Λοξή ματιά «Υπάρχεις πανταχού απών»

Πώς να μιλήσεις για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου όταν ο τηλεοπτικός πολτός έχει μετατρέψει τον θάνατο σε κοινοτοπία; Ο Φουέντες μίλησε υπαινικτικά για τον γιο του που πέθανε από αιμοφιλία, η Αλιέντε έκανε το πορτρέτο της νεκρής κόρης της, ο Γκρόσμαν μετέστρεψε σε ακτιβισμό τον πόνο του για τον λεβέντη που έχασε στο μέτωπο του Λιβάνου. Ο Γιάννης Ευσταθιάδης, που είδε τον 25χρονο Νικόλα του να πεθαίνει σε μια βδομάδα από περικαρδίτιδα, προχώρησε αλλιώς.

Έδωσε σώμα στην αίσθηση της απώλειας. Κοίταξε μέσα του κι έβγαλε στο χαρτί τον τσακισμένο εαυτό του καταγράφοντας τη συνομιλία που, εννιά χρόνια τώρα, καλλιεργεί με τον νεκρό. Τη συνομιλία μιας ζωής με τις αναμνήσεις της. Την αγωνία να μην ξεθωριάσουν, να μην χαθούν. Το παράπονο για όσα δεν ειπώθηκαν και όσα ματαιώθηκαν, για τα ασήμαντα που σκέπαζαν τα σημαντικά. Έτσι προέκυψαν τα Γραμμένα φιλιά (εκδ. Ύψιλον). Ένα σπαρακτικό βιβλιαράκι 70 σελίδων με σπονδυλωτά κείμενα που σε καθηλώνουν, επειδή καταφέρνουν να συλλάβουν την παρουσία της απουσίας. Και σε συγκινούν βαθιά, επειδή είναι γυμνά από τα φτιασίδια του πληθωρικού συναισθηματισμού, χωρίς παρ΄ όλα αυτά να είναι αποστασιοποιημένα. «Δένοντας τη γραβάτα καθημερινά- μια και δυο φορέςμπορώ ακόμα να σ΄ αγκαλιάζω». «Δε θα χάσεις τρένα, δε θα περάσεις σύνορα, δε θα περιπλανηθείς σ΄ άγνωστους δρόμους. Νέες ιδέες εκκολάπτονται, νέες αξίες ανατέλλουν κι΄ εσύ λείπεις…» «Α! πόσο λάθος σ΄ αγαπούσα!» «Κι αν πάθω αλτσχάιμερ και σε ξεχάσω;». Ο γιος του Ευσταθιάδη έπασχε από μεσογειακή αναιμία, αλλά ήταν ένας δυναμικός και αισιόδοξος νέος που νικήθηκε από τον ιό κοξάκι. Η ειρωνεία της ανθρώπινης μοίρας θέλησε να σβήσει ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1997. Τρεις μέρες αργότερα, ο πατέρας του αρχίζει να γράφει προσπαθώντας να τον κρατήσει ζωντανό μέσα του, με ασκήσεις μνήμης. Ξαναβλέπει τις φωτογραφίες του, μυρίζει τα ρούχα του, τον αναζητά σε εξωλογικά σημάδια, τον φέρνει στα όνειρά του, και αναστοχάζεται τον εαυτό του χωρίς… Και μόνο όταν θα περάσουν τα χρόνια, μόνο προς τα τελευταία κείμενα του 2006 πια, θα καταφέρει να σκιαγραφήσει τη μορφή του χαμένου και θα αναγνωρίσει, όπως έλεγε ο Ρεμπώ, ότι «εγώ είναι ένας άλλος».

Δεν θα ακούσεις λοιπόν λυτρωτικό κλάμα σ΄ αυτό το βιβλίο ούτε θα συναντήσεις πικρία, αλλά θα βρεθείς να στοχάζεσαι το νόημα της ζωής.

«Το πρωί είμαι πόρνη και το βράδυ μαθήτρια», λέει ο 60χρονος σήμερα Γ. Ευσταθιάδης, που από 20 χρόνων εργάζεται ως κειμενογράφος στη διαφήμιση και σήμερα διευθύνει τη μεγάλη Βold. Όμως όταν κλείνει την πόρτα της μαζικής επικοινωνίας, γράφει ποιήματα με λεπτό πνεύμα (8 συλλογές από το 1975 ώς τον θάνατο του γιου του- οπότε σταμάτησε), γράφει πεζογραφήματα (από το 1993), κάνει μουσικές εκπομπές στην κρατική τηλεόραση και στο Γ΄ Πρόγραμμα του ραδιοφώνου, γράφει τις Αντιστίξεις- σύντομα δοκίμια μουσικής ευαισθητοποίησης, που κυκλοφορούν σε δύο τόμους (εκδ. Λέσχη), ενώ παράλληλα τα παρουσιάζει στο ραδιόφωνο σαν ημερήσιο χρονογράφημα- και τέλος συμπληρώνει (και κλείνει) μια 20ετή θητεία ως εξέχων κριτικός γευσιγνωσίας, με το ψευδώνυμο Απίκιος. Στα Γραμμένα φιλιά, ωστόσο, ο Ευσταθιάδης εμφανίζεται γυμνός, ως άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, με μόνη σκευή την καρδιά, τις αισθήσεις και τη μνήμη του. Γίνεται ένας άλλος Εveryman, σαν τον Καθένα του Ροθ (εκδ. Πόλις), μόνο που αυτός δεν ορίζεται από την απώλεια του σφρίγους του αλλά από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Η λύπη τον τυλίγει, και… πώς να τη διαχειριστεί. Είναι παντρεμένος ο Ευσταθιάδης και έχει άλλον έναν γιο. Μήπως το ζητούμενο- για τον καθέναν- είναι η λύπη να μη γίνεται τοίχος, αλλά αγκαλιά;

Η ζωή προχωρεί,φυσικά,αλλά πώς. «Ξαναγύρισα στις επαγγελματικές συναντήσεις (…). Επιχειρηματολογώ με παρρησία, κάνω προτάσεις, επισημαίνω, συντάσσω υπομνήματα. (…) Στα κοινωνικά κοινωνικός, στα ιδιωτικά μονήρης- όπως πάντα, τίποτα δεν άλλαξε», γράφει ο Ευσταθιάδης. «Ρέπω πάλι στους αστεϊσμούς και στα ευφυολογήματα (ενίοτε λίγο πιο κυνικός είν΄ αλήθεια). Υπομονετικός ακροατής, συνομιλώ συχνά για θέματα του συρμού και εκφράζω απόψεις πάνω στις εξελίξεις και στα γεγονότα. Συμμετέχω στο καθημερινό δούναι και λαβείν. Γενικώς ζω σαν άνθρωπος φυσιολογικός, υγιής και πλήρης. Απλώς δεν ονειρεύομαι πια…». Τελικά, σε μια δεύτερη ανάγνωση αυτό το βιβλίο σού επισημαίνει κάποια κλειδιά που ανοίγουν στην επιβίωση την πόρτα της ζωής: όπως η ζωντανή μνήμη, όπως η πέρα από τα λόγια επικοινωνία, όπως τα όνειρα.