«Άνθρωπος, ωσεί άνθη αι ημέραι αυτού…»

Χάρης Καμπουρίδης

Πρέπει να εξομολογηθώ ότι τα κείμενα του κ. Σταύρου Τσιγκόγλου για την τέχνη
είναι από τα λίγα που διαβάζω μέχρι τέλους, με πολλή προσοχή, αλλά και
απόλαυση. Γνωστός ως γιατρός και ως συλλέκτης για δεκαετίες, καταξιώθηκε
επάξια και ως μελετητής της σύγχρονης τέχνης, οργάνωσε μάλιστα και μια πολύ
ενδιαφέρουσα αντιπροσωπευτική έκθεση με θέμα το Πάσχον Σώμα, ενώ τώρα
υπογράφει μαζί με την Ελένη Κυπραίου, γνωστή γκαλερίστα, τη νέα πρωτοβουλία
του με τίτλο «Τα λουλούδια στη σύγχρονη τέχνη» στο Μουσείο Μπενάκη.

Όχι, δεν πρόκειται για «αξιέπαινο χόμπι». H συνεισφορά του Τσιγκόγλου στην
έρευνα της σύγχρονης εικαστικής σκηνής εγγίζει ήδη το υπόδειγμα, αν όχι με το
αποτέλεσμα των εκθεμάτων του, οπωσδήποτε με τη γοητευτική ερευνητική
μεθοδολογία και ψυχραιμία του. Εδώ θα πρέπει να επεκταθώ κατ’ ανάγκην:

Δεν γνωρίζουν όλοι πως η Αισθητική με βάση τα ίδια τα πράγματα είναι
αδελφή επιστήμη της Σημειωτικής και η τελευταία είναι αρχαιοελληνική…
ιατρική λέξη (!) σημαίνει μάλιστα συμπτωματολογία, φαινομενολογία. Με
δεδομένη, λοιπόν, την αγάπη και το αισθητήριο για την τέχνη και τώρα πλέον και
την ερευνητική πείρα, ο Τσιγκόγλου καταθέτει κείμενα όπως αυτό της προκείμενης
έκθεσης, κείμενο με πολύ προσεκτική επισκόπηση και του ειδικού θέματος των
λουλουδιών και των αισθητικών τάσεων στον διεθνή χώρο και στους τελευταίους
αιώνες. Δεν έχει καμία σχέση εννοείται ούτε μ’ εκείνο το εκστασιακό μπλα –
μπλα των τεχνοκριτικών αγορεύσεων ούτε με την ξύλινη περιγραφικότητα της
παραδοσιακής ιστορίας της τέχνης.

Τούτων λεχθέντων, θα περίμενε κανείς να είναι και η έκθεση αναλόγου με το
βιβλίο επιπέδου, πολύ περισσότερο αφού συνοργανώτρια είναι η έμπειρη E.
Κυπραίου. Το ξεκίνημά της πάντως είναι πράγματι, αφού ένα παιχνιδιάρικο και
γοητευτικό έργο της Ολυμπίας Μαρινάκη στην είσοδο και στη σκάλα τριγύρω
αποτελείται από λουλούδια ψαλιδισμένα από εμπριμέ ταπετσαρία, τα οποία
«χύνονται» έξω από μια ζωγραφική κορνίζα. Μπαίνοντας στον κεντρικό εκθεσιακό
χώρο, περπατάμε σε μισοσκοτεινιασμένη υποβλητική ατμόσφαιρα και τα εκθέματα
ξεπροβάλλουν απ’ τον ειδικό φωτισμό, όχι όμως και οι δυσανάγνωστες
μουσειολογικές περιγραφές στις ταμπελίτσες, στοιχείο ίσως και σκόπιμο, αφού η
πρώτη και τελευταία εντύπωση του επισκέπτη είναι ότι αντικρύζει ισότιμα τα
έργα σπουδαίων διεθνών καλλιτεχνών (A. Γουόρχολ, T. Κουνς, Λ. Σαμαράς κ.ά.)
και Ελλήνων, σημαντικών κατά κανόνα και από διάφορες καλλιτεχνικές τάσεις.
Συμμετοχές άλλοτε με εύλογη (τα ονομαστά αφαιρετικά λουλούδια του Θ. Τσίγκου)
και καμιά φορά με ανεξήγητη (K. Μορταράκος) αντιπροσωπευτικότητα. Δεν είναι
σαφές εάν πρόκειται για ζωγράφους που έχουν ιδιαίτερη επίδοση στο ερευνούμενο
θέμα ή εάν απλώς έκαναν ένα – δυο έργα που ταιριάζουν για να σχολιασθεί το
περιεχόμενό τους. Εάν παρακάμψει κανείς αυτήν την ανάμειξη ερμηνευτικών και
ιστορικών μέτρων, η έκθεση είναι πολύ ενημερωτική, δείχνει τα λουλούδια σε
αναπάντεχες καταστάσεις, γαρίφαλα στον γύψο από τον Βλ. Κανιάρη,
ανθοσκαλισμένη επιτάφια προσφορά του Άγγ. Παπαδημητρίου, σκαλιστή σε ξύλο
πανηγυριώτικη ανθοδέσμη από τον Τζ. Κουνς και άλλα ελκυστικά για τον φιλότεχνο
ή τον φιλοπερίεργο έργα.

Μήπως η έκθεση λειτουργεί ως δειγματοληπτική εικονογράφηση του
καταλόγου – βιβλίου; αναρωτιόμαστε, και πράγματι όταν πιάσαμε στα χέρια την
έκδοση οι ορίζοντες προεκτάθηκαν στα δημοσιευόμενα επιπλέον έργα – πάντα της
πειραματιζόμενης τέχνης, όχι της ζωγραφικής, ο M. Μακρουλάκης απουσίαζε, το
ίδιο κι ο Γ. Τσαρούχης ή ο A. Φασιανός – και στα εξαιρετικά ενημερωμένα
κείμενα των δύο οργανωτών. Από τα πολλά και ουσιώδη που σχολιάζονται θα μείνω
στο κεντρικό: το λουλούδι είναι θεμελιακό σύμβολο της θνητής ανθρώπινης ζωής –
«Άνθρωπος ωσεί χόρτος αι ημέραι αυτού, ωσεί άνθος του αγρού…» – κάτι σαν
εκείνο το χαμόγελο των επιτύμβιων στηλών, μισοζωντανό μισοπεθαμένο. Στους
πίνακες των Ολλανδών μάλιστα έχουν κι ένα ζουζούνι δίπλα ως υπενθύμιση του
κύκλου ζωής που συνεχίζεται αισιόδοξα. Ναι, θα ήθελα κι ένα τέτοιο συμβολικό
έργο – παλιό ή μοντέρνο, άλλο θέμα – στην έκθεση, όχι μόνο στο βιβλίο, αφού
είναι το κεντρικό απόσταγμα απ’ το υπέροχο αυτό και ανέγχιχτο ώς σήμερα στην
Ελλάδα θέμα.

INFO

«Τα λουλούδια στη σύγχρονη τέχνη», 40 έργα μοντέρνων Ελλήνων και ξένων
καλλιτεχνών των τελευταίων 50 ετών, επιμ. E. Κυπραίου – Στ. Τσιγκόγλου,
Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, τηλ. 2103453111), έως 27 Αυγούστου.