Η ζωντάνια και η μπανανόφλουδα

Ο Σταντάλ επιχειρεί να γράψει μια πραγματεία με αντικείμενο το ερωτικό πάθος. Ως ευφυής μυθιστοριογράφος συλλαμβάνει εκ των προτέρων όλες τις αντιρρήσεις και τις αντιστάσεις των αναγνωστών, δεν προσπαθεί όμως να κάνει εύπεπτο το κείμενό του. Επιχειρεί να αναπτύξει το θέμα του σε εύρος και βάθος.

Πού χωλαίνει λοιπόν; Όπου αφηγείται καταστάσεις και περιστατικά, ο λόγος ζωντανεύει και ανίπταται. Ο Σταντάλ, με το κοφτερό βλέμμα του πεζογράφου και τις ζυγισμένες λέξεις του συγγραφέα, περιγράφει και την ίδια στιγμή κατανοεί. Όμως όταν επιχειρεί να προχωρήσει στην ανάπτυξη γενικών ιδεών, όταν στοχάζεται θεωρητικά ή κατ΄ επίφαση επιστημονικά πάνω στο θέμα του, καταλήγει σε ανιαρές κοινοτοπίες και έκτυπες απλουστεύσεις.

Στα σημεία αυτά, γίνονται φανερές οι βιογραφικές αφορμές γενικών ιδεών, τις οποίες ο συγγραφέας επιμένει να μας παρουσιάζει ως αδιαμφισβήτητες αλήθειες. Ο Σταντάλ χρησιμοποιεί την ατομική του περίπτωση, για να καταλήξει σε ανάπτυξη θεωριών και αφοριστικές γενικεύσεις.

Εδώ βρίσκεται η μπανανόφλουδα. Ο εξαίρετος μυθιστοριογράφος παρατά την τέχνη και την τεχνική του, σε ορισμένες περιπτώσεις εγκαταλείπει ακόμα και το ύφος του, προκειμένου να δοκιμαστεί σε μια άλλη τέχνη και τεχνική, αυτή του δοκιμιακού λόγου. Όμως δεν έχει το συγγραφικό ταμπεραμέντο για το είδος που επιλέγει- ούτε και τη θεωρητική σκευή. Αν έγραφε μυθιστόρημα με το ίδιο θέμα, πιθανότατα θα έτερπε και θα έπειθε τεραστίως. Όμως αποφάσισε να αναγάγει το προσωπικό του πάθος και το ατομικό του πάθημα σε πανανθρώπινη αλήθεια, γενικεύοντας αμετανόητα.