Η αφηρημένη γοργόνα

ΣΥΧΝΑ ΜΕ ΑΠΟΡΡΟΦΟΥΝ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
ΟΙ ΑΝΑΜΕΤΑΔΟΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΓΑΛΑ
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ Ή ΑΘΛΗΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ
ΓΕΓΟΝΟΤΑ. ΣΗΜΕΡΑ ΟΜΩΣ ΘΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΩ
ΣΤΑ ΟΜΑΔΙΚΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ (ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ
ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΚΑ), ΟΣΑ ΔΗΛΑΔΗ
ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ, ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ
ΚΑΙ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ, ΕΠΙΜΟΝΗ ΑΣΚΗΣΗ
ΚΑΙ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ
Mπαλέτο, καλλιτεχνική γυμναστική, ομαδικό πατινάζ, καλλιτεχνική κολύμβηση, σκυταλοδρομία, μπάσκετ, βόλεϊ, ποδόσφαιρο κ.τ.λ. Με προβληματίζει πάντα και με βάζει σε γόνιμο έδαφος ανοιχτών ερωτημάτων, το ΛΑΘΟΣ, το ΣΦΑΛΜΑ, το ΟΛΙΣΘΗΜΑ, η ΠΛΑΝΗ, η ΑΣΤΟΧΙΑ, το ΠΑΡΑΠΤΩΜΑ, ακόμη και η ΓΚΑΦΑ.

Έβλεπα τις προάλλες μεταδόσεις από τη Μελβούρνη του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Κολυμβήσεως και με εντυπωσίασαν άλλη μια φορά οι ομάδες της καλλιτεχνικής κολύμβησης. Οκτώ κορίτσια από κάθε χώρα να εκτελούν εκπληκτικής ακρίβειας ασκήσεις, όπου η χάρη συναγωνίζεται τη δύναμη, η αψεγάδιαστη εκτέλεση την αισθητική. Η ευστροφία του σώματος την ευστροφία του πνεύματος. Ποικίλοι συνδυασμοί, απροσδόκητα σχήματα, γεωμετρικές συνθέσεις, γλυπτικά ταμπλό, άλματα, καταδύσεις, αναδύσεις, ανθέμια, στέφανοι, λαβυρινθώδεις χειρισμοί, ακκισμοί, σκιρτήματα, αιλουροειδείς πτήσεις, χαρίεσσες συνάψεις, ελιγμοί, ρυθμοί καλπάζοντες και ρυθμοί αργόσυρτοι, χορός επί του ύδατος και μουσική σωμάτων.

Άνθρωπος της καρέκλας και της γραφής εγώ τρομάζω όταν σκέφτομαι πόσες ώρες, μέρες, μήνες επώδυνες ασκήσεις, πόσος μόχθος, πόση τεταμένη προσοχή, πόση επιστράτευση δυνάμεων, πόση πειθαρχία, δίαιτα, νηστεία, πόσες καταπιεσμένες επιθυμίες, πόσους χυμούς ματαιωμένους χρειάζεται ένα κορίτσι, σε εποχή ανθισμένης εφηβείας, να καταβάλει για να ενταχθεί σε μια τέτοια ομάδα που κυριαρχείται από φιλόδοξο πρόγραμμα πρωταθλητισμού.

Κι όταν δεν είναι στο νερό της πισίνας αλλά στο γήπεδο όπου τα κορίτσια της καλλιτεχνικής γυμναστικής με τις κορδέλες ή τις κορύνες αναπτύσσουν ανάλογα περίτεχνα και άκρως ακριβή σωματικά πυροτεχνήματα, σαν τους αρχαίους κυβιστές και τις τολμηρές αυλητρίδες, το ίδιο δέος με διακατέχει για το πόσο μόχθο αυτό το κατόρθωμα πειθαρχίας απαιτεί. Εικάζω πως η προπόνηση πρέπει να γίνεται κατ΄ αρχάς μεμονωμένα. Ο προπονητής που στα συγκεκριμένα αθλήματα αντιλαμβάνομαι πως είναι ένας ποιητής αφού συγκροτεί, συνθέτει σονέτα, μπαλάντες, επύλλια, ρομάντζες, σκώμματα, σάτιρες με την ίδια μέθοδο που ο συνθέτης, ο ζωγράφος ή ο χορευτής συνθέτουν τα δικά τους έργα. Ο προπονητής συλλαμβάνει έναν αφηγηματικό μύθο, όπου στίχοι είναι τα οκτώ κορίτσια και κυριαρχεί το σχέδιο, η δομή, ο ρυθμός. Κάθε γυμναστικό ή κολυμβητικό «ποίημα» έχει στροφές, ρίμες, τομές, επαναλήψεις δίκην επωδών. Και η αφήγηση δεν έχει άλλο νόημα πέραν της αφηρημένης γοητείας των ποικίλων προσαρμογών ρυθμικής κίνησης και αρμονικής ανάπτυξης σωμάτων εν χρόνω και χώρω.

Η λογική δεν διαφέρει είτε πρόκειται για το χορευτικό σώμα της Λίμνης των Κύκνων είτε για το καλλιτεχνικό πατινάζ είτε για το χόκεϊ επί πάγου ή επί χόρτου είτε για την καλλιτεχνική γυμναστική και κολύμβηση είτε για τη σκυταλοδρομία. Τα πάντα είναι μελετημένα στην ακρίβεια όσον αφορά τις ομαδικές τακτικές και στρατηγικές ανάπτυξης του αθλήματος.

Ο προπονητής συλλαμβάνει έναν αφηγηματικό μύθο, όπου στίχοι είναι τα οκτώ κορίτσια και κυριαρχεί το σχέδιο, η δομή, ο ρυθμός

Βέβαια στο χόκεϊ, στο μπάσκετ, στο ποδόσφαιρο, στο βόλεϊ, στην υδροσφαίριση, στο τένις ή στο πινγκ-πονγκ με αντιπάλους ζεύγη, εκεί παρεμβαίνει το άδηλο της εξέλιξης, το ανοιχτό σχέδιο και φυσικά τα εμπόδια που ορθώνει το σχέδιο του αντιπάλου.

Παντού όμως καιροφυλακτεί το ΛΑΘΟΣ. Ενώ χαίρεσαι να βλέπεις την εκπληκτική εκτέλεση μιας ομάδας, όπου όλα τα μέλη της πειθαρχούν στο σχέδιο και υπηρετούν με άκρα ευλάβεια τον επώδυνα προετοιμασμένο και εξαντλητικά μελετημένο στις προπονήσεις «στοχασμό», ένα μέλος της ομάδας χαλάει την αρμονία, χάνει τη σκυτάλη, πηδάει πέρα από τον σχεδιασμένο στόχο, εμποδίζει την κίνηση της ομάδας ή ενός μέλους της, μπερδεύεται στον λαιμό της η κορδέλα, της πέφτει η κορύνα, μπροστά στο αντίπαλο τέρμα με κενή εστία στέλνει τη σφαίρα στις κερκίδες, παραπατάει πριν εκτελέσει ένα τρίποντο, γλιστράει πάνω στον πάγο, στραμπουλίζει τον αστράγαλο και σωριάζεται στην πίστα ή όταν το χορευτικό σώμα εκτελεί μια αριστερόστροφη κίνηση μια μπαλαρίνα εκτελεί μια δεξιόστροφη μουτζούρα.

Λατρεύω αυτά τα λάθη. Γιατί είναι η αποθέωση της ανθρώπινης μεσότητας. Όσο κι αν θαυμάζω τους ανθρώπους που ξεπερνούν το μέτρο, νικούν τη βαρύτητα, τιθασεύουν το σώμα, ασκούν τη φωνή τους να ξεπεράσει τις δυνατότητες του μέσου, δεν παύω να θεωρώ αυτά τα κατορθώματα ένα είδος ύβρεως, μια πρόκληση στο μέτρο. Η παρτιτούρα του Μπελίνι για την άρια «Κάστα ντίβα» της «Νόρμας» είναι μια δοκιμασία για την ανθρώπινη φωνή, που πρέπει να νικήσει και να ταπεινώσει τη φυσική κλίμακα της ανθρώπινης μουσικότητας. Ένας αθλητής της σκυταλοδρομίας 4×100, αν μετέχει σε ομάδα που σπάει το παγκόσμιο ρεκόρ του αγωνίσματος πρέπει συχνά να καταρρίπτει το παγκόσμιο ρεκόρ του δρόμου 100 μέτρων.

Η ομάδα της καλλιτεχνικής κολύμβησης της Ιαπωνίας π.χ. έχασε το αργυρό μετάλλιο από την Ισπανία γιατί έγινε ένα αδιόρατο για τον κοινό θεατή λάθος από μια κοπέλα της ομάδας. Δεν θα μείνω στις τύψεις της άτυχης κοπέλας, στις παρατηρήσεις του προπονητή, στην πιθανή κατακραυγή των ηλίθιων βολεμένων συμπατριωτών της θεατών, στην πιθανή τιμωρία της με την αποπομπή από την ομάδα, την οποία σε καίρια στιγμή πρόδωσε (!).

Θέλω να μπω στη θέση της και να αντιληφθώ τους λόγους του ΛΑΘΟΥΣ. Ένα κορίτσι 16-18 χρόνων, άντε 20, που για πολλούς λόγους αποφασίζει να ασχοληθεί με τον ομαδικό πρωταθλητισμό, δηλαδή να χάσει για πολλά χρόνια την ελευθερία του, τη διατροφή του, τις επιθυμίες του, ακόμη και τα όνειρά του. Πρέπει να φιμώσει τις ορμές του, να προγραμματίσει σχολαστικά ακόμη και το σεξ, αν δεν το ευνουχίσει, πρέπει να νεκρώσει συναισθήματα, να ξεχάσει προσβολές, να αναβάλει χαρές, να στερηθεί ταξίδια, να αφεθεί στον χιονιά, να γυμνωθεί στον ήλιο του καλοκαιριού, να αποφύγει κλειστούς χώρους για τον κίνδυνο ιώσεων και ατμοσφαιρικών δυσχερειών.

Κι όμως στην καίρια στιγμή αστόχησε, λάθεψε, γλίστρησε, δεν έδωσε εγκαίρως το χέρι, δεν ύψωσε στην ορθή θέση το πόδι, δεν πέταξε με τη δεδομένη δύναμη και από τη συμφωνημένη απόσταση την κορύνα και «κρέμασε» ολόκληρη την ομάδα, μηδενίζοντας μέσα σε μια στιγμή μόχθους, ιδρώτες, αγωνίες, στερήσεις και σχεδιασμούς μηνών.