Κριτική Εικαστικών

Καθρεφτίσματα του Άλλου

Oι εκθέσεις με «μυστικά» θέματα πληθαίνουν, μολονότι άγουμε την πιο εμπορική χρονική περίοδο, λίγο πριν από τα Χριστούγεννα. Χωρίς να ξεχνάμε τις εκθέσεις των Ν. Αλεξίου, Μ. Χάρου και Κ. Κακανιά που ήδη σχολιάσαμε- με θέματα σχεδόν θρησκευτικά ή και δεισιδαιμονικά- αντικρύζουμε δύο ακόμα ξεχωριστές εκθέσεις από καλλιτέχνες σχεδόν ίδιας ηλικίας: Τάσος Μαντζαβίνος- Μισέλ Φάις και Παντελής Χανδρής, με τίτλους υπαινικτικούς περαιτέρω μύησης όπως «Αυτοπροσωπογραφία Ενός Άλλου» και «Εns Solum» (Μοναχικό Ον) αντίστοιχα. Υπάρχουν και πολλές ομοιότητες και πολλές διαφορές βέβαια, αλλά κοινός παράγοντας αναδεικνύεται μια νέα διάσταση, έξω από το πολυ-στυμμένο δόγμα «η τέχνη για την τέχνη».

Ο Μαντζαβίνος απεικονίζει τον Τζούλιο Καΐμη (1897-1982), τον ταπεινό και άκρως ευαίσθητο ζωγράφο- διανοούμενο του μεσοπολέμου, του οποίου η ζωή και το έργο έχει γίνει κεντρικό αιτούμενο έρευνας ενός άλλου διακεκριμένου Ελληνοεβραίου, νεώτερης γενιάς, του Μισέλ Φάις, που τώρα εκθέτει φωτογραφικές συνθέσεις του με κεντρικό θέμα τον Καΐμη. Ο εύστοχος τίτλος αφορά ακόμη και τους προλογίζοντες Γιάννη Μόραλη (που θυμάται αποσπάσματα από τις συντροφιές εκείνων των χρόνων, λίγο πριν από το 1940) και Κατερίνα Κοσκινά, τεχνοκριτικό, που επίσης ως κερκυραϊκής καταγωγής αυτοβιογραφείται μέσω του συμπατριώτη της Καΐμη. Οι ζωγραφιές του Μαντζαβίνου πάντως κυριαρχούν στον εκθεσιακό χώρο, γοητευτικές και ώριμες όσο ποτέ, με τη χαρακτηριστική ελευθεριάζουσα εξπρεσιονιστική γραφή, πλούσια χρωματισμένη και με τάσεις ναΐφ, και με τον απεικονιζόμενο Καΐμη άλλοτε ως μοναχική καλογερίστικη φιγούρα, άλλοτε ως Καραγκιοζοπαίκτη και άλλοτε με τη μαρτυρική ριγέ στολή των Εβραίων, ενώ οι «οπτικές παρηχήσεις» από τον Τσαρούχη ή τον Κόντογλου και τον Σπαθάρη δίνουν και παίρνουν στα επιμέρους σημεία των πινάκων, φορτίζοντας με ιστορικές αναφορές το όλο κλίμα. Ανάλογη και η αντιμετώπιση του Φάις στις φωτογραφίες

ΙΝFΟ

● Τζούλιο Καΐμη (1897-1982) «Αυτοπροσωπογραφία Ενός Άλλου», ζωγραφική Τάσου Μαντζαβίνου και φωτογραφίες Μισέλ Φάις, Χώρος Τέχνης 24, Σπευσίππου 38, Κολωνάκι, τηλ.
210-7217.897, μέχρι 8/12 ● Παντελής Χανδρής, «Εns Solum», γλυπτική εγκατάσταση με δύο υπερμεγέθεις φιγούρες, Α. Αntonopoulou-Αrt, Αριστοφάνους 20, Ψυρή, τηλ.
210-3214.994, μέχρι 1/12

του, με εμμονή στα παπούτσια του Καΐμη, του «μνημειώδους πεζοπόρου», που από ιδεολογία «ζούσε ανεπίκαιρα» και «δεν απευθυνόταν σε κανέναν», και με τακτικές οπτικές συμπαραδηλώσεις των Φ. Κόντογλου, Δ. Πικιώνη, Κ. Παρθένη.

Η έκθεση συνολικά αναδίδει τρυφερότητα, διακριτικό ρομαντικό πάθος του παλιού καλού καιρού, μια εμφανή διάθεση ρετροσπεκτίβας- ανάστασης, αυτή τη γοητευτική αίσθηση «παρέας» που καταργεί την κοινωνική εξορία και τη λησμοσύνη, αίσθηση συμ-μορίας (συν+μείρομαι = κοινό πεπρωμένο), που διέκρινε παλιά τους καλλιτέχνες και που φαίνεται να επανέρχεται με γλαφυρότητα. Διάθεση επικοινωνίας με κάτι Άλλο, φαίνεται να κυριαρχεί στο εικαστικό περιβάλλον του Παντελή Χανδρή, καθώς τα δύο τεράστια μαύρα γλυπτά – κάτι σαν υπερμεγέθη μυρμήγκια- που στέκονται στον χώρο το ένα απέναντι στο άλλο, υπονοούν μορφές ζωής αλλότριες (alien), με τις οποίες ο καλλιτέχνης μοιάζει να έχει ιδιαίτερη εμμονή. Από τα ανοίγματα του κεφαλιού των «τεράτων» βγαίνουν ανταύγειες και εικόνες ηλεκτρονικές και ήχοι, κανένας διάλογος ωστόσο δεν επιτυγχάνεται, ο θεατής ζει τον χώρο χωρίς να τρομάζει από την αντιστροφή των εμπειρικών διαστάσεων.

Ψάχνοντας στα άκρα των συμβολισμών που εγείρονται, θυμόμαστε καταρχήν τα παλιότερα έργα του διακεκριμένου καλλιτέχνη, π.χ. τις τεράστιες (αυτούσιες) φωλιές ζώων ή τις σχεδιασμένες σε μαυροπίνακα αγελάδες, αλλά και την εφιαλτική «κατσαρίδα» στη Μεταμόρφωση του Φ. Κάφκα ή τον Ρινόκερω του Ιονέσκο ή το «τέρας με τα μάτια- τηλεόραση» του Κ. Τσόκλη. Εν τέλει, η εκφραστική πρόθεση του Χανδρή βρίσκεται προς την εννοιολογική- κατασκευαστική πλευρά, όχι προς τη μυθοπλαστική ή τη μεταφυσική. Ο καλλιτέχνης παλεύει με τη διανοητική σύλληψή του, θέλει να μεταδώσει αυθυπαρξία και εκλογίκευση- πνοή;- στο δημιούργημά του. Όσο κι αν κάθε ανθρώπινη κατασκευή, δεν είναι παρά ένας καθρέφτης του δημιουργού της, εξ ορισμού.