Σκέψου παγκόσμια, δράσε τοπικά

Τέσσερις φίλοι διασχίζαμε μ’ ένα αυτοκίνητο τύπου «βαν» πόλεις, πολιτείες και
χωριά: Βοστώνη, Νέα Υόρκη και Ουάσιγκτον, Οχάιο και Ιντιάνα, Σικάγο και σύνορα
με Καναδά. Ολόκληρο εικοσαήμερο βομβαρδιζόμουν από άπειρες εικόνες ανθρώπων,
κτιρίων, απέραντων δασών και τεραστίων λιμνών· από εικόνες ζωντανές στους
πολυσύχναστους δρόμους και παραστάσεις ολοζώντανες στα Μουσεία· από ήχους και
γεύσεις και από την πληθώρα αγαθών και προσφορών, όπως ακριβώς ταιριάζει στη
χλιδή του αμερικανικού τρόπου ζωής. Τόσο που ούτε να τα συγκρατήσω προλάβαινα
όλα αυτά ούτε, πολύ περισσότερο, να τα αφομοιώσω.

Για τους άλλους της παρέας ήταν ένα ταξίδι νοσταλγικό, τριάντα χρόνια
αργότερα, στους τόπους των σπουδών τους και στις νεανικές τους μνήμες.
Όσο για μένα, πρώτη φορά ταξίδευα προς τα εκεί και έψαχνα, κοντά στα άλλα, να
ερμηνεύσω τα αμφίθυμα αισθήματά μου: τον δικαιολογημένο θαυμασμό για
όσα έβλεπαν τα μάτια μου και μαζί την αυθόρμητη αποστροφή μου από την ξινίλα
που ένιωθα εντός μου.

Από τη μία, βίωνα καθημερινά τη δημοκρατική οργάνωση μιας χώρας, τον σεβασμό
στα δικαιώματα των πολιτών της, την πειθαρχία τους στους νόμους και την
κυκλοφοριακή τους αγωγή, τη συνειδητή φροντίδα για το περιβάλλον. (Για να
κοπεί λ.χ. μια πανύψηλη λεύκα θα αποφάσιζαν σε γενική συνέλευση, φαντάσου,
όλοι οι κάτοικοι της περιοχής! Κι αυτό το έζησα, διάβολε). Όμως, από την άλλη,
κόλλαγα στις απροκάλυπτες παρεμβάσεις της αμερικανικής πολιτικής, στη στήριξη
δικτατόρων ή στην άρνησή της να υπογράψει συμφωνίες για τη διάσωση του
περιβάλλοντος. Κι έψαχνα να βρω το «πώς» και το «γιατί», να ερμηνεύσω τη
διφορούμενη μορφή μιας χώρας Ιανού – η μία όψη των πολιτών και του πολιτισμού
και η άλλη των πολιτικών της.

Ώσπου σε κάποιο δρόμο του Οχάιο, η επιγραφή «Think globally, act locally», στο
πίσω μέρος μιας νταλίκας, μού έδωσε την πιο σαφή απάντηση στην απορία μου. H
προτροπή του νταλικέρη «να σκέφτεσαι σφαιρικά, αλλά να δρας για τον τόπο σου»
θα μπορούσε να διαβαστεί κι ανάποδα: «Σκέψου πώς θα εκμεταλλευτείς τον
κόσμο όλον, για το δικό σου συμφέρον». Έμοιαζε λοιπόν με τις σιβυλλικές
εκείνες ρήσεις της Πυθίας που ερμηνεύονταν κατά το δοκούν ή τις καρκινικές
επιγραφές που συνηθίζονταν στα χρόνια – προ παντός – του Βυζαντίου.

Ναι, η αμερικανική πολιτική – λέω, πολιτική – σέβεται τους δικούς της
νόμους, διαφυλάσσει τα ατομικά δικαιώματα των δικών της πολιτών. Ενώ
γράφει στα παλιά της τα παπούτσια ό,τι αφορά όλους τους άλλους. Τελικά, το
περίφημο εύρος της σκέψης (Think globally) καταλήγει σε κοντόφθαλμο
οπορτουνισμό. H χώρα τού πλουραλισμού και της ανεκτικότητας πάνω στον οποίο
στηρίχτηκαν η αίγλη της και ο κοσμοπολιτισμός της αποκτά σταδιακά μια
τοπικιστική (εντελώς «locally» και επικίνδυνα σοβινιστική) οπτική, που την
οδηγεί, μοιραία, στη συρρίκνωση και στη φθορά. Αυτή είναι η πορεία, άλλωστε,
κάθε αυτοκρατορίας.

Έτσι μπόρεσα να βρω μιαν άκρη στην αμφιθυμία μου, στον ανυπόκριτο ενθουσιασμό
και, συγχρόνως, στην ενδόμυχη αποστροφή μου. (Θα συνεχίσω).

O Κώστας Λογαράς είναι φιλόλογος – συγγραφέας