Κόντρα στη φρίκη

Ένας 15χρονος Ούγγρος. Ένας πολιτοφύλακας με προτεταμένο όπλο, που του φωνάζει: «Εσύ, έλα εδώ αμέσως!». Ένας αστυνομικός που δεν θέλει άλλους να κάνουν κουμάντο στην περιοχή του. Ένας παραλίγο φόνος. Μια ανάμνηση που απωθείται στην κατάψυξη της μνήμης για 60 χρόνια. Και μια φράση που την επαναφέρει: «Θα φωνάξω την αστυνομία!». Θα μπορούσε mutatis mutandis να είναι η ιστορία που θα διηγούνταν κάποτε ο Αλέξης στα εγγόνια του. Αν είχε επιζήσει στις 6/12. Αν τον είχε σώσει από τον ρεβανσισμό του ειδικού φρουρού Κορκονέα ένας μέσος αστυνομικός, όπως αυτός που έσωσε τον νεαρό Ούγγρο από τον ρατσισμό του Νυΐλας. Αλλά τα πράγματα δεν εκτυλίχθηκαν έτσι στην Αθήνα του 2008, και δεν είναι τυχαίο. Αντίθετα, στη Βουδαπέστη του 1943, ο 15χρονος Ούγγρος σώθηκε χάρη στην εγρήγορσή του πρώτα, κι έπειτα χάρη στον εγωισμό ή στη γενναιοψυχία (δεν θα το μάθουμε ποτέ) του αστυνομικού. Σώθηκε και ξεπέρασε τον εαυτό του. Έφτασε στα 17 του, κατάμονος, στην Αμερική, και έκανε επάγγελμά του να σώζει ζωές καταδικασμένες. Έγινε ένας από τους σπουδαιότερους καρδιοχειρουργούς, ο πρώτος που εμφύτευσε τεχνητή καρδιά μερικής υποβοήθησης σε ασθενή που επιβίωσε. Είναι ο Ρόμπερτ Μπέργκερ. Ο 77χρονος συνομιλητής τού Ίρβιν Γιάλομ στο καινούργιο βιβλίο του Θα φωνάξω την αστυνομία.Μια ιστορία απώθησης και ανάκτησης – Άγρα. Ένα βιβλίο μικρό και αποκαλυπτικό, με γλώσσα άμεση και προφορική, όπου ο διάσημος Αμερικανός ψυχοθεραπευτής αποτυπώνει την εξομολόγηση του φίλου του για τις φρικτές εμπειρίες του από τον ναζισμό, αλλά και το πώς αυτός τον γιατρεύει από τους εφιάλτες μιας ζωής. Ένα βιβλίο που θα μπορούσε να διαβαστεί και ως μεταφορά, πολλαπλά διδακτική, για τα γεγονότα του φετινού ελληνικού Δεκέμβρη. Για τον αδόκητο θάνατο και τον φόβο του θανάτου· για το ένστικτο επιβίωσης, τις ενοχές και την αθωότητα· για το μίσος, την εκδίκηση και την προσφορά· για την καταστολή και την πρόληψη· για τις κοιμισμένες συνειδήσεις που αφυπνίζονται…

«Χορεύω για να κρατηθώ ζωντανός». Έτσι εξήγησε ο Μπέργκερ τους ιλιγγιώδεις ρυθμούς με τους οποίους εργαζόταν στο χειρουργείο και στο πανεπιστήμιο. Ο Γιάλομ επέμενε ότι κινδυνεύει η υγεία του- όπως της μπαλαρίνας με τα κόκκινα παπούτσια που χόρευε μέχρι θανάτου- αλλά εκείνος ήταν ανένδοτος. Είχε μεγαλώσει με τον κίνδυνο στη Βουδαπέστη και είχε ανάγκη να αναμετριέται διαρκώς με επεμβάσεις ανοιχτής καρδιάς για να ξεπερνά το αίσθημα της απονέκρωσης μέσα του, σώζοντας ζωές. Όλη η οικογένειά του είχε χαθεί στο Ολοκαύτωμα κι εκείνος κατάφερε να ξεφύγει παριστάνοντας τον χριστιανό με πλαστά χαρτιά και δουλεύοντας στα 15 του για την αντίσταση που σαμποτάριζε τους Νυΐλας- τους αδίστακτους Ούγγρους ναζιστές που κυνηγούσαν, βασάνιζαν και κρεμούσαν Εβραίους στα «κομματικά σπίτια». Έναν φίλο του, τον είχαν πυροβολήσει στην κοιλιά και τον άφησαν να ξεψυχήσει στη μέση του δρόμου από αιμορραγία. Όταν λοιπόν, πηγαίνοντας μια μέρα στο εργοστάσιο όπου εργαζόταν, είδε κάποιον από δαύτους να σέρνει ένα ζευγάρι τσακισμένων εξηντάρηδων Εβραίων, κοντοστάθηκε για μια στιγμή κι ο πολιτοφύλακας τον πήρε είδηση. Μάταια ο μικρός τού κράδαινε τα χαρτιά του. «Μοιάζεις με Εβραίο», του είπε ανένδοτος ο Νυΐλας και τον τράβηξε δίπλα στο ζευγάρι στοχεύοντάς τον. Ώσπου εμφανίστηκε ένας αστυνομικός κι ο μικρός τού φώναξε να τον βοηθήσει, αφού ήταν υποτίθεται χριστιανός.

«Αν επέτρεπα στον εαυτό μου να έχει συναίσθημα εκείνη τη στιγμή, θα διαλυόμουνα», εξομολογήθηκε ο Μπέργκερ στον Γιάλομ. Ποτέ δεν είχαν μιλήσει γι΄ αυτά. Ούτε κι ο Γιάλομ ήθελε να ξέρει λεπτομέρειες, όπως παραδέχεται σ΄ αυτό το βιβλίο. Είχε ζήσει τα νιάτα του μέσα στην ασφάλεια και τον είχε συνταράξει το δράμα της φυλής του όπως το είδε στα κινηματογραφικά επίκαιρα και στις εφημερίδες μετά την απελευθέρωση. Μέχρι τότε, το μεγαλύτερο τραύμα του ήταν ότι δεν είχε κοπέλα για την Πρωτοχρονιά… «Στα 15 μου», είπε στον φίλο του, «στις ελάχιστες στιγμές που θυμάμαι τον εαυτό μου να σκέφτεται τον θάνατο, ήταν σαν μια καταπακτή που άνοιγε από κάτω μου… τρομακτικό». Ώσπου κάτι άλλαξε και για τους δύο. Το παρελθόν ξέσπασε καταλαμβάνοντας όχι μόνο τις νύχτες, αλλά και τις ημέρες του Μπέργκερ, οπότε ο Γιάλομ έσπευσε να βοηθήσει τον θολωμένο φίλο του. Ο Μπέργκερ είχε πάει για ενημέρωση των Βραζιλιάνων γιατρών στο Καράκας και παραλίγο να τον απαγάγουν στο αεροδρόμιο. Γλίτωσε, επειδή προφασίστηκε ότι καλεί την αστυνομία. Κι αυτή η φάση σαν να ξεκλείδωσε τη μνήμη του. Θυμήθηκε τον αστυνομικό στη Βουδαπέστη να τον παίρνει από τα χέρια τού Νυΐλας για το τμήμα, και λίγο παρακάτω να τον ελευθερώνει: «Δρόμο τώρα!». Από τότε δεν έπαψε να αγωνίζεται ενάντια στην αδυναμία όλων εκείνων που είδαν να τους σημαδεύουνκυριολεκτικά και μεταφορικά- τα όπλα…

Έχει λοιπόν απαντήσεις αυτό το βιβλίο, και τις αφιερώνουμε στους νεολαίους για να μεταφράσουν την οργή τους σε πρόταση ζωής· στους αστυνομικούς για να αλλάξουν νοοτροπία· και στους κρατούντες, σημερινούς και επόμενους, για να καταλάβουν ότι οι ασχήμιες τους δεν θα καταφέρουν να δηλητηριάσουν τις καινούργιες γενιές, αλλά αντίθετα θα τις γεμίσουν πείσμα και αποφασιστικότητα ενάντια στην αυθαιρεσία οποιασδήποτε εξουσίας.