Αναπολώ κάτι βουτιές στα γαλανά βαθιά νερά του Αιγαίου, στον Άγιο Σίδερο του
Εύδηλου και τη φουρτουνιασμένη θάλασσα στο Φύτεμα, το αμπέλι και τα σύκα στην
Ξανθή και τα Δεκάκια, τον κήπο μας στον Κεραμέ, τον ελαιώνα στη Βαώνη. Το
σπίτι το παλιό του θείου Κωστή στον Εύδηλο, με τα πιθάρια στο κελάρι τα
θεόρατα, γεμάτα ελιές και λάδι και κρασί, είναι ανεξίτηλα γραμμένο μες στη
μνήμη μου. Από τον Εύδηλο της Νικαριάς καταγόταν η μάνα μου, η Λεμονιά.


Καριώτες καραβοκυραίοι έρχονταν κατά καιρούς στο σπίτι μας στη Σαλονίκη, όταν
ξεφόρτωναν τα τρεχαντήρια τους με προϊόντα στην παραλία του Θερμαϊκού και
φόρτωναν ξανά σαλπάροντας για το νησί με ανέμους όχι πάντα ούριους. Η θεια μου
η Αλισάβα τούς πρόσφερε καφέ και μάθαινε έτσι τακτικά τα νέα τα καριώτικα, και
μάλιστα από πρώτο χέρι. Ένα καλοκαίρι αξέχαστο μάς πήρανε μαζί τους στο ταξίδι
της επιστροφής για Νικαριά.


Φίσκα γεμάτα ώς τα μπούνια με εμπορεύματα τα δύο καΐκια, κι εμείς επάνω
στρωματσάδα στο κατάστρωμα. Το ένα διατηρούσε μια μικρή ξυλόγλυπτη φιγούρα
καρφωμένη στην πλώρη σαν ακρόπρωρο, μια γυναίκα δηλαδή με γιλέκο εφαρμοστό και
φαρδιά φούστα, με τό 'να χέρι τεντωμένο ίσια μπρος σαν νά 'δειχνε το πέλαγος,
ενώ η μούρη της ήταν φθαρμένη απ' την πολυκαιρία, την αρμύρα και τον άνεμο.


Απ' το απέριττο κυκλαδίτικο ψάρι της Εποχής του Χαλκού πάνω στα αινιγματικά
πήλινα τηγανόσχημα, ώς τις πολύμορφες, μεγαλειώδεις μπαρόκ συνθέσεις του 17ου
- 18ου αιώνα, τα κλασικιστικά πρωραία ξυλόγλυπτα του 18ου - 19ου αιώνα και τα
λαϊκά τυποποιημένα του 19ου - 20ου, το ακρόπρωρο παρέμεινε φορέας της ίδιας
λαϊκής αντίληψης και πίστης, συνέχεια μιας πανάρχαιας παράδοσης. Οι
καραβοκυραίοι τα ονόμαζαν φιγούρες ή γοργόνες, χωρίς να έχουν σχέση με το
θανατηφόρο δαιμονικό του νεοελληνικού μας θρύλου, τη Γοργόνα του
Μεγαλέξανδρου, που φαίνεται ότι κατάγεται εικονογραφικά από τη Σκύλλα.


Η γοργόνα - ακρόπρωρο είναι γαλήνια καλοσυνάτη ύπαρξη, προστάτρια και φύλακας
άγγελος των ναυτικών, «καρφωμένη στην πρώρα ορθώνει επιβλητικά το ανάστημα
στην οργή των στοιχείων της φύσης
». Εiναι η προσωποποιημένη ψυχή του
καραβιού που διώχνει το κακό, προστατεύει το πλήρωμα, φέρνει πλούτο και δύναμη
στον καραβοκύρη, χαρίζει νίκες σε περίπτωση πολέμου.


Γερμένες μπροστά, συνεχίζοντας τη λοξή γραμμή του κορακιού, με τη φαρδιά τους
φούστα να κυματίζει σπρωγμένη από τον πελαγίσιο αγέρα, δεν απέχουν πολύ απ'
τις αρχαίες Νίκες, ακρωτήρια των ναών, τις στημένες ψηλά στις κορφές των
αετωμάτων. Μόνο που τα γυναικεία ακρόπρωρα δεν έχουνε φτερά, εiναι Νίκες
άπτερες, θα λέγαμε.


Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από