Κόντρες ώς την Ιερά Εξέταση

Δεν ήταν λίγες οι φορές που ο Ελ Γκρέκο βρέθηκε ενώπιον του δικαστηρίου και της Ιεράς Εξέτασης. Στα δικαστήρια κατέφευγε όταν έπρεπε να διεκδικήσει την πληρωμή του, καθώς «την εποχή εκείνη καθορίζονταν δύο εκτιμητικές επιτροπές για τον καθορισμό των τιμών των έργων τέχνης», όπως εξηγεί ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Νίκος Χατζηνικολάου. «Μία οριζόταν εκ μέρους του παραγγελιοδότη και μία εκ μέρους του καλλιτέχνη. Συχνά οι απόψεις διίσταντο για την αξία του έργου, με αποτέλεσμα οι ζωγράφοι, και ο Ελ Γκρέκο βεβαίως, να καταφεύγουν στα δικαστήρια για να βρουν το δίκιο τους».

Μια μαρτυρία θέλει τον Θεοτοκόπουλο να βρίσκεται ενώπιον των Ιεροεξεταστών επειδή είχε ζωγραφίσει έναν άγγελο χωρίς φτερά, οπότε εκείνος απάντησε: «Έχετε δει ποτέ άγγελο; Πώς ξέρετε ότι έχει φτερά;».

Η μεγαλύτερη κόντρα έχει να κάνει με τις καλλιτεχνικές ρίζες του Ελ Γκρέκο. Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία και η βυζαντινή παιδεία, σύμφωνα με ομάδα ερευνητών, είναι εκείνη που έπλασε το ύφος του. Στην αντίπερα όχθη, ιστορικοί τέχνης βλέπουν δυτικοευρωπαϊκή καταγωγή στα έργα του, ενώ μια τρίτη άποψη υποστηρίζει πως ο νεοπλατωνισμός της Αναγέννησης είναι εκείνος που θα καθορίσει τον αντιφυσιοκρατικό χαρακτήρα της ζωγραφικής του.

Και μια ιατρική κόντρα: Έπασχε ή όχι από αστιγματισμό; Ερευνητές αποδίδουν τις ψηλόλιγνες μορφές του σε πρόβλημα όρασης. Ο καθηγητής τού Τμήματος Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Στιούαρτ Άνστις υποστηρίζει ωστόσο πως «ακόμη και αν είχε αστιγματισμό, οι φιγούρες του θα προσαρμόζονταν αναλόγως και θα είχαν φυσιολογικές διαστάσεις».

Αναπάντητα ερωτήματα

1. Πότε έγινε καθολικός;
2. Για ποιους λόγους έφυγε από την Κρήτη και τη Βενετία;
3. Γιατί πέθανε υπερχρεωμένος αν και στο εργαστήρι του βρέθηκαν 143 έργα;