Οι απαρχές της ανθρώπινης περιπέτειας

ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΩΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗ ΤΑΤΑΡΑΚΗ ΑΠΟ ΤΗ ΜΗΛΟ,
ΡΙΧΝΕΙ ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΑΘΕΑΤΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ
ΤΑΞΙΔΙΟΥ ΠΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕ Ο ΤΖΕΪΜΣ
ΜΠΡΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ
ΤΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΤΟ 1769. Η ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΕΚΔΟΧΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΜΑΥΡΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ
«Ποτέ καμιά ανεξερεύνητη χώρα, ούτε η κορυφή των Ιμαλαΐων, ούτε η παγωμένη έρημος της Ανταρκτικής, ούτε καν η αθέατη πλευρά της Σελήνης, δεν εξήψαν με τέτοιο τρόπο τη φαντασία των ανθρώπων όσο το μυστήριο των πηγών του Νείλου». Αυτά έγραφε ο Άλαν Μούρεχεντ, ένας από τους πιο γνωστούς χρονικογράφους του αιώνα που μας πέρασε, στον πρόλογο του βιβλίου του Ο Γαλάζιος Νείλος το 1983. Πράγματι, ο μεγαλύτερος ποταμός του κόσμου αποτέλεσε από πολύ νωρίς το κρυφό αντικείμενο του πόθου από τους αρχαίους Έλληνες και τους Φιλισταίους ώς τους Ρωμαίους και τους Βυζαντινούς. Όμως, ανάμεσα στον 4ο και τον 17ο αιώνα, το τμήμα του Άνω Νείλου που διατρέχει τα υψίπεδα της Αιθιοπίας μέχρι να μπει στο Σουδάν και να συναντήσει στο Χαρτούμ τον Λευκό Νείλο, ήταν ξεχασμένο από την Ιστορία.

Η αποστολή
Οι πρώτοι Ευρωπαίοι που έφτασαν στην περιοχή ήταν Πορτογάλοι μισθοφόροι και ιεραπόστολοι στις αρχές του 1600. Έναν αιώνα αργότερα, το 1769, ο Σκωτσέζος εξερευνητής Τζέιμς Μπρους αναλαμβάνει αρχηγός μιας αποστολής για την αναζήτηση των πηγών του μεγάλου ποταμού (του Μεγάλου Αμπάι στα αιθιοπικά) ξεκινώντας από το Κάιρο και επιστρατεύοντας όλα τα μέσα της εποχής. Μια διαδρομή 6.500 χλμ. που θα την ολοκληρώσει έπειτα από τρία χρόνια περιπετειών και αναμέτρησης με τα στοιχεία της φύσης και τους επικαλυπτόμενους επικυρίαρχους στο Κέρας της Ανατολικής Αφρικής. Από εκεί αρχίζει και το μυθιστόρημα του Μιχάλη Μοδινού, προϊόν πολυετούς επιτόπιας έρευνας. Μέλος της αποστολής είναι ένας γραικός, ο Στρατής Ταταράκης, φυγάς από την πατρίδα του τη Μήλο, κοσμοπολίτης και παιδί του Διαφωτισμού αλλά ταυτόχρονα ανατολίτης και ουμανιστής. Είναι το alter ego του μεθοδικού, ορθολογιστή και δυτικόφρονα Μπρους που βλέπει την εκστρατεία ως φυσική προέκταση της επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου που έχει ξεκινήσει με την Αναγέννηση και η οποία έχει μέχρι τότε αφήσει στο σκοτάδι τα μυστικά της Μαύρης Ηπείρου. Ο Στρατής, καθ΄ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού κρατάει το δικό του ημερολόγιο, μια ανεπίσημη και σχεδόν παράνομη καταγραφή των γεγονότων. Είναι αυτό που θα φτάσει στις μέρες μας ως μια άλλη ανάγνωση της ιστορίας, αλλά και της φύσης και των αρχαϊκών ανθρώπινων κοινωνιών.

Καταγράφει αυτό που δεν μπορεί (ή δεν θέλει) να δει ο Μπρους, δηλαδή την ισοτιμία και ποικιλότητα των πολιτισμών, καθώς η δική του θέαση των πραγμάτων δεν παραμορφώνεται από τις προκαταλήψεις μιας Δύσης που στηρίζει την επιβεβαίωση της ταυτότητάς της στην κατωτερότητα του Άλλου. Ο ήρωας του Μεγάλου Αμπάι είναι ταυτόχρονα ένας αντίπαλος του αφελούς οριενταλισμού τον οποίο κληροδοτεί στην ταξιδιωτική λογοτεχνία η παράδοση των περιηγητών, αλλά και ένας γνήσιος εκπρόσωπος μιας ολιστικής σκέψης την οποία πολύ αργότερα θα ενστερνισθεί μια ορισμένη επιστήμη (αλλά και πολιτική στάση) με την ανάδυση της νέας γεωγραφίας, με κυριότερο εκπρόσωπο τον Χούμπολντ όταν αυτός μεταβαίνει τον Μάρτιο του 1800 στη Νότια Αμερική για να συναντήσει τον «πλούτο των εθνών».

Η αμφισβήτηση

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ

ΑΜΠΑΪ

Μιχάλης Μοδινός

ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2007 ΣΕΛ. 469, ΤΙΜΗ: 19 #

Ο Στρατής, στην πρώτη του επαφή με τη Μαύρη Αφρική, θα βρει ένα μέρος από το δικό του παρελθόν και τη δική του παράδοση που άφησε πίσω του φεύγοντας κυνηγημένος από τη Μήλο. Όμως, η νέα του θάλασσα είναι τώρα τα αιθιοπικά υψίπεδα, οι αχανείς σαβάνες και η μεγάλη αφρικανική έρημος. Εκεί θα αποθαυμάσει την τόλμη και την αντοχή των νομάδων, θα γευθεί τους καρπούς του ελεύθερου έρωτα των ιθαγενών, θα συμμετάσχει στις τελετουργίες της «άγριας σκέψης», θα αφεθεί να παρασυρθεί απ΄ τη μαγεία των τοπικών αφηγήσεων, θα προσπαθήσει να κατανοήσει τον ανθρωπολογικό και βιολογικό πλούτο που περιλαμβάνει η ζώνη ανάμεσα στον Τροπικό του Αιγόκερω και τον Ισημερινό, θα διακινδυνεύσει να χαθεί στα άδυτα της ζούγκλας, στο απρόσιτο ώς τις μέρες μας φαράγγι που σχηματίζει ο Νείλος κατηφορίζοντας ώς τα σύνορα του Σουδάν, από το έσχατο σημείο του, τη λίμνη Τάνα. Κυρίως όμως θα αμφισβητήσει τα επιστημονικά ευρήματα του κυρίου του και θα εμβυθιστεί στην αυτόχθονα γνώση, φτάνοντας έτσι πιο κοντά στην αλήθεια ως προς τη φύση και τη θέση των πηγών του ιερού ποταμού και μεταφορικά της ανθρώπινης περιπέτειας.

Ο Παρασκευάς
Είναι η στιγμή που ο γραικός αποφασίζει να αποκοπεί από την ομάδα, για να ζήσει ως Ροβινσώνας- ή μάλλον ως Παρασκευάς- σ΄ έναν δισυπόστατο ρόλο. Να μείνει πιστός στην υπόσχεσή του προς τον Μπρους αλλά και να προσφέρει στον εαυτό του την άγρια συγκίνηση που φέρνει η δοκιμασία της επιβίωσης σε ακραίες συνθήκες. Ταυτόχρονα, κάνει μια κατάδυση στις απαρχές της ιστορίας του είδους του. Ανακαλύπτει τη σπορά, το μπόλιασμα, τη γονιμοποίηση των φυτών, τη χαρά της κατασκευής, τη συνάντηση με τις χθόνιες θεότητες που κυβερνούν τους κρυμμένους παραδείσους. Εκεί θα δει την πρώτη καμηλοπάρδαλη (ίσως να είναι και ο πρώτος λευκός που θα αντικρύσει το ζώο ή και αντιστρόφως) κι εκεί θα συναντηθεί αργότερα με τους γέρους σοφούς που του εξηγούν ότι δεν έχουν ανάγκη απ΄ την εισαγωγή τεχνικών για να αυξήσουν την παραγωγή των δημητριακών, σαν να ξέρουν ότι η συγκέντρωση του πλεονάσματος θα οδηγήσει στο εμπόριο, στον ανταγωνισμό, τη συσσώρευση κι από κει στο τέλος της αυτάρκειας.