Φάκελος Εκπαίδευση

Ήταν μια από τις πιο λαμπερές στιγμές στην ιστορία της ελληνικής Εκπαίδευσης. Η περίοδος 1925-1932 κατά την οποία έγιναν βήματα, πολλά από τα οποία σήμερα εξακολουθούν να είναι αιτήματα. Τότε δόθηκε το δικαίωμα στους εκπαιδευτικούς να διαλέγουν εκείνοι τα διδακτικά βιβλία. Τότε καθιερώθηκαν προαιρετικά μαθήματα στη Μέση Εκπαίδευση. Τότε ενισχύθηκε η καλλιέργεια της Τέχνης στο σχολείο κ.ο.κ. Υπήρξαν κι άλλες τέτοιες στιγμές- με τον Δελμούζο στον Βόλο το 1908, με τον Κουντουρά στη Θεσσαλονίκη το 1928, με τις λύσεις που δόθηκαν στο πρώτο Παιδαγωγικό Συνέδριο στην Αθήνα το 1904… Πώς εξηγούνται όλα αυτά; Ήταν μήπως οι εκπαιδευτικοί πιο προχωρημένοι; «Όχι», απαντά ο Αλέξης Δημαράς. «Ήταν η κοινωνία λιγότερο αγκυλωμένη…». Κάτι που προκύπτει πράγματι από το λεύκωμα Από το κοντύλι στον υπολογιστή (Μεταίχμιο), όπου παρακολουθεί κανείς τις σημαντικότερες στιγμές της ελληνικής εκπαίδευσης, δημόσιας και ιδιωτικής, από το 1830 ώς το 2000. Ιστορικός της Εκπαίδευσης που έχει συνεισφέρεισε μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίεςπολλών διαφορετικών κυβερνήσεων(δική του η πρόταση που ναυάγησε, για την καθιέρωση από το 1996-1997 Εθνικού Απολυτηρίου), ο Δημαράς το έγραψε (πιο σωστά θα λέγαμε, «το κέντησε») μαζί με τη διδάκτορα των Επιστημών της Αγωγής, Βάσω Βασιλού- Παπαγεωργίου. Είναι ένα βιβλίο γοητευτικό (και υπόρρητα κριτικό), που αν αρχίσει κανείς να το ξεφυλλίζει…κολλάει! Ιδίως τώρα, μετά τις Πανελλήνιες, που ξαναπρόβαλε η παθολογία του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Κτισμένο πάνω σε εικόνες και ανέκδοτο αρχειακό υλικό (από το ΕΛΙΑ κ.ά.), με έξυπνες λεζάντες που δίνουν την κοινωνικοϊδεολογική διάσταση των εκπαιδευτικών ζητημάτων, αγκιστρώνει τον αναγνώστη δίνοντας έμφαση στις λεπτομέρειες. Κάτι σημαίνει λ.χ. το ότι ο Γ. Γεννάδιος (1786-1854) δεν είχε δεχτεί να πάρει πανεπιστημιακή έδρα προκειμένου να προσφέρει τις υπηρεσίες του στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση! Έτσι ο ειδικός θα βρει εδώ σπάνια τεκμήρια για την εξέλιξη της Α΄ και Β΄ βαθμίδας από τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους μέχρι σήμερα, ενώ ο μη ειδικός θα βυθιστεί στη «μικρή» ιστορία της Εκπαίδευσης και μέσω αυτής θα ευαισθητοποιηθεί στη «μεγάλη». Θα δει ανάγλυφα- αλλά όχι ακαδημαϊκά- τις μεταρρυθμίσεις που δεν εφαρμόστηκαν, τον εκσυγχρονισμό της εκπαιδευτικής διαδικασίας που προχωρά απελπιστικά αργά, τα προβλήματα των εκπαιδευτικών κ.λπ. Και θα ήταν ακόμα πιο διαφωτιστικό να διάβαζε παράλληλα και το περσινό λεύκωμα για τα 70 χρόνια της Σχολής Μωραΐτη (1936-2006), όπου ο Α. Δημαράς, εκπαιδευτικός εκεί από δεκαετίες, περιγράφει μεταξύ άλλων, ανοιχτόμυαλες καινοτομίες της σχολικής εκπαίδευσης στην πράξη, και, συχνά, στο περιθώριο του συστήματος.

«Ο Έλλην μαθητής είναι μεγαλόψυχος». Αυτό το ρητό από το παλιό φιλελεύθερο Σχολείο του Μπερζάν, το προδρομικό της Σχολής Μωραΐτη, έχει καδραρισμένο ο Αλέξης Δημαράς στο γραφείο του. Παραπέμπει στη βαθιά κατανόησή του για τους μαθητές, η οποία όμως πάντα συναρτάται με την κατανόησή του για την κοινωνία. Γιος του περίφημου ιστορικού της Λογοτεχνίας Κ.Θ. Δημαρά, αποφάσισε να γίνει ιστορικός της Εκπαίδευσης για να εξηγήσει τα χάλια που έβλεπε ως δάσκαλος. Και δεν απογοητεύτηκε! Κατάλαβε ότι τα περισσότερα «καινούργια» προβλήματα είναι παλιά, έμαθε να βλέπει τα πράγματα με ψυχραιμία, και, κυρίως, να ανιχνεύει πίσω από τα φαινόμενα, την ύπαρξη βαθύτερων αιτίων. Ίσως γι΄ αυτό έφτασε να πιστεύει τόσο πολύ στον ρόλο του εκπαιδευτικού- κάτι που επίσης φαίνεται και στα δύο λευκώματα. «Είναι μεγάλο πρόβλημα», μου έλεγε, «το ότι εδώ και πολλές δεκαετίες έχουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν αφήνει πρωτοβουλίες στους εκπαιδευτικούς. Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης, κλόνισε- άδικα πιστεύω- και τη στάση της κοινωνίας απέναντί τους». Χαρακτηριστικό παράδειγμα κατά τη γνώμη του, η πρόσφατη παύση της κ. Πρωτονοταρίου, διευθύντριας στο δύσκολο 132ο Δημοτικό Σχολείο της Γκράβας, η οποία το ρισκάρισε και λοξοδρόμησε από το πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας προκειμένου τα αλλόγλωσσα παιδιά των μεταναστών να αφομοιωθούν καλύτερα στο σύστημα. Ο Δημαράς το ξεκαθαρίζει: όπως είναι ο νόμος σήμερα, ο εκπαιδευτικός δεν μπορεί να λοξοδρομήσει από το πρόγραμμα, το βιβλίο, τη μέθοδο διδασκαλίας ή το σύστημα πειθαρχίας. Ωστόσο, «παρ΄ όλο που είναι και ο ίδιος προϊόν του συστήματος, συμβαίνει να καλλιεργεί αντιστάσεις σε ατομικό επίπεδο», πράγμα που πολλές φορές είναι η λύση σε μεγάλα προβλήματα.

Τελικά,ποιο είναι το ιδανικό εκπαιδευτικό σύστημα; Για τους Έλληνες όχι πάντως το πολυσυζητημένο φινλανδικό, λέει ο Δημαράς που μόλις επέστρεψε από εκεί. «Το βασικό μας έλλειμμα πιστεύω, είναι η άγνοιά μας σε σχέση με τις τάσεις και τις αντιλήψεις της κοινωνίας. Αν π.χ. δεχτούμε ότι ο πυρήνας του προβλήματος είναι το πέρασμα από τη Β΄ στη Γ΄ βαθμίδα, τότε το πρόβλημα είναι πρώτιστα κοινωνικό και ύστερα τεχνικό. Και πάλι όμως, δεν θα υπάρχει απόλυτη συνταγή. Διότι όλα εξαρτώνται από τη διαχείριση των χαρακτηριστικών της κάθε χώρας, των δυνατοτήτων της κοινωνίας, των μέσων που θα διατεθούν…». Μήπως λοιπόν επείγει η συνεργασία όλων των κομμάτων για τη χάραξη μιας ενιαίας εθνικής εκπαιδευτικής πολιτικής, όπως προτείνουν οι σκεπτόμενοι πολιτικώς ορθά; Όχι, υποστηρίζει ο Δημαράς. Διότι «αν το εκπαιδευτικό σύστημα είναι ουδέτερο και ξεγυμνωμένο από ιδεολογίες, τότε οδηγεί σε μια ομοιομορφία που δεν ανέχεται τους ελεύθερα σκεπτόμενους πολίτες».