Θέματα και απαντήσεις

Οι “Προσλήψεις στο Δημόσιο”, σε συνεργασία με το ΙnterΤraining Studies (ΙΤS), θα προετοιμάζουν όσους ενδιαφέρονται για τον διαγωνισμό που θα διεξαχθεί στις 20 και στις 21 Ιουνίου για την εισαγωγή συνολικά 170 σπουδαστών στις Εθνικές Σχολές Δημόσιας Διοίκησης και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δημοσιεύοντας κάθε εβδομάδα- και μέχρι τη διεξαγωγή του- ενδεικτικά θέματα.
Οργάνωση και λειτουργία του κράτους
Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους. Ειδικότερα, η διοικητική δικαιοσύνη παρέχει έννομη προστασία στον πολίτη απέναντι στη δημόσια εξουσία και ελέγχει τη συνταγματικότητα των νόμων και τη νομιμότητα της διοίκησης.

Α) Αυτοτέλεια και ανεξαρτησία της διοικητικής δικαιοσύνης. Σχέσεις της διοικητικής δικαιοσύνης προς τις άλλες κρατικές λειτουργίες (νομοθετική- εκτελεστική) στο πλαίσιο της αρχής διάκρισης των εξουσιών.

Β) Θεωρείτε ότι η υπέρβαση των ορίων γενικώς της δικαστικής λειτουργίας, αφενός, και οι περιπτώσεις διαφθοράς δικαστικών λειτουργών, αφετέρου, επηρεάζουν την εύρυθμη λειτουργία μιας φιλελεύθερης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και με ποιον τρόπο; Πώς νομίζετε ότι θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά τα παραπάνω φαινόμενα;

(Ενδεικτικός) Πρόλογος
Η δικαστική λειτουργία είναι άμεσα συνυφασμένη με την έννοια της δικαιοσύνης, η οποία στο πλαίσιο του Συντάγματος νοείται με διττό τρόπο. Η δικαιοσύνη γίνεται κατ΄ αρχάς αντιληπτή ως το θεμελιώδες δικαίωμα έννομης προστασίας του ατόμου, ταυτίζεται παρ΄ όλα αυτά και με την τρίτη θεμελιώδη λειτουργία του κράτους (Άρθρο 26 3), τη δικαστική λειτουργία.

Η δικαστική λειτουργία εμφανίστηκε ήδη στις πρώτες ανθρώπινες οργανωμένες κοινωνίες ως απαγόρευση της αυτοδικίας και ρύθμιση των διαφορών που προέκυπταν μεταξύ των ατόμων. Όμως μετά τον 18ο αιώνα, η δικαστική λειτουργία με την ανεξάρτητη δράση της αποτέλεσε συστατικό στοιχείο του κράτους δικαίου, ενώ η υπεροχή του νόμου έναντι όλων και ο περιορισμός της κρατικής δράσης οδήγησαν στη διεύρυνση του περιεχομένου της και στην εμφάνιση της διοικητικής δικαιοσύνης.

Κυρίως Θέμα
● Η έννοια και το περιεχόμενο της διοικητικής δικαιοσύνης.

Το διοικητικό δίκαιο.

Η διοικητική δικαιοσύνη στην Ελλάδα σήμερα ασκείται από τα διοικητικά δικαστήρια (διοικητικά πρωτοδικεία, διοικητικά εφετεία, ΣτΕ και Ελεγκτικό Συνέδριο).

Εκτός της συγκεκριμένης καθ΄ ύλην αρμοδιότητάς της, η διοικητική δικαιοσύνη ακολουθεί τις αρχές και απολαμβάνει τα προνόμια που αναγνωρίζονται στο σύνολο της δικαστικής λειτουργίας και των λειτουργών της.

● Η απονομή δικαιοσύνης ως θεμελιώδες δικαίωμα:

Αναφορές γίνονται στα Άρθρα 6 1, 9 1, 14, 17, 23 2. Παρ΄ όλα αυτά η (διοικητική) δικαιοσύνη ως θεμελιώδες δικαίωμα κατοχυρώνεται κυρίως στα Άρθρο 20 και Άρθρο 8. Άρθρο 20: Το δικαίωμα στη δικαστική προστασία (ή δικαίωμα ακρόασης) θεσπίζει το δικαίωμα προσφυγής στα δικαστήρια. Αποτελεί κατ΄ αρχήν ατομικό δικαίωμα, υπό την έννοια της (αγώγιμης) αξίωσης έναντι της Πολιτείας να μην εμποδίζει, με νομοθετικούς ή άλλους περιορισμούς, την επιδίωξη δικαστικής ακρόασης και προστασίας σε διαφορές που προκύπτουν από την εφαρμογή κανόνων του δημοσίου δικαίου. Παράλληλα, το δικαίωμα ακρόασης έχει και κοινωνική διάσταση, υπό την έννοια ότι δημιουργεί την (μη αγώγιμη) υποχρέωση της Πολιτείας να εξασφαλίζει στους πολίτες μία σειρά μέτρων και προϋποθέσεων, που αφορούν θεσμικές εγγυήσεις αφενός οργάνωσης και λειτουργίας της δικαιοσύνης (ύπαρξη δικαιοδοτικού μηχανισμού, διασφάλιση πλήρους και αποτελεσματικής δικαστικής- οριστικής και προσωρινής- προστασίας, ύπαρξη διοικητικών δικαστηρίων για διοικητικές διαφορές, ποινικών για ποινικές, πολιτικών για αστικές κ.λπ.) και αφετέρου αφενός οργάνωσης της δίκης (εξασφάλιση έκδοσης «ορθής» απόφασης σε εύλογο χρόνο κ.λπ.).

Άρθρο 8: Η αρχή του «νόμιμου δικαστή». Επίσης ατομικό δικαίωμα με κοινωνική διάσταση, αφορά την απαγόρευση αφαίρεσης υπόθεσης από δικαστή που ορίζεται εκ των προτέρων ως αρμόδιος από τον νόμο και την υπαγωγή της υπόθεσης σε δικαστή ορισμένο εκ των υστέρων και επί τούτου (ad hoc).

Μέσα έννομης προστασίας του διοικούμενου (ένδικα βοηθήματα): Αίτηση ακυρώσεως, προσφυγή, αγωγή.

Παράλληλα και όχι δευτερεύοντος, η διοικητική δίκη υπηρετεί τον έλεγχο τήρησης της αρχής της νομιμότητας της διοίκησης καθώς και τον έλεγχο συνταγματικότητας των νόμων.

● Δικαστικός έλεγχος νομιμότητας της δημόσιας διοίκησης:

Ορισμός αρχής νομιμότητας της διοίκησης ως βασικής αρχής του (τυπικού) κράτους δικαίου. Ο έλεγχος νομιμότητας των πράξεων (ή παραλείψεων) της διοίκησης συνεπάγεται την ακύρωσή (όχι την τροποποίηση) τους. Ασκείται δικαστικά στο πλαίσιο της διοικητικής δικαιοσύνης και αφορά τις ακυρωτικές διαφορές (και όχι διαφορές ουσίας), βάσει των οποίων ελέγχεται εάν η διοικητική πράξη ή παράλειψη είναι σύμφωνη με τους κανόνες δικαίου. Το Άρθρο 95 Σ. αναφέρεται στην (αποκλειστική) αρμοδιότητα ακυρωτικού ελέγχου του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), ως ανωτάτου διοικητικού δικαστηρίου. Ο ακυρωτικός έλεγχος ακριβώς αφορά τον έλεγχο νομιμότητας (και όχι σκοπιμότητας) μιας διοικητικής πράξης. Λόγοι ακυρώσεως της πράξης μπορεί να είναι η αναρμοδιότητα του οργάνου που εξέδωσε την πράξη, η παράβαση ουσιώδους τύπου που έχει ταχθεί για την ενέργεια της πράξης, η παράβαση νόμου, η κατάχρηση εξουσίας.

● Θεσμός δικαστικού ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων (Άρθρο 93 4 του Συντάγματος) Αντικείμενο της δικαστικής λειτουργίας στην περίπτωση αυτή δεν είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά, αλλά η δικαιική ποιότητα ενός κανόνα δικαίου με κριτήριο το Σύνταγμα (συνταγματική δικαιοσύνη, 20ός αιώνας).

Χαρακτηριστικά ελέγχου: κατασταλτικός, διάχυτος (όχι μόνο από τα διοικητικά δικαστήρια), παρεμπίπτων, ουσιαστικός.

Η κρίση ενός δικαστηρίου για τη συνταγματικότητα ή μη ενός νόμου δεν δεσμεύει τυπικά τα λοιπά δικαστήρια. Στην πράξη παρ΄ όλα αυτά είθισται τα ανώτατα δικαστήρια (και ιδίως το ΣτΕ) να δεσμεύουν με τις αποφάσεις τους τα κατώτερα.

Τέλος, να σημειωθεί ότι ο δικαστικός έλεγχος συνταγματικότητας μπορεί να παραμερίσει ή ακόμα και να θέσει σε αχρησία ένα νόμο, δεν μπορεί παρ΄ όλα αυτά να τον ακυρώσει ή να τον τροποποιήσει. Το έργο αυτό αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα του νομοθέτη (Βουλή).

Ο θεσμός του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

● Η απονομή δικαιοσύνης στο πλαίσιο του Άρθρου 26 περί διάκρισης λειτουργιών.

Η αρχή διάκρισης των λειτουργιών είναι καθοριστική για την οργάνωση της Πολιτείας (εξουσία + κοινωνία). Αποτελεί την οργανωτική βάση του πολιτεύματος που σκοπό έχει την πολιτική ελευθερία των κρατικών οργάνων, αλλά και τον έλεγχο της νομιμότητας των λειτουργιών.

Συνταγματικά κατοχυρώνεται με το Άρθρο 26 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο η νομοθετική λειτουργία ασκείται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (Άρθρο 26 1), η εκτελεστική λειτουργία από την Κυβέρνηση και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (Άρθρο 26 2) και η δικαστική λειτουργία από τα δικαστήρια (Άρθρο 26 3).

Ως λειτουργία του κράτους, η απονομή δικαιοσύνης αναφέρεται στο Τμήμα Ε΄, Άρθρα 87- 100 του Συντάγματος.

Άρθρο 87: Το περιεχόμενο της δικαιοδοτικής λειτουργίας είναι η απονομή δικαιοσύνης. Ως τέτοια στο παρόν τμήμα του Συντάγματος νοείται το θετικό, ισχύον δίκαιο, η εφαρμογή δηλαδή των υπαρχόντων κανόνων δικαίου.

Η δικαιοσύνη διακρίνεται άλλοτε εύκολα, άλλοτε λιγότερο εύκολα από τις άλλες δύο κρατικές λειτουργίες, τη νομοθετική και την εκτελεστική λειτουργία.

Νομοθετική λειτουργία: διακρίνεται από τη δικαστική γιατί στην πρώτη αναφερόμαστε σε παραγωγή δικαίου, ενώ στη δεύτερη σε εφαρμογή αυτού. Ακόμα και όταν η δικαστική λειτουργία παράγει δίκαιο, διακρίνεται από τη νομοθετική στη βάση της προθέσεως. Στην περίπτωση της δικαστικής λειτουργίας ο στόχος είναι η εφαρμογή του δικαίου και η απόδοση δικαιοσύνης, στην περίπτωση της νομοθετικής λειτουργίας η παραγωγή δικαίου είναι αποτέλεσμα πολιτικής απόφασης.

Εκτελεστική λειτουργία: δυσκολότερη διάκριση εφόσον και εδώ γίνεται λόγος για εφαρμογή κανόνων δικαίου. Τα κριτήρια διάκρισης των δύο λειτουργιών είναι, και εδώ, τελολογικά. Στην περίπτωση της εκτελεστικής λειτουργίας οι αποφάσεις λαμβάνονται με πολιτικά, όχι νομικά, κριτήρια και σκοπό έχουν τη διαμόρφωση πολιτικής για την ικανοποίηση του γενικού συμφέροντος. Δημοκρατική νομιμοποίηση των δικαστικών λειτουργών και της δικαιοδοτικής λειτουργίας αποτελεί ένα ακόμα στοιχείο διάκρισης από τις άλλες δύο κρατικές λειτουργίες.

Το Άρθρο 87 επίσης κατοχυρώνει την προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστικών λειτουργών και το ανέλεγκτο των τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων.

Αναφορά στο Άρθρο 93 2, 3, όπου καθιερώνεται η αρχή διαφάνειας ως θεσμικό αντίβαρο στο ανέλεγκτο της δικαστικής λειτουργίας (αρχή δημοσιότητας της δίκης, αρχή ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολόγησης αποφάσεων, αρχή υποχρεωτικής δημοσίευσης μειοψηφούσας γνώμης).

● Ορισμός και χαρακτηριστικά του φαινομένου της διαφθοράς γενικά:

Ως διαφθορά ορίζεται η χρήση της δημόσιας εξουσίας κατά τρόπο που να αποτελεί παράβαση του νόμου ή παράβαση δημοσίου καθήκοντος ή απομάκρυνση από τους κανόνες της ηθικής, με αντάλλαγμα ή με προσδοκία προσωπικού χρηματικού κέρδους, ισχύος ή γοήτρου ή προς όφελος μιας ομάδας ή τάξης.

Χαρακτηριστικά:

Μετέχουν κατά κανόνα πολιτικοί, κρατικοί ή ευρύτερα δημόσιοι αξιωματούχοι ή και απλοί υπάλληλοι. Υπεύθυνοι όμως είναι όλοι: πολιτειακά όργανα, δημόσια διοίκηση, κοινωνία, οικονομία, ομάδες πίεσης, απλοί πολίτες.

Δεν αναφέρεται σε ιδιωτικές συναλλαγές, αλλά σε δημόσια δράση.

Παρατηρείται σε περιπτώσεις που οι κατέχοντες την εξουσία θέλουν να αποκομίσουν προσωπικά κέρδη ή πολιτικά οφέλη.

Ενίοτε η διαφθορά οργανώνεται σε κυκλώματα ή δίκτυα.

Σύνδεση του φαινομένου της διαφθοράς στη δημόσια διοίκηση με τα φαινόμενα κομματικής και πολιτικής διαφθοράς.

Ειδική αναφορά στη διαφθορά στη δικαστική λειτουργία και στους λόγους εμφάνισης του φαινομένου.