Επιφυλλίδα

Όταν τα γράμματα αγγίζουν την πέτρα

H σκαπάνη των αρχαιολόγων έχει φέρει και εξακολουθεί να φέρνει καθημερινά στο φως σημαντικά επιγραφικά μνημεία που ρίχνουν φως σε άγνωστες ώς τώρα πτυχές των ιστορικών γεγονότων της αρχαιότητας, επιβεβαιώνοντας ή αλλάζοντας ριζικά ισχύουσες απόψεις προγενέστερων ερευνητών. Η επιγραφική επιστήμη έχει γνωρίσει πρωτοφανή ανάπτυξη τα τελευταία περίπου εκατό χρόνια και έχει αναδείξει ικανό αριθμό ειδικών ερευνητών ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας, πηγής του μεγαλύτερου όγκου επιγραφικών μαρτυριών. Μόνο οι επιγραφές και εν μέρει τα σπαράγματα των παπύρων της Οξυρρύγχου είναι σε θέση να προσφέρουν πρωτογενή «φρέσκια» γνώση για τον αρχαίο κόσμο, όχι πια τα πολυσυζητημένα από μεγάλους φιλολόγους κείμενα της ελληνικής και λατινικής γραμματείας.

Δεν υπάρχει συναρπαστικότερο βίωμα για τον ανασκαφέα αρχαιολόγο από εκείνο της στιγμής που θα προβάλει στο φως μια πέτρα με γράμματα, της στιγμής που έρχεται αυτός πρώτος σε επαφή με ένα κείμενο θαμμένο για αιώνες στο χώμα αναμένοντας υπομονετικά τη δική του ματιά, το δικό του άγγιγμα, τη δική του πρώτη ανάγνωση. Η αποκάλυψη χρυσών και αργυρών αντικειμένων ωχριά, είναι ασήμαντη μπροστά στην αποκάλυψη επιγραφών. Το φράγμα των χιλιάδων χρόνων που σε χωρίζει από τη στιγμή χάραξης των γραμμάτων εξαφανίζεται πάραυτα. Παραμερίζεις το χέρι του λιθοξόου, του «στηλοκόπα» που τη χάραξε και αρχίζεις να διαβάζεις! Ακόμη και η πιο ταπεινή επιτύμβια στήλη με το όνομα κοινού θνητού διατηρεί την αξία της.

Ρίχνω νερό με καρβουνόσκονη πάνω στην πέτρα που μόλις αντίκρυσε το φως του ήλιου, θαμμένη όπως ήταν για αιώνες μες στο χώμα. Ακούω τους χτύπους της καρδιάς μου δυνατά από τη λαχτάρα να διαβάσω, να δω τι έχει να μου πει. Η καρβουνόσκονη κυλά πάνω στις χαρακιές και τις ρωγμές του λίθου. Τον ψαύω με τα δάκτυλα, τα σέρνω δεξιά κι αριστερά, αισθάνομαι τις εγκοπές των γραμμάτων, αλλά και τις σκληρές φλέβες της πέτρες που ενίοτε εξέχουν να μου σκίζουν το δέρμα. Επιμένω· το αίμα του μεσαίου και του δείκτη ανακατεύεται με μαύρη σκόνη και νερό. Αρχίζω επιτέλους να αισθάνομαι με την αφή των δακτύλων, αλλά και να βλέπω πια με τα μάτια μου τις μαυρισμένες εγκοπές τις κάθετες, τις οριζόντιες, και τις λοξές που σχηματίζουνε τα κεφαλαία αρχαία γράμματα. Τα ανεξίτηλα χαράγματα του χρόνου που κλείνουν μέσα τους το νόημα αρχίζουν να μου μιλούν σιωπηλά:

ΕΠΙ ΙΕΡΕΩΣ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΤΟΥ ΙΘΩΜΑΤΑ KPATΩΝΟΣ ΤOΥ ΑΡΧΕΔAMOY, ΕΤΟΥΣ ΜΒ, ΓΥΜΝΑΣΙΑΡΧΟΙ…, ΕΦΗΒΟΙ….

Ένας ακόμη κατάλογος εφήβων του Γυμνασίου με καινούργια προσωπογραφικά και δημογραφικά στοιχεία για την πόλη της Μεσσήνης.

Ο Πέτρος Θεμέλης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας