Ημερολόγιο Συνόρων Σαράγιεβο, αγάπη μου θλιμμένη

Το «Ηotel Ηondο» βρίσκεται πάνω σε έναν από τους λόφους που περικυκλώνουν την πόλη. Μπορώ να δω από εκεί όλο το Σαράγιεβο. Είναι μια πόλη σιωπηλή. Ντυμένη στα λευκά. Σαν πανέμορφη γυναίκα που προσπαθεί να κρύψει τη θλίψη της…

Η κεντρική πόρτα του ξενοδοχείου είναι καλυμμένη από αυτοκόλλητα ξένων τηλεοπτικών καναλιών. Αναμνήσεις μιας «άλλης» εποχής. Όχι μακρινής. Απέχει μόλις δώδεκα χρόνια. Το Σαράγιεβο, τότε, ήταν σχεδόν κάθε βράδυ στις Ειδήσεις όλου του κόσμου. Όχι για τα κάλλη του. Για τους νεκρούς του. Ήταν τότε που το Σαράγιεβο, πολιορκημένη πόλη, βομβαρδιζόταν επί τέσσερα χρόνια από τους Σέρβους στρατιώτες των Μλάντιτς και Κάρατζιτς. Ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου, ο Νταμίρ, μου δείχνει τους λόφους απέναντι. «Από εκεί έρχονταν οι οβίδες», λέει και αναστενάζει. Ο Νταμίρ δεν είχε νεκρούς στην οικογένειά του. Μόνο ένας πρώτος ξάδερφος σκοτώθηκε από οβίδα… Υπάρχουν αρκετοί που έχασαν όλη την οικογένειά τους. Ο Νταμίρ παντρεύτηκε μετά τον πόλεμο. Με Σέρβα από το Σαράγιεβο. Κάποτε, αυτή η πόλη φημιζόταν για τους μεικτούς γάμους. Ο μεικτός γάμος του Νταμίρ, σήμερα, αποτελεί εξαίρεση…

Περπατώστην οδό Ζalma Sarca. Σταματάω μπροστά σε ένα μεγάλο κτίριο. Ένας από τους εξωτερικούς τοίχους είναι καλυμμένος από δεκάδες μικρές ασημί πλάκες, όπουαναγράφονται ονόματα νεκρών. Κάτοικοι της γειτονιάς που σκοτώθηκαν στη διάρκεια της πολιορκίας. Ζoran L., 1952-1992, Ηamidija Κ., 1973-

1992, Εlvis U, 1975-1994, Μuhidin F., 1976-1994… Απέναντι από τον «τοίχο των νεκρών», ένα Ιnternet cafe. Μια παρέα νεαρών βγαίνει εκείνη τη στιγμή, γελώντας και κάνοντας θόρυβο. Ο άτσαλος θόρυβος της ζωής, που διεκδικεί τη θέση της, σε μια πόλη όπου σε πολιορκούν τα φαντάσματα του κοντινού παρελθόντος… Κατεβαίνω την οδό Ρehlivanusa, για να φτάσω στο κέντρο της πόλης. Δεξιά και αριστερά παρατηρώ δορυφορικές κεραίες και νεόχτιστα σπίτια. Ανήκουν κυρίως στους εσωτερικούς μετανάστες που συρρέουν στο Σαράγιεβο, τους οποίους οι παλιοί κάτοικοι αντιμετωπίζουν με άγρια καχυποψία. Στη βιτρίνα ενός βιντεοκλάμπ δεσπόζουν οι αφίσες του «Rambo» με το πολεμοχαρές βλέμμα του Σταλόνε. Λίγα μέτρα πιο κάτω, ένα πανέμορφο, παλαιό κτίριο και εντελώς παραμελημένο, με εμφανή τα σημάδια από τις οβίδες. Στο ισόγειο του κτιρίου, ένα σαλόνι ομορφιάς υπόσχεται μοντέρνα βραδινά χτενίσματα…

Η Μarsala Τita (Στρατάρχη Τίτο) είναι η κεντρική λεωφόρος του Σαράγιεβο. «Συνδέει» την πόλη με το παρελθόν της: εκείνο της Γιουγκοσλαβίας πριν από τη διάλυση. Είναι από τους ελάχιστους δρόμους που δεν έχουν μετονομαστεί μετά το 1995. Εάν ρίξεις μια ματιά στα νέα ονόματα των δρόμων, καταλαβαίνεις ότι το Σαράγιεβο τείνει να γίνει μια μουσουλμανική πόλη… Περπατώντας στη Μarsala Τita, χωρίς να το καταλάβεις, περνάς από το ένα αρχιτεκτονικό στυλ στο άλλο, από τη μια εποχή στην άλλη. Ενώ περπατάς ανάμεσα σε εκκλησίες και περίτεχνα κτίρια αυστροουγγρικού στυλ, ξαφνικά βρίσκεται στην παλαιά οθωμανική πόλη. Εκεί όπου μπορείς να φας πεντανόστιμα κεμπάμπ και να πιεις εκλεκτό ρακί. Οι κάτοικοι της Βοσνίας, Βόσνιοι μουσουλμάνοι, Κροάτες και Σέρβοι, μιλούν την ίδια γλώσσα, μαγειρεύουν τα ίδια φαγητά, μεθούν με τα ίδια ποτά, αλλά δεν χωνεύουν πια ο ένας τον άλλον. Ο ορισμός της βαλκανικής μισαλλοδοξίας…

Στην οδόΖelenih Βeretki, στο «Club Jez», απέναντι από τη μεγάλη ορθόδοξη εκκλησία, έχω ραντεβού με τον Μλάντε. Ο Μλάντε είναι Σέρβος. Είναι τριάντα οκτώ χρόνων. Φορά φίνα γυαλιά και έχει αεικίνητα μάτια. Μου αφηγείται την ιστορία του, απολαμβάνοντας, ταυτόχρονα, με μικρές γουλιές τη slivovica. Το 1991 βρέθηκε στο Βούκοβαρ ως στρατιώτης του Γιουγκοσλαβικού Στρατού. «Νόμιζα ότι πολεμούσα υπέρ της Γιουγκοσλαβίας», λέει. «Κατάλαβα τι συνέβαινε όταν ήρθαν οι έφεδροι από τη Σερβία. Με ξυλοκόπησαν άγρια επειδή είπα ότι δεν μου αρέσουν οι τσέτνικ», συνεχίζει. Για να φύγει από το μέτωπο, ο Μλάντε αυτοπυροβολήθηκε στο πόδι… «Όταν επέστρεψα στο Σαράγιεβο η κατάσταση ήταν τεταμένη. Τότε έγινε το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία», λέει. Εκείνος ψήφισε υπέρ, όπως και το 67% των κατοίκων της Βοσνίας. Τον Μάρτιο του 1992, μαζί με δεκάδες χιλιάδες κατοίκους του Σαράγιεβο, διαδήλωσε υπέρ της ειρήνης. Οι ελεύθεροι σκοπευτές δολοφόνησαν εκείνη την ημέρα δύο γυναίκες.

Την επομένη άρχισαν να πέφτουν οι οβίδες. Το Σαράγιεβο χωρίστηκε σε εθνικές ζώνες. Παραστρατιωτικές ομάδες, Σέρβων και Μουσουλμάνων, καθάριζαν τους «εθνικά ανεπιθύμητους». «Οι Σέρβοι ήταν πολύ πιο «αποτελεσματικοί». Καθάρισαν όλους τους μη Σέρβους από τις ζώνες που ήλεγχαν», συνεχίζει ο Μλάντε. Οι περισσότεροι Σέρβοι έφυγαν από το Σαράγιεβο. Η οικογένειά του Μλάντε αποφάσισε να μείνει. Εκείνος θυμάται τις οβίδες που έπεφταν συνέχεια. Τους νεκρούς στον δρόμο. «Ο γείτονάς μου ήταν μουσουλμάνος. Όταν σκοτώθηκε το δεκάχρονο παιδί του, μας έκοψε την καλημέρα… Τι να του έλεγα; Θα μπορούσα να είμαι εγώ στη θέση του παιδιού του. Εκείνοι που βομβάρδιζαν για μένα ήταν καθαρά εγκληματίες. Το πιο τρομακτικό όμως ήταν η σκέψη ότι μπορεί να ήταν φίλοι μου. Ίσως ο ίδιος ο ξάδελφός μου… Ακόμα δεν μπορώ να καταλάβω πώς οι άνθρωποι μεταμορφώνονται ξαφνικά σε κτήνη…». Η πιο χαρούμενη στιγμή της ζωής του Μλάντε ήταν όταν ανέβηκε ξανά στο τραμ, μετά τη λύση της πολιορκίας της πόλης (Φεβρουάριος 1996): «Ένιωσα σαν να ανέβαινα σε διαστημόπλοιο». Δύο χρόνια μετά ο Μλάντε ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε. Με Βόσνια μουσουλμάνα. «Η οικογένεια της γυναίκας μου με αντιμετώπισε και με αντιμετωπίζει ακόμα με εχθρότητα. Επειδή είμαι Σέρβος», λέει. «Σήμερα στη Βοσνία υπάρχουν τρεις κοινωνίες. Των Βόσνιων μουσουλμάνων, των Σέρβων και των Κροατών. Και οι τρεις αρρωστημένες. Τα εθνικιστικά κόμματα σκίζουν. Το SΡD, το μοναδικό πολυεθνικό κόμμα, είναι μειοψηφία», προσθέτει.

Οι Σέρβοι στο Σαράγιεβο σήμερα είναι γύρω στους 20.000. «Νιώθουν όμως όλο και πιο ξένοι. Υπάρχει ένα ισχυρό εθνικοθρησκευτικό κίνημα που θεωρεί ξένους όλους τους μη μουσουλμάνους», προσθέτει. Τη σωτηρία της Βοσνίας ο Μλάντε τη βλέπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Εάν σε δέκα χρόνια δεν γίνουμε μέλος της Ε.Ε., αυτή η χώρα θα διαλυθεί». Έτσι κι αλλιώς παραπαίει. Με 40% ανεργία, με τρεις αρρωστημένες κοινωνίες, δεκατρία Κοινοβούλια που συχνά εχθρεύονται το ένα το άλλο, η Βοσνία μοιάζει καταδικασμένη. «Πρέπει να καθήσουμε να συνομιλήσουμε. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι οι Σέρβοι. Αλλά πώς θα συνεννοηθούμε με τους Σέρβους, λέγοντάς τους όλη την ώρα ότι είναι δολοφόνοι;», αναρωτιέται. Εάν η Βοσνία διαλυθεί, ο Μλάντε είναι αποφασισμένος να εγκαταλείψει το Σαράγιεβο. «Εάν διαλυθεί, θα έχουμε μια Παλαιστίνη στην καρδιά της Ευρώπης», καταλήγει. Στο τέλος της κουβέντας μας, μου ζητεί ευγενικά να μη δημοσιεύσω τη φωτογραφία του. «Η χώρα αυτή απέχει ακόμα από το να είναι ασφαλής», λέει και αδειάζει το ποτήρι του…

Τον χαιρετώ και κατευθύνομαι προς την οδό Οbala Κulina. Δίπλα στο ποτάμι Μιλγιάτσκα που διασχίζει το Σαράγιεβο. Περιμένω στη στάση για το τραμ. Φθάνει και ανεβαίνω. Ρίχνω μια ματιά στους επιβάτες. Νεαρά κορίτσια με μοντέρνο ντύσιμο. Άλλα με την ισλαμική μαντίλα. Κάποια στιγμή προσπερνάμε τη Βιβλιοθήκη του Σαράγιεβου. Ένα υπέροχο παλαιό κτίριο. Από τα πρώτα που βομβάρδισαν οι πολιορκητές της πόλης. Η «δολοφονία» των βιβλίων είναι το προοίμιο της δολοφονίας των ανθρώπων…

ΥΓ: Υπολογίζεται ότι στη διάρκεια της πολιορκίας (1992-1995) σκοτώθηκαν 12.000 κάτοικοι του Σαράγιεβου. 1.500 Σέρβοι (που δεν εγκατέλειψαν την πόλη) και 1.000 παιδιά…

Ιnfo

Βοσνία

● Επιφάνεια:
51.129 τετρ. χιλιόμετρα

● Πληθυσμός πριν από τον πόλεμο:

4,4 εκατομμύρια

● Πληθυσμός μετά τον πόλεμο:
3,6 εκατομμύρια

● Εθνότητες: Βόσνιοι (μουσουλμάνοι), Σέρβοι, Κροάτες. Οι Βόσνιοι είναι η πλειοψηφία (48%).
Μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον (1995), η χώρα αποτελείται από δύο οντότητες: Ομοσπονδία της Βοσνίας- Ερζεγοβίνης (ΒόσνιοιΚροάτες) και Ρεπούμπλικα Σρπσκα (Σέρβοι) Υπάρχουν δέκα καντόνια, το καθένα με τη δική του κυβέρνηση. Ρόλο κυβερνήτη και συντονιστή παίζει ο ύπατος εκπρόσωπος της Διεθνούς Κοινότητας

Δείτε: «Νo Μan΄s Land», του Ντάνις Τάνοβιτς

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com