Πόλεμος εικόνων

Εκατόν σαράντα νεκροί και ο κόσμος ανάστατος από μια σύγκρουση για την οποία χρησιμοποιού-νται ύπουλα τα όπλα της Δημοκρατίας. (Με αφορμή τη δημοσίευση των σκίτσων για τον Μωάμεθ)

Πόσο αθώα μπορεί να είναι σκίτσα που παραγγέλλονται με ειδικό θέμα, το οποίο
σε γνώση των παραγγελιοδόχων θα προκαλούσε θύελλες; H υπόθεση των σκίτσων για
τον Μωάμεθ που δημοσίευσε η εφημερίδα της Δανίας, δεν ήταν παρά η αφορμή για
ακόμη μία παγκόσμια επιβεβαίωση της απόλυτης δύναμης των εικόνων. Αυτές,
θρησκεία πάνω από όλες τις άλλες. Και όμως, δεν είναι μόνο η μουσουλμανική που
τις αρνείται.

Είναι στη Βίβλο που αναφέρεται ρητώς: «Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον ουδέ παντός
ομοίωμα, όσα εν τω ουρανώ άνω και όσα εν τη γη κάτω και όσα εν τοις ύδασι
υποκάτω της γης». Παραδόξως, παρά τον κοινό πυρήνα της θρησκευτικής παράδοσης
– άλλωστε η υπέρβαση του κανόνα και για τον δυτικό πολιτισμό υπήρξε αιματηρή –
η μουσουλμανική θρησκευτική επιταγή αναδεικνύεται ως αιτία για μια σύγκρουση
πολιτισμών.

Έτσι εμφανίζεται, για την ακρίβεια έτσι σκηνοθετείται στις ημέρες μας.
Τη δημοσίευση των σκίτσων ακολούθησαν πλάνα στα δελτία ειδήσεων με
εξαγριωμένους μουσουλμάνους που ουρλιάζουν, καίνε σημαίες, καίνε ομοιώματα,
είναι απειλητικοί. H εικόνα και πάλι ισχυρή, έθεσε τους κανόνες ενός «αδύνατου
διαλόγου».

Σύγκρουση πολιτισμών; Μάλλον πόλεμος των εικόνων. Με αυτή την προσέγγιση, η
θεματική βραδιά της NET αφιέρωσε στην υπόθεση των σκίτσων αλλά και συνάντηση
με τον μουσουλμανικό σύγχρονο πολιτισμό μία συζήτηση, ένα ντοκιμαντέρ και μία
θαυμάσια ταινία.

Στο στούντιο έθεσαν τις παραμέτρους του προβλήματος ο Στέλιος Κούλογλου με
καλεσμένους τους Γιάννη Καλαϊτζή, σκιτσογράφο, και Σταύρο Τσακιράκη, επίκουρο
καθηγητή και συγγραφέα του βιβλίου «Θρησκεία και Τέχνη», στο οποίο αναφέρονται
οι ουκ ολίγες λογοκριτικές παρεμβάσεις της θρησκείας στην καλλιτεχνική
έκφραση.

Θέτει ή όχι όρια στον κάθε πολιτισμό η συνύπαρξη; Ο σεβασμός μιας
θρησκευτικής αξίας, εν τέλει του αξιακού συστήματος μιας μειοψηφίας στη δυτική
κοινωνία, είναι λογοκριτικός περιορισμός; Για τον Γιάννη Καλαϊτζή μια
παραγγελία σκίτσων τέτοιου είδους όχι μόνο είναι ύποπτη, αλλά δεν ανήκει καν
στην κατηγορία της «τέχνης», η οποία σε οποιαδήποτε μορφή της εδώ και αιώνες
δημοκρατίας, αρχής γενομένης από την αθηναϊκή, ήταν πάντα αντιπολεμική με τον
Αριστοφάνη αιώνιο σύμβολο.

Για τον Σταύρο Τσακιράκη η ελευθερία της έκφρασης δεν γνωρίζει όρια, πολύ
περισσότερο θρησκευτικά. Μόνο που αυτό το απόλυτο δημοκρατικό ιδανικό
μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε επιβολή της κυρίαρχης έκφρασης. Γιατί
ελευθερία της έκφρασης προϋποθέτει και ίση πρόσβαση στα μέσα επικοινωνίας για
όλους τους πολιτισμούς.

«Πρέπει να καταλάβετε ότι ένας πρωθυπουργός δεν μπορεί να ζητήσει συγγνώμη εκ
μέρους μιας εφημερίδας, δεν λειτουργεί έτσι η κοινωνίας μας, εμείς έχουμε
ελευθερία της έκφρασης» λέει σε ωραίο κοντινό πλάνο ο πρωθυπουργός της Δανίας,
απορρίπτοντας το αίτημα της μουσουλμανικής κοινότητας για πυροσβεστική
συγγνώμη.

Μετατρεπόμαστε σε ένα είδος φανατικών της υποτιθέμενης δημοκρατικής
ελευθερίας με το μένος της θρησκοληψίας που επιδεικνύουν φανατικοί
μουσουλμάνοι, οι οποίοι αισθάνονται ότι απειλούνται. Άλλωστε, η αίσθηση της
απειλής είναι που βρίσκεται πίσω από κάθε φανατισμό. Και ακριβώς αυτό
καλλιεργούν οι εικόνες. Αν θέλεις να μελετήσεις έναν πολιτισμό μελέτα τους
τρόπους επικοινωνίας του, ήταν μία από τις θεωρίες του Μακλιούαν που
αποδείχθηκαν πολύτιμες στα χρόνια της κυριαρχίας του οπτικού πολιτισμού.

Κόσμος πολύχρωμος, σε εικόνες γκρίζες

Αμέσως μετά τη συζήτηση, ένα ντοκιμαντέρ-οδοιπορικό του Πακιστανού συγγραφέα
Z. Σαρντάρ στις μουσουλμανικές χώρες, από την Ινδονησία, τη Μαλαισία και το
Μαρόκο μέχρι το Πακιστάν και την Τουρκία, αναζήτησε τις εστίες του φανατισμού,
τις προσπάθειες για εκσυγχρονισμό του μουσουλμανικού στοιχείου. «H πίστη μου
διαστρεβλώθηκε για να κατηγορηθεί για θηριωδίες» θα πει ο Σαρντάρ και αναζητά
τα στοιχεία που αποδεικνύουν πως η μουσουλμανική πίστη δεν έχει σχέση με τον
σκοταδισμό που της προσδίδει η δυτική ματιά.

Μια όμορφη νεαρή κομμώτρια στη Μαλαισία τού λούζει τα μαλλιά. Και ο κανόνας
που λέει ότι μια μουσουλμάνα δεν κάνει να αγγίζει τα μαλλιά ενός άνδρα; Τότε
θα έπρεπε να πηγαίνετε όλοι σε χριστιανικά κομμωτήρια, του λέει γελώντας.
Διαθέτει βέσπα για τις διαδρομές της και δεν φοράει μαντίλα, δηλώνει όμως
πιστή μουσουλμάνα.

Στο Πακιστάν οι γυναίκες γίνονται υπουργοί, στη Μαλαισία αγωνίζονται για τη
μονογαμία, αλλού η μαντίλα είναι δικαίωμα και αλλού έχει καταργηθεί. Παντού
αντιθέσεις, παντού προσμείξεις στοιχείων, παντού πολύχρωμη η ζωή, μόνο ο
φανατισμός είναι παντού ίδιος, παντού απάνθρωπος, παντού σκοταδιστικός, ακόμη
περισσότερο όταν καμουφλάρεται σε υπεράσπιση της δημοκρατίας.