Ήθος ορνίθων

Η ΣΥΝΗΘΗΣ ΚΑΙ, ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΗΣ,
ΑΠΟΚΡΟΥΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΙΑΡΗ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΙΚΗ
ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΕΠΕΤΕΙΩΝ, ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΩΝΤΑΣ
ΤΑ ΓΝΩΣΤΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ
ΣΧΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΤΟΜΦΟΥ «ΑΝΑΜΙΜΝΗΣΚΕΤΑΙ
ΘΟΥΡΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΘΥΡΑΜΒΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΑΝΩΝ»
ΟΠΟΥ ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΘΟΥΝ ΕΔΑΦΗ, ΤΕΚΝΑ,
ΘΗΚΑΙ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΑ ΗΧΗΡΑ.
ΑΝ ΟΜΩΣ ΡΩΤΟΥΣΕΣ ΡΗΤΟΡΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑΝΤΗΔΕΣ
ΚΑΙ ΟΠΑΔΟΥΣ- ΑΚΡΟΑΤΕΣ ΝΑ ΑΝΑΛΥΣΟΥΝ,
ΕΣΤΩ ΜΕ ΑΠΛΑ ΛΟΓΙΑ, ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ
ΤΩΝ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΑΓΩΝΩΝ ΣΤΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ,
ΟΡΙΣΜΕΝΑ, ΟΝΟΜΑΤΙΖΟΜΕΝΑ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥΣ, ΜΑΛΛΟΝ ΑΟΡΙΣΤΟΛΟΓΙΕΣ
ΘΑ ΕΙΣΕΠΡΑΤΤΕΣ
Όταν μάλιστα αναφερθούμε στους αγώνες για υπεράσπιση της Φύσης, για τις προσπάθειες να σωθεί το οικοσύστημα, να περιφρουρηθεί η ελεύθερη ανάπτυξη και φυσική ποικιλότητα του περιβάλλοντος, πάλι η ρητορεία παφλάζει και τα σχήματα λόγου πλεονάζουν ενώ μέσα στις γενικότητες χάνεται το ταπεινό χαμολούλουδο, το φωτοχαρές αναρριχητικό, η αμέριμνη χελώνα και το σπουργίτι το έκθετο στον χιονιά.

Η λέξη «περιβάλλον» που μάλιστα η πολιτική ρητορεία τού επιφυλάσσει και την υψίστη τιμή να διαθέτει και ειδικό υπουργείο με

Η ανθρώπινη ματαιοδοξία και ανασφάλεια οδηγεί σε έναν ιδιότυπο εγωτισμό, όπου ο άνθρωπος επενδύει στη «φιλία» του προς τα ζώα την εικόνα των αδιεξόδων του

χιλιάδες άσχετους γραφειοκράτες, πολλοί από τους οποίους θα είναι φανατικοί κυνηγοί πουλιών και τετράποδων ζώων, από αυτούς που αποτελώντας συγκροτημένη εκλογική δύναμη, αναστέλλουν κάθε αποτρεπτική νομοθεσία που εξασφαλίζει στα πουλιά και τα τετράποδα ζώα το φυσικό τέλος της ζωής τους κι όχι τη δολοφονία εν ονόματι ενός κτηνώδους (αυτό είναι κτηνώδες, όχι καθετί το ζωικό) σπορ!

Οι σκέψεις αυτές προκλήθηκαν από ένα σπάνιο για τα ήθη μας εκδοτικό απόκτημα που με συγκίνηση πολλαπλή παρουσιάζω. Πρόκειται για ένα εκπληκτικό φωτογραφικό λεύκωμα με μοναδικό αντικείμενο τα πουλιά. Φωτογράφος, ένας φιλόσοφος. Και είναι πολλαπλή η συγκίνησή μου γιατί ο φωτογράφος – φιλόσοφος υπήρξε μαθητής μου, από εκείνους που, κι όταν έχεις πια αποχωρήσει από τις αίθουσες διδασκαλίας, αναπολώντας την εικόνα τους και παρακολουθώντας την προκοπή τους χρόνια μετά, παρηγορείσαι ότι δεν πήγαν στράφι οι αγώνες και οι αγωνίες σου. Πρόκειται για τον καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρη Λαμπρέλλη. Καμάρωνα την επιστημονική του πορεία, διάβαζα τα έξοχα και συχνά ανατρεπτικά των καθιερωμένων ιδεών βιβλία του, ιδιαίτερα όσα βρίσκονταν πιο κοντά στα δικά μου ζητούμενα, όπως η «συνειδητοποίηση του ελληνισμού ως “νιτσεϊσμού”» (μια αποκαλυπτική σπουδή για τα ελληνοκεντρικά «δεινά» μας) ή η σχέση επιθυμίας και τραγωδίας στην πλατωνική φιλοσοφία.

Ήξερα βέβαια πως ο Λαμπρέλλης είναι ένας συνειδητός οικολόγος, άκουγα πως και τα μαθήματά του στο Πάντειο πολώνονται γύρω από την οικολογική φιλοσοφία και γνώριζα το νεανικό του πάθος για τη φωτογραφία. Το λεύκωμα όμως που μάς χάρισε με φωτογραφίες πουλιών της ελληνικής υπαίθρου είναι κάτι το απροσδόκητα σημαντικό.

Ο Λαμπρέλλης φωτογραφίζει πουλιά στους φυσικούς υγροβιότοπους, όπου ακόμα χαίρονται να ζουν και να πολλαπλασιάζονται. Τα φωτογραφίζει στην Κερκίνη, στον Νέστο, στο Πόρτο Λάγος, στον Έβρο, στις Πρέσπες, στον Αξιό, στον Αμβρακικό, στο Μεσολόγγι, στη Γιάλοβα, στη Στροφυλιά, στον Καλαμά και στην Καλλονή της Λέσβου. Εγώ δεν είμαι ειδικός για να αξιολογήσω τη φωτογραφική τέχνη του Λαμπρέλλη, το ότι όμως είναι μέλος (συχνά βραβευμένο) της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας σημαίνει πως ανήκει στους «επαγγελματίες» φωτογράφους και αναγνωρίζεται από τη συντεχνία του. Ως θεατής απλός αυτών των φωτογραφιών, απόλαυσα την ευφορία του βλέμματος, τη χαρά της συμμετοχής του φωτογράφου στην πανήγυρη, σχεδόν οργασμική, της φύσης των ορνίθων. Συχνά έπεσα στον πειρασμό να μετονομάσω το Λεύκωμα που τώρα φέρει τον τίτλο «Γράφοντας τα πουλιά στο φως» (Εκδόσεις Νόηση) «Ήθος ορνίθων». Διότι στην πρώτη σημασία της η λέξη Ήθος, στα πανάρχαια πρώτα ελληνικά σημαίνει: διαμονή, ενδιαίτημα, τόπο, φωλιά, επικράτεια. Και το «ήθος ορνίθων» σημαίνει βέβαια «Φωλιές πουλιών, περάσματα πουλιών, ο “παράδεισος”- κήπος με τα πετούμενα».

Ο Λαμπρέλλης δεν φωτογραφίζει με γνώμονα την αισθητική, τα χρώματα των πτίλων, τη σωματική διάπλαση των πτηνών. Έτσι συνήθως φωτογραφίζουν οι καλλιτέχνες φωτογράφοι που εκστασιάζονται από την οργιώδη χρωματική ποικιλία, τους σπάνιους ιριδισμούς στο φως των πτερών, ιδιαίτερα των σπάνιων πουλιών στα παρθένα δάση.

Ο Λαμπρέλλης φωτογραφίζει τα πουλιά που παρεπιδημούν στους ελληνικούς υδροβιότοπους, εκπλήσσοντάς μας για τον αριθμό και τις οικογένειες, τα σόγια, τις φυλές. Και τα φωτογραφίζει μέσα στον περιβάλλοντα χώρο τους, εκεί όπου γεννιούνται και πεθαίνουν, γεννούν, ερωτεύονται, τρέφονται, παίζουν και φλυαρούν, λούζονται και λιάζονται, κοιμούνται και ονειρεύονται, φωλιάζουν και ετοιμάζουν, όσα αποδημούν, το μακρινό ταξίδι.

Ο Λαμπρέλλης δεν διαταράσσει την αρμονία του τοπίου μέσα στο οποίο τα πουλιά χαίρονται την ελευθερία τους και βιώνουν, πειθαρχώντας στη νομοτέλεια, τα όριά τους. Δεν εισέρχεται στον χώρο του ως κατακτητής κρατώντας ως όπλο την κάμερά του. Αποφεύγει, όπως λέει, να συναντήσει το βλέμμα τους, γιατί τα πουλιά τρομοκρατούνται από το βλέμμα των ανθρώπων, ποιος ξέρει τι τους έχει διδάξει ο ατταβισμός για το βλέμμα του κυνηγού, όπως επηρμένο σκοπεύει μέσα από το στόχαστρο του όπλου.

Ο Λαμπρέλλης στέκεται μακριά και μόνο χάρη στα μέσα που τού παρέχει η σύγχρονη φωτογραφική μηχανή μπορεί αντί να πηγαίνει να φέρνει στον οπτικό του ορίζοντα τα αμέριμνα πτηνά που φωτογραφίζει.

Παρ΄ όλα αυτά στο μεγάλο κείμενο που προηγείται της φωτογραφικής ανθολογίας με το «πουλολόι», εκθέτει σκέψεις βαθέος στοχασμού πάνω στον τρόπο που η συνήθεια, η παράδοση και η ανθρώπινη ηθική αντιμετωπίζουν αυτό που λέγεται «ζωοφιλία».

Ο Λαμπρέλλης ως στοχαστής προσέρχεται στη φωτογραφία και έχει λόγους σκληρούς και ειρωνικούς για να περιγράψει το πώς η ανθρώπινη ματαιοδοξία, η ανασφάλεια, η μοναξιά, οδηγεί σε μια φιλαυτία, έναν ιδιότυπο εγωτισμό, όπου ο άνθρωπος επενδύει στη «φιλία» του προς τα ζώα την εικόνα των αδιεξόδων του.

Στερεί από ένα ζώο την ελευθερία του, το αποξενώνει από το «ήθος» του, από την «κοινωνία» του με τα όμοιά του, το σκλαβώνει, το φυλακίζει, το περιορίζει σε συμπεριφορές προσαρμοσμένες στα ανθρώπινα συμφέροντα και περιβάλλοντα, συχνά τού στερεί τη γονιμότητά του, τη χαρά και την ηδονή της ερωτικής πράξης, έναντι «πινακίου φακής»!

Δημήτρης Λαμπρέλλης

ΕΛΛΑΔΑ,

ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΤΑΠΟΥΛΙΑ ΣΤΟΦΩΣ

ΕΚΔ. ΝΟΗΣΗ, 2007 ΣΕΛ. 250, ΤΙΜΗ: 60 ΕΥΡΩ