Ένας σού ξάφριζε το πορτοφόλι…

«ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΛΕΝΕ ΟΤΙ ΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ ΔΕΝ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ
ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΙΘΗΚΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΣΤΟΝ ΒΡΑΧΟ ΤΟΥ
ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ, ΣΤΗ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΥΟ ΗΡΑΚΛΕΙΕΣ ΣΤΗΛΕΣ, ΕΙΔΑ
ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΙΘΗΚΟΥΣ ΑΝΑΚΑΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΜΑΘΑ
ΝΑ ΤΟΥΣ ΞΕΧΩΡΙΖΩ». ΜΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΡΑΣΗ ΑΡΧΙΖΕΙ ΤΟ
ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ Ο ΠΟΛ ΘΕΡΟΟΥ,
ΣΗΜΑΤΟΔΟΤΩΝΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΥΦΟΣ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ΤΟΥ

Πολ Θέροου

OΙ ΣΤΗΛΕΣ ΤΟΥΗΡΑΚΛΗ

ΜΤΦ. ΑΘ. ΖΑΒΑΛΟΣ ΕΚΔ. ΚΕΔΡΟΣ 2007

Μυθιστοριογράφος και ταξιδιωτικός συγγραφέας, γεννημένος το 1941 στη Μασαχουσέτη με γαλλοϊταλικές ρίζες, ο Πολ Θέροου επιστρέφει στις μεσογειακές καταβολές του, στη θάλασσα που αποτελεί τη μεγαλύτερη πολιτιστική και ιστορική κοιτίδα του κόσμου και που μουσκεύει τουλάχιστον δεκαεπτά χώρες (ως το 1994 που γραφόταν το βιβλίο) διαφορετικών κοινωνικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Επιλέγοντας κάποιος να ταξιδέψει στην παραλιακή Μεσόγειο και καθόλου στην ενδοχώρα, σίγουρα αποδεσμεύεται από την τουριστική και θερινή όψη της. Γι΄ αυτό και ο Θέροου αποφασίζει να κάνει τον προσωπικό του διάπλου το φθινόπωρο και τον χειμώνα, προσφέροντάς μας την πιο αντιτουριστική εκδοχή της Άσπρης Θάλασσας. Μια τραυματισμένη, μελαγχολική και εγκαταλειμμένη παράκτια γραμμή που ο αδηφάγος τουρισμός και η αδιαφορία για την προστασία του περιβάλλοντος την οδηγούν ραγδαία σε τερατώδη μετάλλαξη. Ποτέ ξανά ένα ταξιδιωτικό βιβλίο δεν μας προσέφερε τόσες κινηματογραφικές εικόνες θλίψης και μοναξιάς εκεί όπου- υποτίθεται- το καλοκαίρι οι άνθρωποι κολυμπούν και διασκεδάζουν ανέμελα.

Μπόουλς και Μαχφούζ
Το ογκώδες χρονικό του Θέροου ξεκινάει από το Γιβραλτάρ, από τα παλιά «όρια του πολιτισμού», όπως τα οροθετούσαν οι δύο στήλες του Ηρακλή, η μία στην ευρωπαϊκή ακτή και η άλλη στην αφρικανική. Η κοντινή απόστασή τους διευρύνεται σε έναν τεράστιο κύκλο, καθώς ο συγγραφέας θα επιστρέψει στη στήλη της Αφρικής έχοντας πατήσει πόδι στις περισσότερες χώρες που ακουμπούν στις τρεις ηπείρους- εκτός από την Αλγερία, τη Λιβύη και τον Λίβανο. Ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο της περιπλάνησής του είναι η λογοτεχνική απογραφή όσων συγγραφέων έζησαν και εμπνεύστηκαν στα θέρετρα της Μεσογείου, καταφέρνοντας να συναντήσει δύο θρυλικές μορφές στα τέλη της ζωής τους, τον Πολ Μπόουλς και τον Ναγκίμπ Μαχφούζ. Η συνάντησή του με τον κατάκοιτο Μπόουλς στο μισοσκότεινο δωμάτιο στην Ταγγέρη αποτελεί την κορύφωση του βιβλίου.

Στο Γιβραλτάρ, «ένα μέρος που δεν παράγει τίποτε», ο Θέροου ξαναθυμάται τον μονόλογο της Μόλι Μπλουμ από τον Οδυσσέα του Τζόις. Περνάει στην Ισπανία, στην Ταρίφα και τη Μαρμπέλια που θυμίζει αγγλική αποικία. Η ισπανική ακτή είναι κατεστραμμένη από τον τουρισμό, βρωμάει λαδίλα και τηγανητές πατάτες. Προσπαθεί να κατανοήσει τις ταυρομαχίες και γιατί πάντα νικάει ο ταυρομάχος, θυμάται τον Χέμινγουεϊ και επισκέπτεται την Ντεγιά όπου έζησε ο Ρόμπερτ Γκρέιβς. Στη Βαρκελώνη τονώνεται η ματαιοδοξία του όταν βρίσκει τα δικά του βιβλία και ηρεμεί με τη θέα της όμορφης πόλης. Μετά το προσκύνημα στο Φιγκέρες, στον τάφομαυσωλείο του Νταλί, οδεύει προς τη Γαλλία, ενώ γύρω του φοβισμένοι τουρίστες τον προειδοποιούν για τους κινδύνους στη Μασσαλία. Εκείνος πράττει ακριβώς το αντίθετο, με τις φοβίες των τουριστών, και διεισδύει στις ευρωπαϊκές μεντίνες. Τον ενδιαφέρουν οι καινούργιες όψεις των πόλεων, οι μετακινήσεις των ανθρώπων από χώρα σε χώρα, οι μειονότητες που διαβρώνουν τις κοινωνικές συνοχές. Βρίσκει τους Γάλλους ξενοφοβικούς και ρατσιστές, τους Κορσικανούς εθνικιστές αλλά εκστασιάζεται με το Βαλντονιέλο, το ωραιότερο δάσος της Μεσογείου.

Ο Θέροου βαριέται αφόρητα τις αρχαιότητες και τα ερείπια που τα βανδάλισαν οι ίδιοι οι κάτοικοι και θεωρεί την αποθέωσή τους υπερτιμημένο εύρημα της αρχαιολογικής επιστήμης που ξεπήδησε τον 18ο αιώνα. Δεν γοητεύεται ποτέ από μιαν ολόκληρη χώρα αλλά από μικρές λεπτομέρειες, που δεν έχουν σχέση με τα εμβληματικά μνημεία όπως προβάλλονται στις τουριστικές αφίσες. Παρατηρεί εξονυχιστικά τους ανθρώπους, θεωρεί κέρδος και επιτυχία να συνομιλεί με ντόπιους, παρατηρεί ότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν και ας βομβαρδίζονται, όπως συνέβαινε στην Κροατία. Αναζητεί το αναπάντεχο και γι΄ αυτό ταξιδεύει ως μάρτυρας της καθημερινότητας, ως συνοδοιπόρος των απλών ανθρώπων. Η επίσημη ιστορία των τόπων τον αφορά τη στιγμή της επίσκεψης και πιστεύει ότι το υλικό του μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους ιστορικούς του μέλλοντος. Η εικόνα της Αλβανίας, λίγο μετά την κατάρρευση του παρανοϊκού Χότζα, είναι από τις πιο συνταρακτικές περιγραφές του βιβλίου, μια καταγραφή της μαύρης εξαθλίωσης και της άγριας επιβίωσης.

«Το πιο κουραστικό ταξιδιωτικό βιβλίο είναι αυτό στο οποίο ο συγγραφέας μιλάει αόριστα για το πόσο ωραία πέρασε» τονίζει ο Θέροου. Άλλο τουρισμός και άλλο το ταξίδι. Ο ίδιος ταξιδεύει με κάθε μέσο, μπαίνει σε λεωφορεία, τρένα, φεριμπόουτ, κρουαζιερόπλοια, βαδίζει, σταματά διερχόμενα αυτοκίνητα, παγιδεύεται από επιτήδειους και συγκινείται όταν σε ένα φτωχικό καφενείο της Κροατίας μια στερημένη γυναίκα τον κερνάει έναν καφέ- κάτι τέτοιο δεν του συνέβη στην κοσμική και απρόσωπη Κυανή Ακτή, στην αδιαχώρητη Κόστα Μπράβα ή στο αδιάφορο Μονακό. Συνιστούμε επίσης « Το μεγάλο ταξιδιωτικό παζάρι » (1975), ένα πολύ διασκεδαστικό ταξίδι με τρένο στην Άπω Ανατολή, όταν ακόμη υπερτερούσε στη γραφή του το χιούμορ από το βιτριόλι. Θα το βρείτε και αυτό στη σειρά ΤΕRRΑ ΙΝCΟGΝΙΤΑ, στην οργανωμένη ταξιδιωτική σειρά των Εκδόσεων Κέδρος.