[ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ] Παγκοσμιοποίηση(και) στα ΜΜΕ

Ένας ενδιαφέρων τρόπος να εντοπίσεικανείς ποια ζητήματα απασχολούν την κοινή γνώμη είναι η καταμέτρηση αναφορών σε αυτά στα Μέσα Ενημέρωσης. Σίγουρα, η προσέγγιση δεν είναι ιδιαίτερα επιστημονική ενώ ενδεχομένως το μόνο που αποδεικνύει είναι τα θέματα που απασχολούν τα ΜΜΕ- όχι απαραίτητα τους πολίτες μίας χώρας. Κι όμως, ο «Εconomist» προβλέπει επιδεινώσεις στην οικονομία(και) από τη συχνότητα με την οποία η λέξη «ύφεση» αναφέρεται στις εφημερίδες. Με βάση αυτό το σκεπτικό, ένα από θέματα που αναμφισβήτητα έχουν απασχολήσει έντονα την κοινή γνώμη την τελευταία δεκαετία είναι η «παγκοσμιοποίηση». Το παράδοξο συνίσταται στο ότι οι δημοσιογράφοι, ενώ έχουν γράψει εκτενώς για το γενικό ζήτημα, δεν ασχολούνται καθόλου με το φαινόμενο στον ίδιο τους τον κλάδο, τα Μέσα Ενημέρωσης. Πιθανώς αυτό να συμβαίνει είτε επειδή η παγκοσμιοποίηση στα ΜΜΕ δεν είναι ιδιαίτερα εμφανής, είτε διότι τα Μέσα έχουν ιστορικά υπάρξει προστατευόμενος κλάδος. Αρχικά, σε επίπεδο προϊόντος, τόσο η γλώσσα όσο και η τοπική ειδησεογραφία κάνουν ένα Μέσο μη εξαγώγιμο, με εξαίρεση τις χώρες όπου υπάρχει Ομογένεια. Για παράδειγμα, μπορεί να προτιμήσετε ένα ιταλικό ρούχο από ένα ελληνικό αλλά δεν θα αφήσετε «ΤΑ ΝΕΑ» για να διαβάσετε τη «La Stampa» καθώς μεγάλο μέρος της ύλης σάς αφήνει αδιάφορους ενώ πιθανόν να μη γνωρίζετε ιταλικά. Παράλληλα, από πλευράς ιδιοκτησίας, η(υπερβολική;) αντίληψη ότι τα ΜΜΕ συνιστούν την «τέταρτη εξουσία» έχει οδηγήσει την πλειονότητα των χωρών σε νομο -θετικές ρυθμίσεις που απαγορεύουν ενδεχόμενη δραστηριοποίηση αλλοδαπών επενδυτών ή την περιορίζουν σε ένα μικρό ποσοστό(συχνά 20% ή 30%) του μετοχικού κεφαλαίου.

Εν τούτοις, κανείς δεν θα μπορούσε να αρνηθεί ότι την τελευταία δεκαπενταετία έχουν συντελεσθεί καίριες μεταβολές σε διάφορες όψεις της παγκοσμιοποίησης των Μέσων Ενημέρωσης, δηλαδή

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ

συνίσταται στο ότι οι δημοσιογράφοι, ενώ έχουν γράψει εκτενώς για το γενικό ζήτημα, δεν ασχολούνται καθόλου με το φαινόμενο στον ίδιο τους τον κλάδο, τα Μέσα Ενημέρωσης

στην ιδιοκτησία, τη διανομή και την κατανάλωση. Κατά πρώτο λόγο, τα θεσμικά εμπόδια βαίνουν διαρκώς μειούμενα, όχι τόσο λόγω διακρατικών συμφωνιών όσο επειδή η δυναμική της αγοράς επιβάλλει οικονομίες φάσματος. Σε επίπεδο διανομής, η αρχή έγινε με τη δορυφορική τηλεόραση ενώ πλέον και τα έντυπα μπορούν να εκτυπώνονται ψηφιακά και να είναι άμεσα διαθέσιμα σε προορισμούς που παλαιότερα θα κατέφθαναν με καθυστέρηση αρκετών ωρών ή και ημερών. Τέλος, στην πλευρά της κατανάλωσης, πέραν των διάφορων CΝΝ, ΜΤV κ.ο.κ., υπάρχει και το εγχείρημα της εφημερίδας «Μetro» που διαβάζεται καθημερινά σε δεκάδες πόλεις του κόσμου: έχει κοινή μάρκα, κοινό σχεδιασμό και, εν μέρει, κοινό περιεχόμενο- η κάθε έκδοση διαφοροποιείται μόνο στις τοπικές ειδήσεις και τη γλώσσα.

Προφανώς, τον πλέον καταλυτικό ρόλο στην παγκοσμιοποίηση των ΜΜΕ έχει παίξει το Διαδίκτυο, αφού κάθε ιστοσελίδα είναι άμεσα διαθέσιμη ανά τον πλανήτη. Το σημαντικότερο, ωστόσο, συνίσταται στο ότι η επιρροή του Ίντερνετ δεν σταματάει εκεί. Η βαθύτερη παγκοσμιοποίηση που επιφέρει και αναδεικνύει το νέο Μέσο εντοπίζεται στην επικράτηση λίγων παγκόσμιων εταιρειών σε επίπεδο κατανάλωσης- για παράδειγμα, στην αναζήτηση είναι το Google, στις αγορές το Αmazon, στις ιστοσελίδες χρηστών το ΜySpace και στους πλειστηριασμούς το Ε-bay. Και το εμπόδιο της γλώσσας; Έχει σαφώς περιοριστεί, τόσο επειδή οι εν λόγω υπηρεσίες δεν απαιτούν γνώση υψηλών αγγλικών όσο και διότι η νεώτερη γενιά(που χρησιμοποιεί κατά κόρον τα νέα Μέσα) είναι περισσότερο εξοικειωμένη με τις ξένες γλώσσες.

Εάν όντως το Ίντερνετ είναι το απόγειο της πολυδιάστατης παγκοσμιοποίησης, το ανάχωμα είναι η τοπική ειδησεογραφία. Και εδώ αναδεικνύεται ένα παράδοξο, αφού τα τελευταία έτη η ειδησεογραφία ως περιεχόμενο έχει υποβιβασθεί σε αξία από τους ειδικούς, με την έμφαση να πηγαίνει κατά κύριο λόγο στην ψυχαγωγία και τις ηλεκτρονικές αγορές. Προφανώς, η περίπτωση της κάθε χώρας είναι ξεχωριστή ωστόσο καίρια παράμετρος στην «αμυντική» ισχύ του τοπικού περιεχομένου θα είναι η συνολική ποιότητα – από πλευράς δημιουργικότητας, εγκυρότητας και αξιοπιστίας- του δημοσιογραφικού προϊόντος. Το τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα είναι μία άλλη, μακρά συζήτηση. Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων και αντιπρόεδρος του ΙΑΒ Εurope, πανευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαδραστική επικοινωνία.