H Kόλαση ανέβηκε στη Γη

Το μέγεθος των έργων μετριέται με τη μεζούρα του χρόνου. Μοναδικός, αλάνθαστος
κριτής είναι η αντοχή του κυττάρου στη διάρκεια του χρόνου. Αυτή αποτελεί και
την πνευματική, αλάνθαστη θωράκιση μιας ταινίας. Κάπου εκεί, η πρωτοπορία
συναντά την αιωνιότητα και το έργο του Μπουνιουέλ – ειδικά η τριπλή ασπρόμαυρη
δημιουργία του «Λος Ολβιδάδος», «Βιριδιάνα», «Άγγελος εξολοθρευτής» – την
αθανασία. Απόδειξη, τα ανεξίτηλα ίχνη επιρροών και δανείων σε οτιδήποτε έγινε
μετά το 1951, με ήρωες καταραμένα, κολασμένα παιδιά. Από τον μικροαστό
πιτσιρικά στα «400 χτυπήματα» του Τριφό μέχρι το «Πισότε, το χαμίνι του Σάο
Πάολο» του Μπαμπένκο και την «Πόλη του Θεού» του Μεϊρέγιες. Όλοι τους
πρωτοξάδελφα του Λος Ολβιδάδος. Όλοι τους είναι παιδιά του!

«Λος Ολβιδάδος»: σε καταβροχθίζει χωρίς ανάσα

H δράση στο Μεξικό. H τοποθεσία σε μια παραγκούπολη. Οι ήρωες αδέσποτα
δίποδα πλάσματα να κολυμπούν στη λάσπη, στο βούρκο, στον κοινωνικό οχετό με
σωσίβιο τα μαλλιά τους. Χωματερή η κοινωνία. Σκουπίδια τα πιτσιρίκια. Μια
κλωστή η απόσταση ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο. H Κόλαση κατέβηκε στη Γη!

Το στόρι απλό. Οποιοσδήποτε μπορεί να το επινοήσει. Το στόρι, όχι ο χειρισμός.
Το στόρι, όχι οι χαρακτήρες. Το στόρι, όχι η συμπλοκή και η διαπλοκή των
Ολβιδάδος με τη βία, το κακό, το ανήθικο, το βρώμικο, το χείριστο, το
δολοφονικό. Ένας απ’ αυτούς, ο απόλυτος πόλος του κακοφορμισμένου κακού,
δραπέτης από το αναμορφωτήριο, βάζει μπροστά την αλεστική μηχανή. Φτυστός,
ολόιδιος σίριαλ κίλερ. Στραμπουλιγμένος, κακοχυμένος, σκοτεινός. Προφανώς, στη
φυλακή έκανε παρέα με τον Εωσφόρο. Ο Χάιμπο, λοιπόν, έχει πουλήσει την ψυχή
του στον διάβολο. Ορμάει, χλευάζει, κλωτσάει, κοπανάει, κλέβει, μπουκάρει,
σκοτώνει. Τύψη καμία. Ο Χάιμπο είναι το καζάνι που σιγοκαίει, τσουρουφλίζει
όλα αυτά τα κατώτερα παιδιά ενός ανύπαρκτου θεού. Ο καθρέφτης τους, η
απελπισία τους, ο μηδενισμός τους, η Αχερουσία τους. Τα πιτσιρίκια της μπάλας
λατρεύουν τον Ροναλντίνιο. Τα σκουπίδια αυτής της συνοικίας τρέμουν και
λατρεύουν τον Χάιμπο. Ο Μπουνιουέλ δεν είναι με το μέρος του. Και πώς να
είναι. Ο Χάιμπο δεν είναι αληθινός χαρακτήρας. Είναι σχήμα, όργανο, εργαλείο,
μηχανή. Είναι δραματουργικό στρατήγημα, ο καταλύτης στη χημική ένωση. Μια
ένωση εκρηκτική, άκρως διαλεκτική.

Απέναντι, βρίσκεται ο δεύτερος πόλος, του απόλυτου Καλού, ο «ματάρας».
Καλοκάγαθο, ανυποψίαστο, αθώο πλάσμα. Ούτε μ’ αυτόν είναι ο Μπουνιουέλ. Σχήμα
κι αυτός. Προβολή αγαθών, αφελών, φιλανθρωπικών αισθημάτων. Αντικείμενο
κυριών, σε πολυτελές, μεγαλοαστικό σαλόνι, όπου πίνουν κινέζικο τσάι. Ήρωας
του Μπουνιουέλ είναι ο Πέντρο. Στην αρχή, δίπλα στον Χάιμπο. Στο τέλος νεκρός,
πεταμένος στα σκουπίδια. Απίστευτο, ανατριχιαστικό, ανελέητο, τρομακτικό. Ο
Πέντρο είναι η σύνθεση του Χάιμπο και του «ματάρα». Ο ιμάντας μετασχηματισμού
τού Κακού σε Καλό. H μεταμόρφωση του αφύσικου σε φυσικό. H διαδικασία
μετάλλαξης του αρνητικού σε θετικό. Ήρωας από την Κόλαση του Άδη. Πώς λέμε
λουλούδια μέσα από τα σκουπίδια; Έτσι ακριβώς! Το πιο τρομακτικό, λέει,
πλαγίως, ο Μπουνιουέλ, δεν είναι η εικονογράφηση της επίγειας Κόλασης. Ούτε
αυτά τα άθλια πιτσιρίκια. Είναι που η κοινωνία χωράει έναν Χάιμπο. Είναι που η
κοινωνία θέλει να βλέπει αυτά τα παιδιά σαν καλοκάγαθα πλάσματα επιπέδου
«ματάρα». Το χειρότερο, το ανυπόφορο είναι πως δεν θέλουμε, δεν μπορούμε, δεν
αντέχουμε έναν Πέντρο. Σπιθαμή χώρου δεν υπάρχει για έναν μικρό ήρωα που
μπορεί ν’ αλλάξει την κοινωνία. Γι’ αυτό στο τέλος, σ’ αυτήν τη μεγαλειώδη,
ανατρεπτική σκηνή που φέρνει τα πάνω κάτω και λειώνει κάθε ίχνος χριστιανικής
παραβολής, το πτώμα του Πέντρο εκσφενδονίζεται στη χωματερή. Γι’ αυτό ο νεκρός
μεταφέρεται πάνω στο άγιο γαϊδούρι. Γι’ αυτό το θηλυκό πλάσμα που τον
συνοδεύει μοιάζει με την Παρθένο Μαρία. Γι’ αυτό και ο άντρας ταιριάζει με τον
Ιωσήφ. Καταραμένος, επίγειος Χριστός είναι ο Πέντρο. Αλλά πώς να μας σώσει,
αφού είναι νεκρός; Πώς να τον θυμόμαστε και να τον τιμάμε, αφού τον πετάξαμε
στα σκουπίδια; Αυτή και η μεγάλη, των Ολβιδάδος, η ανατριχίλα!

Οι άγγελοι μακριά από εδώ

Λουίς Μπουνιουέλ: ένας θεός κατέβηκε στη Γη!

Το είπα και στην αρχή. Βάλτε το καλά στο μυαλό σας. Ο Μπουνιουέλ με συνοπτικές
διαδικασίες σκοτώνει κάθε άλλοθι, γκρεμίζει κάθε γειτονιά αγγέλων. Ωμός
ρεαλισμός, σαν άψητο μπον φιλέ χωρίς ίχνος σαλμονέλας. Στιγμή σε ησυχία.
Στιγμή πεταμένη. Στιγμή φλυαρίας. Στιγμή ανάπαυσης. H οικονομία του χρόνου και
η λιτότητα στην αφήγηση κάνουν τις κονσέρβες του Χόλιγουντ να μοιάζουν με
ταινίες Αγγελόπουλου. Μόνο ογδόντα λεπτά. Καθαρό, κατακόκκινο, ζουμερό,
θρεπτικό φιλέτο. Κι αυτή είναι μόνο μία από τις αρετές του.

H δεύτερη αρετή, μοναδική για την εποχή, προφητική για την επερχόμενη
πλημμυρίδα της γαλλικής νουβέλ βαγκ, του βρετανικού φρι σίνεμα, κάθε σχολής
νεωτερισμού και κάθε σκηνοθέτη που ήθελε και θέλει να αποκοπεί από τη
«θεατρικότητα» του στούντιο, να συναντηθεί με τον ρεαλισμό του δρόμου, να
γκρεμίσει τα στερεότυπα, να γυμνωθεί, να ματώσει και να αποτυπώσει στο
σελιλόιντ τον ιδρώτα του, σαν ο Βαν Γκονγκ να ζωγραφίζει με το αίμα του, είναι
το πεζοδρόμιο και τα αυθεντικά πορτρέτα από γνήσια Πινακοθήκη, αληθινών,
ζωντανών τεράτων. Όλες οι σκηνές στον δρόμο. Όλα τα εσωτερικά σε κοτέτσια με
ανθρώπους. Όλες οι σκηνές μέσα στη σκόνη. Όλα τα πρόσωπα από ερασιτέχνες. Όλα
τα πορτρέτα αγιογραφίες αγγελικών δαιμόνων!

H τρίτη αρετή του Μπουνιουέλ, ο μηχανισμός, η δομή και η αρχιτεκτονική του, το
μεγαλούργημά του, είναι η σταυροβελονιά τού υφαντού του. Μια βελονιά
ρεαλισμός, μια δεύτερη συμβολισμός και σουρεαλισμός. Εντελώς πηγαία, φυσικά,
σαν τρεχούμενα, γάργαρα νερά. Τη μια στιγμή η παρθένα είναι αθώα, ανυποψίαστη
κοπέλα. Την άλλη αλείφει τους μηρούς της με γάλα, άφθονο παχύρρευστο υγρό σαν
σπέρμα! Τη μια στιγμή ο ζήτουλας είναι κακομοίρης, ρακένδυτος, ανήμπορος,
μόνος και τυφλός. Την άλλη ορμάει με κτηνώδη μανία να διακορεύσει την παρθένα.
Τη μια στιγμή ο Πέντρο είναι συνένοχος σε φόνο με καδρόνια και κοτρόνες. Την
άλλη, μεταμορφωμένος ήρωας να σταυρωθεί ώστε από τις αμαρτίες το πλήθος να
λυτρωθεί. Έτσι, διαρκώς μέσα από το θετικό να προκύπτει το αρνητικό. Μέσα από
τον ωμό ρεαλισμό να προβάλει το σουρεαλιστικό. Μέσα από τον ύπνο, το όνειρο, ο
εφιάλτης, ο μαντατοφόρος κακών. Μέσα από το συνειδητό το ασυνείδητο. Μέσα από
το καθημερινό το κοινωνικό. H μάνα του Πέντρο να κάνει έρωτα με τον Χάιμπο,
τον υποψήφιο δολοφόνο του παιδιού της. Ο Πέντρο φίλος, σύμμαχος με τον εχθρό
του. Ο καλός «ματάρας» να έχει μεταβληθεί σε ζωντανό δεκανίκι του
απροστάτευτου, αλλά κατά βάθος, κτηνώδους τυφλού. Εν τέλει, τι είναι όλοι;
Καλοί ή κακοί; Τίποτα από τα δύο. Ό,τι ανθρώπινο, αυτό και εντελώς φυσικό.
Αφού λοιπόν Κόλαση, τότε κολασμένα και τα παιδιά. Οι άγγελοι ζουν μακριά, πολύ
μακριά!

Τρέχοντας στο κενό

Από το «Λος Ολβιδάδος» και μετά μεσολαβεί απόσταση περισσότερη από απύθμενο
χάος. Ό,τι φρέσκο δεν είναι κατ’ ανάγκη και σύγχρονο, καινούργιο και
καθηλωτικό. Παράδειγμα το «Candy» – όνομα θηλυκό από Αυστραλία και από τον
«άγνωστο», μέτριο Νιλ Άρμφιλντ. Συμπαθητικό αλλά τηλεοπτικό. Ακραίο αλλά
κουραστικό. Σοβαρό αλλά φτωχό. Κατηγορίας «ναι μεν, αλλά». Σαν να μαδάς τη
μαργαρίτα. Να πάω, να μην πάω, τι να κάνω!

Όλα μέσα του, πάνω του και γύρω του γνωστά. Γνωστά από ίχνη παλιά. Έτσι
πρόχειρα μου ‘ρχονται δύο επιρροές. Πρώτα το «Basketball diaries» – «Το τέλος
της αθωότητας» το είπαν ελληνικά – του Σκοτ Κάλβερτ του 1995 με τον καλύτερο
Λεονάρντο Ντι Κάπριο και το «Σιντ και Νάνσι» του Άλεξ Κοξ του 1986. Ήρωες
βουτηγμένοι στα ναρκωτικά. Ο Σιντ Βίσιους των «Sex pistols» σε διαρκή συνουσία
με τον θάνατό του. Ζωντανός εντοιχισμένος στον τάφο του. Το ίδιο και ο Ντι
Κάπριο. Ακραίες εμπειρίες και μεγάλες ευκαιρίες για ερμηνευτικά σολαρίσματα
που προαναγγέλλουν μεγάλη καριέρα. Ρόλοι σαν απλωμένα κόκκινα χαλιά να τα
πατήσουν οι σόλες υποψήφιων αστέρων του σινεμά.

«Candy»: Χιθ Λέτζερ και Άμπι Κόρνις βουτηγμένοι στην ηρωίνη

Το «Candy» είναι το τέταρτο, φετινό, εφαλτήριο του Χιθ Λέτζερ στη μεγάλη
οθόνη, με πρώτο και πιο γνωστό το «Μυστικό του Brokeback Mountain», με δεύτερο
τον «Καζανόβα» και τρίτο τους «Αδελφούς Γκριμ». Ο ρόλος του ανήσυχου Νταν, που
αρπάζει παραμάσχαλα τη λατρευτή του Κάντι να καταβροχθίσουν μαζί και τον
τελευταίο κόκκο ηρωίνης που κυκλοφορεί στην υφήλιο, του πάει γάντι. Το ίδιο
και για τη μικρή Άμπι Κόρνις, η οποία μέσα στη βουλιμία και την πείνα της για
περισσότερη λευκή σκόνη, αγόγγυστα μεταμορφώνεται σε πόρνη προκειμένου να βρει
κάποιο πρόθυμο πορτοφόλι. Το πρόβλημα με την ταινία αρχίζει στα πριν και τα
μετά.

Δηλαδή, γιατί ορμάνε και κολλάνε στην ηρωίνη. Τι τους σπρώχνει, ποιος δαίμονας
τους κυριεύει; Ο Άρμφιλντ πεισματικά αρνείται να τεκμηριώσει, να περιγράψει,
να πείσει. H σεναριακή ανικανότητα είναι μεγάλη, ακάλυπτη τρύπα στο κεφάλι της
ταινίας. Το ίδιο και χειρότερα για το «μετά». Τι τους αναγκάζει να διακόψουν
και να επανορθώσουν; Ποιος άγγελος τους σταματάει; Τίποτα. Δεύτερη τρύπα. Αυτή
τη φορά στην καρδιά της ταινίας. Προφανώς ο σκηνοθέτης, επηρεασμένος από το
«Μέρες κρασιού και λουλουδιών» του Μπλέικ Έντουαρντς, με Τζακ Λέμον,
στριφογυρίζει γύρω από το ίδιο μοτίβο. Μία, δύο, τρεις. Πόσο ν’ αντέξει μια
ταινία που εξαντλείται στην ίδια σχέση. Εγώ, αυτή και η ηρωίνη. Μπας και
φταίει ο έρωτας; Μπας και φταίει η χημεία του Νταν με την Κάντι; Τίποτα από τα
δύο. Φταίει η ρηχή δραματουργία.

«Survivor» με σκύλους

Ο Φρανκ Μάρσαλ του «Eight Below» – στα ελληνικά «Ανταρκτική, στα όρια του
αδύνατου» – αρπάζει την ευκαιρία να καθηλώσει τον θεατή με ατού καμιά δεκαριά
άπιαστους πρωταγωνιστές σκυλιά ράτσας, που βγάζουν το ψωμί τους σαν φύλακες
και άλογα ανθρώπων στα αιώνια παγωμένα βουνά. Χάνει όμως το παιχνίδι,
παίζοντας χωρίς ρυθμό, νεύρο και οικονομία. Κρίμα!

Το στόρι αληθινό. Μια ομάδα επιστημόνων στην Ανταρκτική, αναγκασμένοι από τις
επερχόμενες θύελλες να πετάξουν προς τον πολιτισμό, εγκαταλείπουν τους πιο
πιστούς, αναντικατάστατους φίλους τους στο έλεος της άγριας φύσης και των
σαρκοβόρων ζώων. Οι μέρες, οι εβδομάδες και οι μήνες περνούν, ώσπου ένας εξ
αυτών καταφέρνει να ναυλώσει αεροσκάφος και να επιστρέψει στον τόπο του
εγκλήματος. Υπάρχει κανείς ζωντανός; E όσο και να φαίνεται εξωφρενικό, ναι
υπάρχει!

«Ανταρκτική, στα όρια του αδύνατου»: άνθρωπος, ο καλύτερος φίλος του σκύλου

Το πλεονέκτημα της ταινίας είναι οι σιωπηλές σκηνές με τα τετράποδα να
οργανώνουν την επιβίωσή τους. Απίστευτες καταστάσεις που βάζουν κάτω
πρωταθλητές ορειβάτες και όλους τους παίκτες κάθε είδους, «Survivor»,
τηλεοπτικού και αληθινού. Τετράποδα πλάσματα με δείκτη ευφυούς ενστίκτου που
ξεπερνάει κάθε ανθρώπινο μέτρο. H δουλειά στην εκπαίδευση, την καθοδήγηση
αυτών των κάτασπρων μεγαθηρίων, με συμπαραστάτη μια επιδέξια κινηματογραφική
μηχανή, είναι από τα μεγάλα κατορθώματα του φετινού filmmaking. Το σενάριο
απαιτούσε και την ανθρώπινη παρουσία. Λάθος. Μέγα, απροσμέτρητο. Εκεί, στον
ανθρώπινο παράγοντα, στα σούρτα φέρτα των επιστημόνων σκαλώνουν οι ρυθμοί,
ξεχαρβαλώνεται η ροή και εκτελούνται τα κατορθώματα των σκύλων από τον
σεναριογράφο και τον σκηνοθέτη. Τα σκυλιά πρώτα, οι άνθρωποι τελευταίοι.
Δείγμα κι αυτό, των σημερινών, απάνθρωπων, εποχών!

Από Ταϊβάν μέχρι Χιλή

Τέσσερις ακόμα πρεμιέρες. Οι περισσότερες από την αποθήκη:

«Τρεις στιγμές» («Three times») του Χου Χσιάο Χσιεν της ασιατικής
πρωτοπορίας με καλύτερη ταινία του τα «Λουλούδια της Σαγκάης», η οποία
ουδέποτε προεβλήθη εν Ελλάδι: τρία περιστατικά ερωτικού περιεχομένου από το
1911 μέχρι το 2005 στην Ταϊπέι. Εμμονή στην επανάληψη του ίδιου μοτίβου,
άφθονοι συμβολισμοί, αλλά και πρελούδια ποίησης και λυρισμού. Ταινία ερμητικά
κλειστή, μόνο για εξερεύνηση σημειολογική. Εγκαταλείπω!

«Καλύτερα οι δυο μας» («Imagine me and you») του Ολ Πάρκερ με Πάιπερ
Περάμπο και Λένα Χέντεϊ: Κομεντί με θηλυκά γκέι. H φίλη διπλαρώνει τη νύφη κι
εκείνη κάποια στιγμή ενδίδει. Μπας και είσαι λεσβία και δεν το ξέρεις; H
σκηνοθεσία δεν έχει φύλο. Ούτε αρσενική ούτε θηλυκή, μα ούτε γκέι. Απλώς
ανέραστη, άδεια και αφόρητα κουραστική!

«Play» της Αλίσια Σκέρσον από Χιλή. Όσο και να έψαξα πάνω σε τοίχο έπεσα.
Σαν να βλέπεις τέσσερα περιφερόμενα πρόσωπα να ψάχνουν σενάριο και σκηνοθέτη.
Μπας και είναι δοκιμαστικά μιας ταινίας που έρχεται μετά;

«Silent hill»: θρίλερ του Κρίστοφερ Γκανς με Ράντα Μίτσελ, Λόρι Χόλντεν,
Σον Μπιν, Ντέμπορα Ούνγκερ, Τζοντέλ Φέρλαντ.

«Silent hill»: βιντεογκέιμ ανατριχίλες

Μια μάνα με την άρρωστη κόρη της καταλήγουν προς αναζήτηση θεραπείας σε μια
μυστηριώδη και έρημη πόλη, που ονομάζεται Silent Hill. Ατμοσφαιρική, αλλά
χωρίς πνοή!