, η οποία μετατρέπει τον δυτικό πολιτισμό σε συστατικό στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού. Εξάλλου κάθε ξεχωριστός πολιτισμός έχει εσωτερικές ρωγμές, τόσες που σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να θεωρούμε πως η βάση του είναι η συναίνεση. Με αυτήν του την άποψη, ο Γκιρτζ επεκτείνει την εξωτερική σύγκρουση των πολιτισμών του Χάντιγκτον σε μια εσωτερική σύγκρουση, στην οποία το ζητούμενο είναι να τα «καταφέρουμε χωρίς τη συναίνεση». Εδώ είναι και το σημείο αποτυχίας της οποιαδήποτε πολιτισμικής ποικιλομορφίας που αδυνατεί να κατανοήσει την οικουμενι- κότητα εκείνων των αξιών που πάνω απ΄ όλα τοποθετούν τον σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή.

Σεβασμός που από αξία μετατρέπεται σε πραγματικότητα μόνο μέσα στον κόσμο της συναίνεσης.

Clifford Geertz

ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΦΩΣ

ΜΤΦ. ΠΕΛΑΓΙΑ ΜΑΡΚΕΤΟΥ ΕΚΔ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ, 2009, ΣΕΛ. 327