ΣΤΟΧΟΣ Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΩΝ

Πώς θα κατανοήσουμε τα νέα ερωτήματα στην επιστήμη και την κοινωνία; Πώς θα συνομιλήσουμε με τη ζωή «που αλλάζει δίχως να κοιτάζει τη δικιά μας μελαγχολία»; Μπορούμε να υπερτονίσουμε τα (αναμφίβολα υπαρκτά) ψεύδη, τους μύθους, τις κατασκευές του παρελθόντος, σέρνοντας τη σκέψη προς μιαν αφόρητη παροντοποίηση, παραγνωρίζοντας την ιστορικότητα των εννοιών και των φαινομένων.

Μπορούμε επίσης να κλειστούμε δογματικά σε ασφάλειες που δεν μπορούν τίποτα πια να οικοδομήσουν, σε αλήθειες που αντλούν τα δικαιώματά τους από το «αυτονόητο» (καθότι πολλαπλά επιβεβλημένο)

του εξουσιαστικού λόγου και να κατακεραυνώσουμε εκείνους που μπορεί και να θέλουν να πετάξουν τη σκάφη μαζί με το μωρό. Εκείνο όμως που δεν μπορούμε να κάνουμε είναι να εθελοτυφλούμε.

Αν δηλαδή δεν συμφωνούμε με επιστημονικά διάτρητα, δήθεν απελευθερωτικά και αποδεσμευμένα από ιδεολογίες πυροτεχνήματα του τύπου: «Ο Σολωμός ήταν ο πρώτος υμνητής της εθνοκάθαρσης» ή με απόψεις που, παραγνωρίζοντας την αργή ιστορική διαδικασία, θέλουν την ιστορική έννοια του έθνους ως μια κατασκευή που επικάθισε στις κοινωνίες, η απάντηση δεν μπορεί να είναι οι ύβρεις, η συλλήβδην απόρριψη και υποτίμηση, η ανάσυρση και από καθέδρας επιβολή ιστορικών αληθειών που κείνται σε κάποιο απυρόβλητο.

Νομίζω ότι συνεχίζει να ισχύει η συμβουλή του Γάλλου ιστορικού Μαρού: απαραίτητη ιδιότητα του ιστορικού είναι η συμπάθεια, η προσπάθεια για κατανόηση δηλαδή. Και ο Φίλιππος Ηλιού επαναλάμβανε ότι δουλειά του ιστορικού είναι η κατανόηση των μηχανισμών: των μηχανισμών που παράγουν ιδεολογίες, νοοτροπίες, φαινόμενα· πραγματικότητες δηλαδή. Και πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι όσο κι αν σήμερα επιμένουμε στην κριτική των μύθων, στον υποκειμενισμό των πηγών, στις διαμεσολαβημένες πραγματικότητες, η σοβαρή ιστοριογραφία επιχείρησε πάντοτε να αναδείξει τέτοια ζητήματα: η κριτική υπήρξε ένα από τα κύρια όπλα του επιστήμονα. Αν όμως σήμερα θεωρούμε ότι ένα φάντασμα ψευδούς απελευθέρωσης πλανιέται πάνω από τα κεφάλια μας, ποιος μπορεί να είναι ο αντίλογος; Ο κόσμος αλλάζει. Κι εμείς- αλλά πώς;