Η υπόγεια ζωή ενός βιβλιοφάγου

Ο ΦΕΡΜΙΝ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΜΑΝΙΩΔΩΣ ΤΑ
ΠΑΝΤΑ. ΑΠΟΞΕΝΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ, ΛΑΤΡΕΥΕΙ ΕΝΑΝ
ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΗ, ΣΥΓΚΑΤΟΙΚΕΙ ΜΕ ΕΝΑΝ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ. ΜΟΝΟ ΠΟΥ Ο ΦΕΡΜΙΝ
ΕΙΝΑΙ…ΠΟΝΤΙΚΟΣ. ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗ
ΔΕΥΤΕΡΗ, ΜΥΣΤΙΚΗ, ΖΩΗ ΠΟΥ ΖΟΥΝ
ΟΙ ΕΜΠΑΘΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ
Τόνοι χαρτιού και μεγατόνοι φαιάς ουσίας έχουν ξοδευτεί για να μελετηθούν τα τεχνάσματα της αφήγησης. Ποιος μιλάει, πώς μιλάει, γιατί μιλάει; Αν ο αφηγητής ξεστομίσει τη δόλια λέξη «εγώ», τότε χρησιμοποιεί το τέχνασμα του βιώματος: «τα έζησα, τα ξέρω, τα αφηγούμαι». Αν μιλήσει σε τρίτο πρόσωπο, είναι παντοδύναμος και παντεπόπτης. Τι γίνεται όμως, αν ο αφηγητής είναι βιβλιοπόντικας; Και μάλιστα βιβλιοπόντικας που μιλάει σε πρώτο πρόσωπο;

Ο Σαμ Σάβατζ σπούδασε Φιλοσοφία στη Χαϊδελβέργη και το Γέιλ. Δίδαξε Φιλοσοφία στο Γέιλ. Μετά ανακάλυψε ότι «δεν υπάρχουν αυθεντικά φιλοσοφικά ερωτήματα, υπάρχουν μόνο γλωσσολογικά παζλ». Εγκατέλειψε τη Φιλοσοφία. Εργάστηκε κατά καιρούς ως μηχανικός ποδηλάτων, ξυλουργός, ψαράς, τυπογράφος. Κυρίως όμως ξεκοκάλισε την προσωπική του κληρονομιά και τα εισοδήματα της γυναίκας του. Έγραψε πολλά βιβλία, τα οποία δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ: τα κατέστρεψε. Το μυθιστόρημά του Φέρμιν κυκλοφόρησε από μικρό εκδοτικό οίκο. Το ανακάλυψαν τα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία και οι αναγνώστες. Ξεχώρισε και βραβεύτηκε.

Ο Σάβατζ διατείνεται πως, όταν ξεκίνησε να γράφει το βιβλίο του, δεν ήξερε πως ο ήρωάς του θα ήταν ποντικός ούτε ότι το βιβλίο θα εκτυλισσόταν στη Βοστώνη. Όλα αυτά προέκυψαν στην πορεία.

Σαν άλιεν
Η υπόθεση έχει ως εξής: Βοστώνη, 1960. Στην πλατεία Σκόλεϊ Σκουέρ, στο βιβλιοπωλείο Πέμπροουκ, γεννιέται ο Φέρμιν, ο τελευταίος από τα δεκατρία παιδιά της αλκοολικής ποντικίνας Φλο. Η πρώτη του φωλιά κατασκευάζεται από τα ξεφτίδια ενός πολυσέλιδου βιβλίου. Εκ των υστέρων, ο Φέρμιν εικάζει ότι ήταν ο Μόμπι Ντικ ή ο Δον Κιχώτης. Όλα τα υπόλοιπα ποντικάκια της Φλο ακολουθούν το ποντικίσιο DΝΑ και έχουν ποντικίσια αντανακλαστικά. Όμως ο Φέρμιν διαφέρει. Από γεννησιμιού του απολειφάδι, δεν προλαβαίνει να γευτεί το αλκοολούχο γάλα της Φλο. Μασουλάει σελίδες, κόλλα, χαρτί.

Πριν το καταλάβει, μαθαίνει να διαβάζει. Καταβροχθίζει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, τα πάντα: λογοτεχνία, μελέτες, επιστημονικά συγγράμματα.

Έτσι λοιπόν, ο υδροκέφαλος Φέρμιν με τον τρομοκρατικά ανεπτυγμένο εγκέφαλο, μετατρέπεται σιγά σιγά σε «άλιεν».

Διακόπτει τις σχέσεις με τα πλάσματα του είδους του και προσκολλάται σε ανθρώπους.

Στην αρχή, περνά μια φάση υπέρτατης αγάπης για τον βιβλιοπώλη Νόρμαν. Μυημένος φιλαναγνώστης, ο Νόρμαν είναι ορκισμένος άνθρωπος των βιβλίων. Ζει και θρέφεται από αυτά. Μαζεύει και πουλάει σπάνιες και απαγορευμένες εκδόσεις, καθώς και υψηλή λογοτεχνία. Ο Φέρμιν ονειρεύεται μια σχέση συντροφικότητας με τον Νόρμαν- η οποία φυσικά δεν ευοδώνεται. Μόλις ο Νόρμαν αντιλαμβάνεται την παρουσία του Φέρμιν στο βιβλιοπωλείο του παίρνει μέτρα: ποντικοπαγίδες και ποντικοφάρμακο.

Τον άρρωστο Φέρμιν περιθάλπει ένας συγγραφέας της κακιάς ώρας, ο Τζέρι Μαγκούν, «ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου, καλλιτέχνης εξωφρενικός και εξωγήινος», όπως αναγράφει η ταμπελίτσα στην πόρτα του. «Δεν είχε ιδέα για τον αληθινό μου χαρακτήρα, ότι στην πραγματικότητα ήμουν άκρως κυνικός, σχετικά ακόλαστος και μελαγχολικά ιδιοφυής ή ότι είχα διαβάσει πε ρισσότερα βιβλία απ΄ όσα αυτός», εξομολογείται σε μια στιγμή έκλαμψης ο Φέρμιν. Γιατί ο Τζέρι περιθάλπει ένα οικιακό ζωάκι, έναν ακροατή, έναν τετράποδο συγκάτοικο, ενώ ο Φέρμιν πιστεύει ότι είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτά.

Στο μεταξύ, διατάσσεται και ξεκινά η ισοπέδωση της Σκόλεϊ Σκουέρ. Ισοπεδώνονται κτίρια, καμπαρέ, κινηματοθέατρα, σινεμά.

Ο κόσμος του Φέρμιν καταρρέει. Οι ημίγυμνες κοπέλες, τα φιλόξενα κτίρια, οι φωτεινές επιγραφές χάνονται. Τα μιλιούνια των αρουραίων αποφασίζουν να μετοικήσουν. Ο βιβλιοπώλης χαρίζει τα βιβλία του. Ανακοινώνει ότι προσφέρει δωρεάν στους επισκέπτες του βιβλιοπωλείου «όσα βιβλία μπορούν να κουβαλήσουν σε 5 λεπτά».

Ακολουθεί πανδαιμόνιο.

Ο εξανθρωπισμός του Φέρμιν φτάνει στα όρια της παραίσθησης. Ονειρεύεται πως χορεύει με την Τζίντζερ Ρότζερς. Τα γηρατειά τον καταβάλλουν.

Ειρωνεία
Το βιβλίο είναι γραμμένο με ανάλαφρη ειρωνεία, η οποία εναλλάσσεται με στιγμές συναισθηματικής έντασης. Η αρχική ιδέα είναι πρωτότυπη και παρέχει πολλές αφηγηματικές δυνατότητες. Ο Σάβατζ τις εκμεταλλεύεται ελάχιστα. Ο Φέρμιν εξανθρωπίζεται πολύ γρήγορα και η όρασή του πολύ γρήγορα ταυτίζεται με την ανθρώπινη όραση. Έτσι χάνεται η ευκαιρία να περιγραφεί η ανθρώπινη κατάσταση μέσα από ένα ξένο βλέμμα, που θα αναδείκνυε, με λοξό και ευφάνταστο τρόπο, την ιδιοπροσωπία των ηρώων. Όμως ο Σάβατζ χάνει το αφηγηματικό στοίχημα. Ο Φέρμιν έχει ανθρώπινα συναισθήματα κι ανθρώπινους φόβους. Αυτό θα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον, αν παρακολουθούσαμε τη διαδικασία της μετάλλαξής του. Ο αφηγητής την προσπερνά με βήμα ταχύ.

Παρά ταύτα, το βιβλίο αποδεικνύεται ενδιαφέρον: παρουσιάζει τη μυστική ζωή που ζουν οι εμπαθείς αναγνώστες λογοτεχνίας. Τόσο ο Φέρμιν όσο ο Νόρμαν και ο Τζέρι, είναι μονομανιακοί αναγνώστες. Αυτό αποτελεί το ισχυρό στίγμα τους και διαμορφώνει τη συμπεριφορά τους. Δίδαγμα και ρητό: η πρώιμη και άμετρη κατανάλωση λογοτεχνίας παραμορφώνει (περίπτωση του Φέρμιν) ή απομονώνει (περιπτώσεις του Νόρμαν και του Τζέρι). Αυτό υπαινίσσεται, κλείνοντας παιχνιδιάρικα το μάτι, ο Σάβατζ. Αν είχε λιμάρει την ειρωνεία του λίγο περισσότερο και αν είχε παίξει πιο άφοβα με το εναρκτήριο τέχνασμα, θα μας το έλεγε με περισσότερη τέχνη- συνεπώς καλύτερα.

Sam Savage, Φέρμιν

OΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΕΝΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΡΓΑΡΗ

ΜΤΦ. ΧΡΙΣΤΙΑΝΝΑ ΕΛ.
ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΚΔ. ΛΙΒΑΝΗ, 2008, ΣΕΛ. 222