O φιλόσοφος βασιλιάς και ο αναγνώστης

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ ΑΠΟ
ΠΑΛΙΑ. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΠΟΥ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ
ΕΝΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ,
ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΤΟΣΩΝ
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ
ΣΧΟΛΩΝ, ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΟΥ
ΕΠΑΙΡΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΤΗΣ ΜΕ
ΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΔΕΝ
ΥΠΑΡΧΕΙ ΟΥΤΕ ΣΗΜΕΡΑ ΑΚΟΜΗ
ΜΙΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ
ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ
Για να μη μιλήσω για τη γλώσσα που μιλάμε, και στην οποία γράφουμε. Ο όχι και τόσο μακρινός της πρόγονος, τα αρχαία ελληνικά, μπορεί να κολακεύει την έπαρσή μας πλην όμως δεν μας προσφέρεται παρά μόνον σε ορισμένους γραμματικοσυντακτικούς κανόνες που ιδρώνουμε για να αποστηθίσουμε όσο ακόμη καθόμαστε στα θρανία. Για να τους ξεχάσουμε, όπως είναι φυσικό, αμέσως μετά.

Και να κοκορευόμαστε στη συνέχεια για μια «ελληνική παράδοση», η οποία έχει το ίδιο βάρος που έχει ο σεβασμός των νόμων για τους εκάστοτε κυβερνώντες: την επικαλούμαστε για να καλύψουμε τις ανάγκες της αυταρέσκειάς μας, αντιμετωπίζοντάς την όμως στην πραγματικότητα ως άχρηστη και αχρείαστη. Άλλοι πάλι θα μιλήσουν για αρχαιολατρία. Παραβλέποντας το γεγονός πως αυτή ακριβώς η προβληματική σχέση της νεώτερης με την αρχαία Ελλάδα είναι προϊόν αυτής της αρχαιολατρίας που μας κληροδότησε η συστατική ιδεολογία του νέου ελληνισμού. Τίποτε παραπάνω από μια τυπολατρική οίηση η οποία μας βοηθάει να ξεπεράσουμε το δυσάρεστο αίσθημα πως είμαστε οι κακοπληρωμένοι κομπάρσοι στην υπερπαραγωγή του σύγχρονου κόσμου.

Το ζήτημα και σ΄ αυτή την περίπτωση είναι το έλλειμμα της σοβαρότητας που χαρακτηρίζει την όλη σχέση μας με την παιδεία. Σχέση η οποία έχει περισσότερο να κάνει με τη θέση που μπορεί να πάρει η Ελλάδα στη μεγάλη ευρωπαϊκή κοινωνία για την οποία η κλασική αρχαιότητα είναι σημαντικό πολιτισμικό κεφάλαιο.

Κι αν ακόμη δεν έχουμε τη δυνατότητα να παράγουμε στερεότυπες εκδόσεις επειδή μας λείπουν οι κώδικες και τα χρήματα, υπάρχει σίγουρα και το «ανθρώπινο δυναμικό» και η δυνατότητα να βγουν εκδόσεις με σοβαρό σχολιασμό και καλές μεταφράσεις. Η απόδοση των αρχαίων ελληνικών στα σημερινά είναι ένα άλλο ζήτημα και, όπως έχει αποδειχθεί, το αναγνωστικό κοινό είναι έτοιμο να επιβραβεύσει τη σοβαρότητα.

Πριν από μερικά χρόνια η Πολιτεία του Πλάτωνα από τις Εκδόσεις Πόλις με το πρωτότυπο κείμενο, τη μετάφραση και τον σχολιασμό του Δ. Σκουτερόπουλου έφτασε σε πωλήσεις τον αριθμό των 10.000 αντιτύπων, γεγονός αισιόδοξο.

Υπάρχουν και εκδότες οι οποίοι επί δεκαετίες τώρα ειδικεύονται στον τομέα, όπως ο Παπαδήμας και ο Καρδαμίτσας. Υπάρχει και ο Κάκτος τού οποίου την προσφορά οφείλουμε να αναγνωρίσουμε. Δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο το γεγονός ότι κάποιος εκδότης, ο Οδυσσέας Χατζόπουλος, αποφάσισε να συγκεντρώσει όλη την αρχαία ελληνική γραμματεία. Αν μη τι άλλο όσοι προτιμούν να τη διαβάζουν στο πρωτότυπο έχουν τη δυνατότητα να βρουν κείμενα δυσεύρετα που για να τα αποκτήσει κανείς κάποτε, έπρεπε να πληρώσει μια περιουσία.

Όμως λείπει ακόμη η συστηματική προσέγγιση του πεδίου με την απαιτούμενη επιστημονική εγκυρότητα και, το κυριότερο, μεταφράσεις που να αποδίδουν στη σύγχρονη γλώσσα όχι μόνον την κυριολεξία, αλλά και τη γοητεία του πρωτοτύπου. Από αυτή την άποψη κάθε καινούργια έκδοση είναι γεγονός.

Ιδού λοιπόν δύο μείζονα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, τα Εις εαυτόν του Μάρκου Αυρηλίου και τα Μετά τα Φυσικά του Αριστοτέλη, (το πρώτο τους βιβλίο για την ακρίβεια).