«Θα με καθάριζαν ή θα καθάριζα»

Με τις απελάσεις του ’64 είχε φύγει από την Κωνσταντινούπολη και η οικογένεια του Σάββα Ιακωβίδη (Ιεροκλής Μιχαηλίδης, εδώ με τη σύζυγό του Σουλτάνα -Ρένια Λουιζίδου), στην «Πολίτικη κουζίνα» του Τάσου Μπουλμέτη, που έκοψε πάνω από 1.600.000 εισιτήρια στην πρώτη προβολή της και πουλήθηκε σε πάνω από σαράντα χώρες

«Έχεις ένα 24ωρο για να εγκαταλείψεις την Πόλη. Μπορείς να πάρεις ένα μπαούλο
με ρούχα μαζί σου στην Ελλάδα». H σκληρή αυτή εντολή δόθηκε μόλις πριν από 40
χρόνια σε χιλιάδες Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, ξεριζώνοντας οικογένειες,
που αναγκάσθηκαν να φύγουν από έναν ιστορικό τόπο όπου βρίσκονταν για
εκατονταετίες. Έχασαν τις περιουσίες τους και βρέθηκαν ξαφνικά άνεργοι στην
Ελλάδα, αναζητώντας σε δύσκολες συνθήκες μία καλύτερη τύχη.

Δραματικές καταθέσεις ψυχής μιας ακόμη τραγωδίας του Ελληνισμού («TA NEA»
προδημοσιεύουν αποσπάσματα) περιλαμβάνονται στο βιβλίο «Οι απελάσεις του 1964
– Μαρτυρίες Ελλήνων Κωνσταντινουπολιτών», που επιμελήθηκε ο ιστορικός Γιάννης
Δρίνης και θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Τσουκάτου.

«H ελληνική διανόηση – τονίζει ο ιστορικός – δεν έχει ασχοληθεί συστηματικά με
την ελληνική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης και κατ’ επέκταση ούτε με τα
γεγονότα του 1964. Οι όποιες αναφορές δεν κατορθώνουν τις περισσότερες φορές
να ξεπεράσουν τον ρηχό συναισθηματισμό “για τις διώξεις του Ελληνισμού από
τους Τούρκους” ή εντοπίζουν το ενδιαφέρον τους στην κωνσταντινουπολίτικη
μαγειρική παράδοση και στο Πατριαρχείο».

«Περιμέναμε το πρωί», θυμάται Έλληνας της Πόλης, «να βρούμε εφημερίδα,
να διαβάσουμε το όνομά μας μέσα. Και εκεί διαπιστώναμε και ορισμένα
τραγελαφικά πράγματα. Είχε ανθρώπους οι οποίοι είχαν πεθάνει πριν από δέκα
χρόνια, ήταν κι άλλοι οι οποίοι ήταν στο ψυχιατρείο του Μπαλουκλή, τους πήρανε
αυτουνούς, άλλους στο νοσοκομείο τους απέλασαν!

Είχαν προηγηθεί οι απελάσεις με τη βία… Στους άλλους πήγαινε πρωί η
είδηση… Τους λέγανε “θα απελαθείτε”. Τους πήγαιναν στην ειδική Διεύθυνση που
ήταν για τους αλλοδαπούς. Γινόταν η διαδικασία και μετά, αργότερα, τους δίνανε
μία διορία δύο μέρες, μόνοι τους να φύγουνε. Άλλους τους έπαιρναν και τους
πήγαιναν κατ’ ευθείαν στα σύνορα…

Στην Αθήνα όταν ήρθαμε, τόπος συνάντησης ήταν η πλατεία Βάθη. Στη Βερανζέρου
ήταν το γραφείο Πρόνοιας. Εκεί μαζευόμασταν. Για να πάρουμε το εξευτελιστικό
ποσό των 4 δραχμών την ημέρα, 3.000 δραχμές δίνανε κατά οικογένεια, όταν
ερχόσουν. Μαζεύονταν 30 μέρες και πηγαίναμε να πάρουμε τα λεφτά… Φασαρία,
κακό. Μόνοι μας αυτοδημιουργηθήκαμε πάλι».

Οι μαρτυρίες, ζωντανές, δίνουν μία εικόνα των περιπετειών του Ελληνισμού, που
ορισμένοι τόσο γρήγορα ξέχασαν. Και «ξεχειλίζουν» από πίκρα…

«Οι απελάσεις είχαν ξεκινήσει από το ’63», λέει ένας άλλος
ξεκληρισμένος της Κωνσταντινούπολης. «Τότε ήμουνα 25 χρόνων. Σηκώθηκα και
έφυγα, δεν άντεχα, διότι ή θα με καθάριζαν ή θα καθάριζα, το λέω καθαρά. Και
στις δύο περιπτώσεις εγώ θα έχανα. Διότι είχα πλακωθεί με δύο χαμάληδες, ο
ένας κιόλας είχε τραβήξει μαχαίρι… Οι σχέσεις μας με τους Τούρκους ήταν
τεταμένες. Δηλαδή μπαρούτι, δηλαδή αίσχη. Εκτός αν ήσουν ένας άνθρωπος που δεν
μιλούσες ελληνικά, μιλούσες τουρκικά συνέχεια, που δεν χτυπούσε στο αυτί του
αλλουνού. Και να του πεις ας πούμε δεν μπορώ να μιλήσω ό,τι γλώσσα θέλω,
έπεφτε ξύλο. Και δεν ήταν ένας με έναν… Ήταν δέκα που πέφτανε πάνω σου…».

Και μία ακόμη μαρτυρία: «Το ’55 ήταν η πιο μεγάλη ιστορία του
Ελληνισμού. Το ελληνικό κράτος… κότες! Που κατεβάσανε τα βρακιά τους και δεν
βγάλανε μιλιά. Εάν εσύ πας και σκοτώσεις κανέναν Τούρκο στη Θράκη, οι Τούρκοι
είναι έτοιμοι να κατεβάσουν στρατό γι’ αυτούς. Ξέρει πώς να υποστηρίζει η
Τουρκία τον ομοεθνή! Εμείς κότες είμαστε…».

«Πρέπει να σβήσει η λέξη Ρωμιός»

«Εγώ προσωπικά δεν δέχομαι τη λέξη Ρωμιός», λέει ένας από τους απελαθέντες.
«Εγώ δεν έχω καμία σχέση με τον Ρωμαίο. Εγώ είμαι Έλληνας. Όπως κάθε
Κωνσταντινουπολίτης είναι Έλληνας. Αυτή η λέξη, ο Ρωμιός, πρέπει να σβήσει.
Λέμε Ρωμιό τον Έλληνα που είναι στο Τατζικιστάν, στη Γεωργία; Όχι, τον λέμε
Έλληνα της διασποράς. Κι εγώ είμαι Έλληνας της διασποράς. H μάνα μου ήρθε από
τη Βουλγαρία και το σόι της και ο πατέρας της από την Ήπειρο. Έχω καμία σχέση
εγώ με τον Ρωμαίο; Ρωμαίος θεωρείται και ο Αλβανός και ο Σέρβος, όλοι Ρωμιοί
τότε!..»

Για την ιστορία

1922 Διώξεις Ελλήνων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή

1947 Επιχείρηση ελληνοτουρκικής προσέγγισης

1955 Τα «Σεπτεμβριανά». Άγριες διώξεις στην Πόλη

1964 Μαζικές απελάσεις

1996 Νέες προσπάθειες επαναπροσέγγισης, μετά την κρίση στα Ίμια

INFO

«Οι απελάσεις του 1964. Μαρτυρίες Ελλήνων Κωνσταντινουπολιτών», επιμέλεια
Γιάννη Δρίνη, Εκδόσεις Τσουκάτου, Σελ. 170.