Επιφυλλίδα

Η «δεύτερη» καριέρα

Αν και δεν πρόκειται για μια τρανταχτή έκπληξη, θα ήταν αδικαιολόγητο να παραμείνει αμνημόνευτο ένα γεγονός που «στοιχειώνει» ήδη ευεργετικά τη ζωή μας. Στην παράσταση του «Βυσσινόκηπου» που παίζεται στο «Αμφι-θέατρο», τον ρόλο του Φιρς, του γέρου επιστάτη του αγροκτήματος, υποδύεται ένας «παλιός» ηθοποιός, ο Γιώργος Βελέντζας.

Το κείμενο δεν έχει να κάνει ούτε με το έργο ούτε με την πολύ καλή παράσταση, αλλά με ένα εξαιρετικής σημασίας «σύμπτωμα»: τις δύο τελευταίες δεκαετίες, ηθοποιοί που είχαν διακριθεί- ή δεν είχαν καν επισημανθεί- σε δεύτερης, τρίτης ή και τέταρτης σημασίας ρόλους, πραγματοποιούν μια σκηνική εμφάνιση που εγγράφει μια πολύτιμη υποθήκη για ολόκληρο το θέατρο.

Δεν χρειάζεται δηλαδή να γίνεσαι όλο και περισσότερο γνωστός για να αναδειχθείς κάποια στιγμή σε σπουδαίο. Η πορεία φαίνεται να διαγράφεται μάλλον αντίστροφα. Η όλο και μεγαλύτερη δημοσιότητα, αντί να σου προσθέτει, σου αφαιρεί ουσία και ενώ φτάνεις σε ένα «τέλος», οι αποσκευές σου που θα έπρεπε να είναι ακούνητες σε βάρος, ηχούν τελικά πανάλαφρες. Ένα «εξωστρεφές» επάγγελμα, όπως του ηθοποιού, αποδεικνύεται τελικά τόσο εσωστρεφές όσο η άγνωστη ζωή ενός ερημίτη. Για τον απλούστατο λόγο ότι το άπλετο φως της σκηνής, αντί να τονώνει την εικόνα του εαυτού σου που επίμονα καλλιεργείς, αποκαλύπτει τη βαθύτερη ουσία που διαθέτεις- αν διαθέτεις.

Όταν λέμε «κακός ηθοποιός», αυτό θα έπρεπε κυρίως να εννοούμε: την έλλειψη εσωτερικής ζωής. Η ευεργεσία ενός ηθοποιού προς όλους μας δεν έγκειται στο γεγονός πως υποδύεται καλά ή λιγότερο καλά έναν ρόλο. Στηρίζεται κυρίως στο ότι μια ζωή, όπως η θεατρική, που φτιάχνεται με στολίδια, με εφέ, με σεβασμό στη σύμβαση, αποκτά πνοή, ζωντανεύει, γίνεται τόσο πολύτιμη όσο η πραγματική ζωή. Πράγμα που σημαίνει ότι ο πυρήνας της πραγματικής ζωής μόνον όταν βιωθεί ως μυστικός και αδιάτρητος μπορεί να κατανοηθεί.

Αν το θέατρο παραμένει μια συγκλονιστική υπόθεση, είναι γιατί το φως της σκηνής μάς διαπεραιώνει αποκαλυπτικότερα στο εσώτερο σκοτάδι της ύπαρξής μας. Το θέατρο διδάσκει (ναι, διδάσκει) πως η λάμψη του υπάρχει καταχρηστικά, μόνο και μόνο για να καταγγείλει αυτό ακριβώς που φαίνεται να δοξάζει: την επώνυμη οντότητα. Μόνον όταν η τελευταία μεταβάλλεται σε «ανωνυμία», το θέατρο υπάρχει ως πράξη καλλιτεχνική, ως ουσία. Ας μας επιτραπεί να πιστεύουμε πως οι ηθοποιοί που μνημονεύουμε είναι μια τέλεια εικονογράφηση αυτής ακριβώς της μεταβολής.

Δίπλα σε σημαντικά ονόματα και μεγάλους, αλλά με αφόρητο συχνά πρωταγωνιστιλίκι ηθοποιούς, οι δευτεραγωνιστές και τριταγωνιστές αυτοί ηθοποιοί χρειάστηκε να επενδύσουν σε πραγματικά ουσιαστικές αξίες προκειμένου να επιζήσουν. Αν ο δεύτερος ή τρίτος ρόλος στο θέατρο (όπως και στη ζωή) είναι κάτι δραματικό, τούτο συμβαίνει γιατί εμμέσως πλην σαφώς φαίνεται να αναγνωρίζεται πως τα «σκέρτσα» και τα «νάζια» συχνά του πρωταγωνιστή βαραίνουν στη ζυγαριά- πράγμα καθαυτό αδιανόητο. Χρειάζεται τρομερή δύναμη να σκάβεις για λίγα ρινίσματα μετάλλου, όταν δίπλα σου φαίνεται άκοπα να απολαμβάνουν άλλοι ατόφιο χρυσάφι.

Μέσα σε έναν αναποδογυρισμένο κόσμο όπου οι καπάτσοι τον διέρχονται με μεγάλες δρασκελιές, ως να είναι ο μόνος που θα μπορούσε να υπάρχει, χρειάζεται να ισορροπείς βαθιά μέσα σου για να ακουστεί ως αυθεντικός ο ήχος της φωνής σου- έστω για τα δικά σου μόνον αυτιά. Το τίμημα; Αδιατίμητο.

Στην «έξοδό» σου από το θέατρο να εγγράφεις υποθήκες πως μια ζωή που βιώθηκε στο ημίφως, στη σκιά, δίνει ένα αποκαλυπτικότερο νόημα στα πράγματα της ζωής και της τέχνης. Πώς, για να γίνει επώνυμη η ουσία και επώνυμο το νόημα, χρειάζεται να πεθάνει η «επωνυμία» του συγκεκριμένου καλλιτέχνη. Και τότε μόνον η αποτρόπαιη, αν και αναπόφευκτη, λήθη θα ακουστεί ως μια παρήγορη μοίρα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»