Συγκρούσεις μαθητών- εκπαιδευτικών

Τα τελευταία χρόνια, όλο και πιο συχνά, το σχολείο έρχεται στο προσκήνιο της δημοσιότητας με αφορμή προστριβές, εντάσεις και συγκρούσεις ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς και εκπαιδευόμενους.

Γίνεται λόγος, κυρίως, για αντιδράσεις των μαθητών που εκδηλώνονται, με διάφορες μορφές, μέσα ή έξω από τον σχολικό χώρο, εις βάρος των εκπαιδευτικών και στοχεύουν όχι μόνο στην υπονόμευση της «εξουσίας» και της «αυθεντίας» του εκπαιδευτικού, αλλά, αρκετές φορές και στην ίδια τη σωματική του κακοποίηση. Γίνεται λόγος, επίσης, για ενέργειες εκπαιδευτικών που- από θέση ισχύος- προσβάλουν την προσωπικότητα των εκπαιδευομένων, στιγματίζουν και ορισμένες φορές παίρνουν τη μορφή σωματικής βίας σε ατομικό επίπεδο.

Είναι αλήθεια ότι η σχέση εκπαιδευτικούμαθητή, στους βασικούς της πυλώνες, είναι μια σχέση θεσμική, όσο κι αν πολλές φορές γίνεται αντιληπτή από τους μαθητές ως προσωπική. Αυτό σημαίνει ότι το «πατρόν» της υφαίνεται σε γενικές γραμμές με νόμους και διατάξεις, ανεξάρτητα από προσωπικές διαθέσεις, καθώς, κάθε εκπαιδευτικός, είναι «θεσμικά» υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει προς τους μαθητές του ένα minimum από την εξουσία που του παρέχει η θέση του στο σχολείο (διδασκαλία ορισμένης ύλης, εξέταση, βαθμολογία, απουσίες, ποινές, κ.λπ.), πρακτική που δημιουργεί «αυτεπαγγέλτως» αντιθέσεις, σε κάποιες περιπτώσεις εκρηκτικές. Οι εκπαιδευτικοί λειτουργούν οι ίδιοι σ΄ ένα ασφυκτικό πλαίσιο, κάτω από ολοένα εντεινόμενο έλεγχο, αδύναμοι να επέμβουν με καθοριστικό τρόπο στο αναλυτικό πρόγραμμα, στον τρόπο διδασκαλίας κ.λπ. Υφίστανται τον κρατικό καταναγκασμό, αλλά είναι αντικειμενικά και οι βασικοί ιμάντες διοχέτευσής του στο μαθητικό πληθυσμό.

Ορισμένες φορές παρουσιάζονται στα ΜΜΕ κάποια συγκεκριμένα περιστατικά βίας, κοντολογίς μια σειρά «επεισοδίων» ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς και μαθητές, που σύμφωνα με την «κοινή» γνώμη, συνθέτουν το παζλ της «κρίσης της σχολικής αίθουσας». Προφανώς, πρόκειται για την κορυφή του παγόβουνου στα «μαθήματα βίας» που αναπτύσσουν την τροχιά τους σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της σχολικής ζωής, εξοπλισμένα με τα συνήθη πυρομαχικά της κοινωνικής ζωής.

Η κυρίαρχη εκδοχή για τις αιτίες αυτής της κατάστασης προσωποποιεί την αντίθεση μαθητών- καθηγητών και εστιάζει τις ευθύνες, κατά περίπτωση, είτε στη «δυσπροσάρμοστη» προσωπικότητα του μαθητή και στις «ανεπάρκειες και ελλείψεις του οικογενειακού του περιβάλλοντος» είτε στον «άδικο» και «αντιπαιδαγωγό» εκπαιδευτικό που «δεν γνωρίζει να εκτελεί σωστά το λειτούργημά του».

Στα πλαίσια αυτής της λογικής, που κυριαρχεί στους εκπαιδευτικούς χώρους, αναπτύσσεται μια επιμονή σε στιγματιστικούς και περιθωριοποιητικούς χαρακτηρισμούς. Παράλληλα, οι λύσεις του προβλήματος που προτείνονται (αστυνόμευση, ποινές κ.λπ.) επικεντρώνουν όλη την προσοχή στον «δυσπροσάρμοστο μαθητή», αγνοώντας, ασφαλώς, στην περίπτωση αυτή, τη συμμετοχή των ίδιων των σχολικών συνθηκών και κανόνων, καθώς και το δικό τους μερίδιο ευθύνης στην εξέλιξη αυτή.

Σπάνια, ανιχνεύεται η σχέση ανάμεσα στη βίαιη συμπεριφορά μαθητών ή εκπαιδευτικών και στις σχολικές συνθήκες, κοντολογίς στην ίδια τη δομή και τη λειτουργία του σχολικού συστήματος. Η μελέτη της βίας στον σχολικό χώρο είναι, βεβαίως, μια γενίκευση της κοινωνικής βίας στο σχολείο και παράλληλα ισοδυναμεί με την εξέταση του νοήματος των εκπαιδευτικών πρακτικών που υλοποιούνται στον χώρο αυτόν.