Επιφυλλίδα

Ο Γουλιέλμος Βιλλεαρδουίνος και το κάστρο της Καλαμάτας

O Γουλιέλμος, ο νεώτερος από τους δυο γιους του Φράγκου ηγεμόνα του Μοριά, Γοδεφρείδου Βιλλεαρδουίνου, κυβέρνησε το πριγκιπάτο επί τριάντα ολόκληρα χρόνια και αναδείχθηκε σε δεσπόζουσα φυσιογνωμία της εποχής. Θεωρήθηκε ο πιο τολμηρός και ιπποτικός άνδρας της φραγκοκρατούμενης Ελλάδας που « συνδύαζε το ιπποτικό πνεύμα της Γαλλίας με το πονηρό του ομηρικού Οδυσσέα ». Είχε γεννηθεί στο οικογενειακό κάστρο της Καλαμάτας και μιλούσε τα ελληνικά σαν μητρική του γλώσσα. Ένα από τα δόντια του προεξείχε ελαφρά από τα χείλη, προσθέτοντας μια χαριτωμένη πινελιά στην έκφρασή του. Αυτός είναι ο βασικός ήρωας του Χρονικού του Μωρέως:

τον δεύτερον εκράζασιν Γυλιάμον τον ελέγαν ελέγασιν το επίκλη του Γυλιάμο ντε Καλομάτα Όστις και γαρ εξέβηκεν άνθρωπος επιδέξιος, φρόνιμος και κοπιαστής εις όλους τους ανθρώπους, όπου να εγεννήθησαν εις μέρη Ρωμανίας.

Aνακαίνισε την οχύρωση της Καλαμάτας και προετοιμάστηκε αμέσως για την κατάληψη του τελευταίου οχυρού των Ελλήνων στον βράχο της Μονεμβασιάς. Ύστερα από μακρά πολιορκία, οι τρεις άρχοντες του «Γιβραλτάρ του Αιγαίου »- όπως συχνά χαρακτηρίζεται η Μονεμβασιά- του παρέδωσαν τα κλειδιά του κάστρου. Ολόκληρος ο Μοριάς, με εξαίρεση τα βενετσιάνικα κάστρα Κορώνης και Μεθώνης, αναγνώρισε σταδιακά την εξουσία του. Η αυλή του στη Λακεδαιμονία (Σπάρτη), αλλά και στην Καλαμάτα θεωρούνταν η λαμπρότερη σχολή ιπποτισμού. Πολυάριθμοι γιγαντόκορμοι ιππότες ακολουθούσαν παντού τον έφιππο ηγεμόνα. Το εμπόριο ανθούσε. Τo κεντρικό νομισματοκοπείο του πριγκιπάτου άρχισε να κόβει τορνέσια με την έγκριση του βασιλιά της Γαλλίας. Ήταν εγκατεστημένο στο Χλουμούτσι (Castel Τornese) της Ηλείας, που με το επίνειο της Γλαρέντζας αποτελούσε το εμπορικό κέντρο της επικράτειας. Αισθανόμενος το τέλος του, ο πρίγκιπας αποσύρθηκε στο αγαπημένο του κάστρο, όπου είχε γεννηθεί. Κάλεσε τους ευγενείς και υπαγόρευσε τη διαθήκη του. Ζήτησε μεταξύ άλλων να διατηρηθούν οι δωρεές του στα λατινικά και τα ελληνικά μοναστήρια και σε ιδιώτες και έδωσε εντολή να θάψουν το σώμα του στην εκκλησία του Αγίου Ιακώβου στην Ανδραβίδα, δίπλα στον πατέρα και τον μεγαλύτερο αδελφό του. Πέθανε την Πρωτομαγιά του 1278.

Tο κάστρο της Καλαμάτας, το καμάρι των Βιλλεαρδουίνων, δεν κινδυνεύει πια από εχθρικές εισβολές, βρίσκεται εν τούτοις πνιγμένο στην αγκαλιά γιγαντόκορμων πεύκων, που όχι μόνο του αποκλείουν κάθε οπτική επαφή με την πόλη, αλλά και το απειλούν συνεχώς με το «εμπρηστικό ταμπεραμέντο» τους. Ένα τσιμεντένιο θέατρο έχει εγκατασταθεί στα σπλάγχνα του. Ευτυχώς, οι αρμόδιοι για την προστασία του κάστρου αρχαιολόγοι, καθώς και ο δήμαρχος της πόλης, είναι ενήμεροι της αξίας του μνημείου και των κινδύνων που το απειλούν και λαμβάνουν ήδη τα μέτρα τους.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας