Ένας σημαντικός πλην αποσιωπημένος (στην Ελλάδα) ιστορικός

Ο Λευτέρης Σταυριανός (1913- 2004)

υπήρξε ένας από τους θεμελιωτές του πεδίου της παγκόσμιας ιστορίας (world history). Ελληνοκαναδός στην καταγωγή, γιος μεταναστών γεννημένος στο Βανκούβερ, σπούδασε και στη συνέχεια δίδαξε σε πανεπιστήμια του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών. Εκτός από τη μελέτη του για τα Βαλκάνια, η οποία τον καθιέρωσε, έγραψε πολλές μελέτες, όπως μεταξύ άλλων το Τhe World since 1500 (1966), Τhe Global Rift (1981), αλλά και εγχειρίδια για τα αμερικανικά σχολεία. Η τύχη του έργου του στην Ελλάδα υπήρξε πραγματικά περίεργη. Το βιβλίο του για τα Βαλκάνια έμεινε αμετάφραστο για πέντε δεκαετίες. Στα ελληνικά κυκλοφόρησαν σε ανύποπτο χρόνο δύο άλλα βιβλία του από τις Εκδόσεις Κάλβος: το Τι είδα στην Κίνα (1976), ένα ημερολόγιο του ταξιδιού του στην Κίνα στον απόηχο της Πολιτιστικής Επανάστασης, και το Η Ελλάδα σε επαναστατική περίοδο (1977), μια μελέτη για την Αντίσταση και τον Εμφύλιο στην Ελλάδα. Αν τα βιβλία του αυτά πέρασαν μάλλον απαρατήρητα στην Ελλάδα, δεν συνέβη και το ίδιο με το εγχειρίδιο Ιστορία του ανθρωπίνου γένους (1984)

που έγραψε για την Α΄ Τάξη του Λυκείου, το οποίο ξεσήκωσε τις αντιδράσεις της Εκκλησίας επειδή υποστήριζε τη θεωρία της εξέλιξης.