«ΞΕΠΛΗΡΩΝΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΑΣΚΗΜΑ ΕΝΑ ΔΑΣΚΑΛΟ, ΕΑΝ ΑΠΛΩΣ ΠΑΡΑΜΕΙΝΕΙ ΜΑΘΗΤΗΣ»

Ι δού λοιπόν η μυθική διάσταση της σύγκρουσης σε όλο της το μεγαλείο, αφού συμπυκνώνει, με τον δικό της τρόπο, όλες τις πνευματικές συγκρούσεις του σύγχρονου κόσμου: από τη μια ο θριαμβεύων ορθολογισμός, αμείλικτος και αδυσώπητος, κι από την άλλη ο αυτοτιμωρούμενος ορθολογισμός, ο οποίος χρησιμοποιεί τα όπλα του για να αναιρέσει τις προθέσεις του, κάτι σαν ιδανικός αυτόχειρας που πέφτει ηρωικώς μαχόμενος στο πεδίο της τιμής.

Όταν γνωρίστηκαν ο Φρόυντ ήταν πενήντα ετών, είχε ήδη δημοσιεύσει την «Ερμηνεεία των Ονείρων» την οποία είχαν διαβάσει ελάχιστοι αναγνώστες και απ΄ ό,τι φαίνεται δεν της είχαν δώσει σημασία οι κριτικοί.

Ήταν ήδη συνεργάτης- καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και οι μελέτες του για την παιδική σεξουαλικότητα δεν είχαν ακόμη βρει τη θέση τους στον κανόνα της επιστήμης.

Ο Γιουνγκ εργαζόταν τότε στην ψυχιατρι κή κλινική Μπουργκχόλσλι της Ζυρίχης όπου και εμφανίστηκαν τα πρώτα δείγματα ενδιαφέροντος για την ψυχανάλυση εκτός από τον άμεσο κύκλο του Φρόυντ, όπως σημειώνει ο Γουίλιαμ Μακ Γκουάιρ στην εισαγωγή του τόμου. Γράφει στα Απομνημονεύματά του: «Στα 1900 ήδη είχα διαβάσει την Ερμηνεεία των Ονείρων του Φρόυντ. Εκείνη την εποχή είχα βάλει στην άκρη το βιβλίο, διότι δεν είχα ακόμη συλλάβει τι λέει… Το 1903 το ξεκίνησα για μια ακόμη φορά… και ανακάλυψα πώς έδενε με τις δικές μου ιδέες».

Ο Γιουνγκ ήταν τότε τριάντα ετών, γιος πουριτανού πάστορα, παντρεμένος με μια πλούσια γυναίκα και θαυμαστής του Φρόυντ, ο οποίος και τον επέλεξε για διάδοχό του. Στα ανεκδοτολογικά επεισόδια της σχέσης τους αναφέρονται κάποιες λιποθυμίες του Φρόυντ τις οποίες ο ίδιος θεώρησε ως «υπόγεια ομοφυλοφιλική αντίδραση». Η αλληλογραφία τους ξεκινά το 1906 και τελειώνει το 1913.

Στη διάρκεια αυτών των ετών «ο μαθητής» αρχίζει και αυτονομείται. Στην επιστολή της 3ης Μαρτίου 1912 γράφει: «Ας μιλήσει ο Ζαρατούστρα για μένα:Ξεπληρώνει κανείς άσκημα ένα δάσκαλο εάν απλώς παραμείνει μαθητής.Και γιατί τότε δεν μου παίρνετε τις δάφνες;Με σέβεστε.Αλλά πώς,αφού μια μέρα ο σεβασμός σας πρέπει να καταρρεύσει;Προσέξτε μην τυχόν το άγαλμα που πέφτει σας αφήσει στον τόπο…».

Και η απάντηση του Φρόυντ δύο μόλις ημέρες μετά: «Όμως εάν κάποιος τρίτος διάβαζε το εδάφιο αυτό,θα με ρωτούσε πότε προσπάθησα να σας εξουσιάσω πνευματικά και εγώ θα έπρεπε να πω:δεν γνωρίζω.Δεν πιστεύω πως το έπραξα ποτέ.Και ο Άντλερ είναι η αλήθεια έκανε παρόμοια παράπονα,όμως είμαι πεπεισμένος πως αντί αυτού μιλούσε η νεύρωσή του».

Λεπτές διαφορές
Η τελευταία αυτή παρατήρηση που αφορά τον Άντλερ δίνει, κατά τη γνώμη μου, και τον τόνο του ενδιαφέροντος που μπορεί να προκαλέσει σήμερα η ανάγνωση των επιστολών. Εκτός πια κι αν είσαι ψυχαναλυτής ή ιστορικός της ψυχανάλυσης, που δεν είμαι ούτε το ένα ούτε το άλλο, και αναζητάς στις λεπτές αποχρώσεις της μίας ή της άλλης ερμηνείας τις λεπτές δογματικές διαφορές ανάμεσα στην ορθοδοξία και τις αιρέσεις της.

Αυτές τις λεπτές διαφορές που για μας τους υπόλοιπους «λαϊκούς» μοιάζουν εξίσου εξωτικές με τις συγκρούσεις που ξέσπασαν στους μπολσεβίκους γύρω από τη διεκδίκηση της εξουσίας. Διότι στην περίπτωση Φρόυντ και Γιουνγκ, καθ΄ ότι βρισκόμαστε εν μέσω ψυχαναλυτικού περιβάλλοντος, αυτό που δεν ομολογείται σε άλλες περιπτώσεις, εδώ αναδεικνύεται σε πρώτο επίπεδο: όταν προσπαθώ να επιβάλω τις απόψεις μου μιλάει η συνείδησή μου, το ασυνείδητό μου, ή και τα δύο μαζί; Κι αν μιλούν και τα δύο μαζί, ποιο είναι το μερίδιο του ενός και ποιο είναι το μερίδιο του άλλου;

Στην αλληλογραφία των δύο κορυφαίων παικτών του παιχνιδιού ανάμεσα στη συνείδηση και το ασυνείδητοόρος που δεν είχε κάνει ακόμη τότε την εμφάνισή τουη αναζήτηση και ο καταμερισμός της ευθύνης δίνουν και τον τόνο και το ύφος της μεγάλης πνευματικής περιπέτειας.