μιας εθνοτικής διαμάχης

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΚΕΙΝΟ ΠΟΥ ΚΑΘΙΣΤΑ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΜΙΑ
«ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΛΥΤΗ ΚΑΙ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΗ ΕΘΝΟΤΙΚΗ
ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ»; ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΕΣΤΙΑΖΕΙ ΤΟ
ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΤΟΥ Ο Α. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ ΠΟΥ ΑΝΑΤΡΕΧΕΙ
ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΤΟΥ
ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΚΡΥΒΕΙ ΟΤΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΕΣ
ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ
ΝΗΣΙΟΥ ΕΚΕΙΝΟΣ ΘΑ ΕΚΛΙΝΕ ΠΡΟΣ ΚΑΠΟΙΑΣ
ΜΟΡΦΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ
«Και θα έπρεπε σήμερα, εις τον αιώνα εις τον οποίον εισήλθομεν… να εξασφαλίσωμεν ακριβώς καθεστώτα και μορφάς πολιτικής ζωής [τα οποία] να ανταποκρίνωνται όχι εις τας συνήθεις και τετριμμένας αρχάς της πλειοψηφίας αλλά εις τας αρχάς της πραγματικής πολιτικής δικαιοσύνης. Εάν δεν εδίδαμεν εις το στοιχείον το Τουρκικόν της νήσου τα δικαιώματα τα οποία δίδονται, το στοιχείον αυτό θα ήτο κατ΄ ουσίαν υπόδουλον ψυχικώς, ηθικώς και πολιτικώς εις το πλειοψηφούν ελληνικόν στοιχείον… ». Με αυτά τα λόγια ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, αντιπρόεδρος στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ερμήνευσε χάριν των Ελλήνων βουλευτών την ουσία της συνταγματικής διευθέτησης που προέβλεψαν οι συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου τον Φεβρουάριο του 1959. Το πολιτειακό αυτό πρότυπο, το οποίο αργότερα ονομάστηκε «εθνοτικά συναινετική δημοκρατία» (consociational democracy), ουδέποτε έγινε αποδεκτό από την πολιτική ηγεσία και, πιθανότατα, από τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων ως πλαίσιο για την οριστική επίλυση του Κυπριακού. Αντίθετα, ο αρχικός αλυτρωτικός στόχος της ένωσης με τη μητέρα- πατρίδα έδωσε, υπό την πίεση της ανάγκης, τη θέση του στην επιδίωξη να καταστεί η Κυπριακή Δημοκρατία κράτος της ελληνοκυπριακής πλειονότητας. Όπως επισημαίνεται στο νέο βιβλίο του Αλέξη Ηρακλείδη, η διηνεκής απροθυμία της πλειονότητας των κατοίκων της Κύπρου να αποδεχθούν την εθνοτικά διάφορη μειονότητα ως ισότιμο πολιτικά εταίρο μιας κοινής πολιτείας βρίσκεται στη ρίζα του αδιεξόδου στο οποίο έχει καθηλωθεί το Κυπριακό μετά τον βίαιο διαχωρισμό των δύο «σύνοικων» στοιχείων, στα 1963-64. Προηγουμένως, βέβαια, ένας αρνητικός διεθνής συσχετισμός δυνάμεων αλλά και ατυχείς χειρισμοί σε επίπεδο ηγεσίας, είχαν ακυρώσει το, θεμιτό κατά τα άλλα, αίτημα της αυτοδιάθεσης των Ελληνοκυπρίων.

Ο Ηρακλείδης αναζητά το νήμα του Κυπριακού προβλήματος από τις απαρχές του μέχρι και την επομένη της απόρριψης του Σχεδίου Ανάν, τον Απρίλιο του 2004. Η εμπεριστατωμένη συζήτηση της πιο πρόσφατης απόπειρας να επιλυθεί το Κυπριακό και η ερμηνεία του ελληνοκυπριακού «Όχι» καταλαμβάνουν το ένα τέταρτο, περίπου, της ύλης. Επιπλέον, δίνεται έμφαση στις ιδιομορφίες (ή «πρωτοτυπίες») του Κυπριακού σε σύγκριση με άλλα διεθνή προβλήματα και επιχειρείται εκτενής αναδρομή στις προσπάθειες για την επίλυσή του, ιδίως μεταξύ 1993 και 2004. Στα στοιχεία αυτά οφείλεται η ουσιώδης διαφορά από το προηγούμενο έργο του συγγραφέα με τίτλο Κυπριακό: Σύγκρουση και επίλυση (2002).

Μετρώντας ήδη περίπου, εξήντα, χρόνια στην επικαιρότητα, το Κυπριακό διεκδικεί έναν διόλου

Αλέξης Ηρακλείδης

ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

1947-2004

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ

ΣΤΗ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ;

ΕΚΔ. Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ, 2006, ΣΕΛ: 454

επίζηλο τίτλο μακροημέρευσης ως διεθνές και εθνοτικό πρόβλημα, ίσως κατ΄ αναλογίαν με τη ζηλευτή μακροβιότητα των κατοίκων του νησιού. Στο εν λόγω βιβλίο, το ιστορικό μέρος είναι σύντομο αλλά κατατοπιστικό. Άλλωστε, η πλούσια βιβλιογραφία που παραθέτει ο συγγραφέας αποτελεί χρησιμότατο εργαλείο για όποιον ενδιαφέρεται να εμβαθύνει στο δαιδαλώδες παρελθόν του προβλήματος. Στηριζόμενος στις γνώσεις και την εμπειρία του στην επίλυση διεθνών και εθνοτικών διαφορών, καθώς και σε θέματα μειονοτήτων και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Ηρακλείδης εστιάζει την προσοχή του στα αίτια που καθιστούν το Κυπριακό μια «κλασική άλυτη και ασυμβίβαστη εθνοτική σύγκρουση». Η αναλυτική και συστηματική προσέγγιση του θέματος αποτελούν βασικές αρετές του βιβλίου, ενώ το ανεπιτήδευτο και κατανοητό ύφος το καθιστούν προσπελάσιμο σε ένα κοινό πολύ ευρύτερο του ακαδημαϊκού.