Zήτημα κακής εκπαίδευσης

Όπως ακριβώς μου συνέβη και τις δύο φορές που είδα το «La mala education»
(Κακή εκπαίδευση). Στο πρώτο ημίωρο αμηχανία. Στο δεύτερο χάος. Στο τρίτο…
αριστούργημα. Χωρίς συζήτηση, η δυσκολότερη, η πιο εγκεφαλική, η πιο
ολοκληρωμένη και η εντελώς πολιτική δημιουργία αυτής της ιβηρικής μεγαλοφυΐας.
Αν ζούσε ο μακαρίτης Λουί Μπουνιουέλ, θα την υπέγραφε μετά χαράς. Κι αυτό,
γιατί το ανθρώπινο σώμα είναι η μικρή κλίμακα του Σώματος της κοινωνίας.

Ας πάρουμε πρώτα απ’ όλα το στόρι, τριών επιπέδων, με ελάχιστη γεύση γνωστού
Αλμοδοβαρικού μελοδράματος. Έτσι, στο πρώτο «επίπεδο» της ιστορίας, ένας
κούκλος ηθοποιός τρίτης κατηγορίας χτυπάει την πόρτα νέου φιλόδοξου σκηνοθέτη,
συστήνεται ως Ιγκνάθιο, συμμαθητής του από το καθολικό Δημοτικό, και ύστερα
του παραδίδει χειρόγραφο διήγημα με τίτλο «H επίσκεψη», με την παράκληση να
πάρει μέρος σ’ αυτό παίζοντας τον ρόλο μιας τραβεστί με τη μεταφορική ονομασία
«Σαχάρα»! Πάμε παρακάτω, στο δεύτερο μέρος.

Ο Ενρίκε (ο σκηνοθέτης) διαβάζει το διήγημα και μέσα απ’ αυτό επαναφέρει στη
μνήμη του το κακοποιημένο παιδικό παρελθόν σ’ αυτό το καθολικό σχολείο της
δεκαετίας του ’60, όπου ο σχολάρχης, και φυσικά ιερέας, Μανόλο, είχε
διακορεύσει και τους δύο φίλους, εξασφαλίζοντας τη σιωπή τους με απειλές και
εκβιασμούς. Από τα δύο κακοποιημένα αγόρια, εκείνο που έδειξε θάρρος, ηρωισμό
και αληθινή φιλία, ήταν ο Ιγκνάθιο, ο… ηθοποιός! Πάμε στο τρίτο μέρος, στην
ουσία:

Ο Ιγκνάθιο στο διήγημά του (στη φαντασία του) «σκοτώνει» τον ιερέα βιαστή.
Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Πρώτον, ο Ιγκνάθιο έχει μετατραπεί σε
τραβεστί, πρεζόνι και ανθρώπινο σκουπίδι. Δεύτερον, ο Μανόλο (ο παπάς) έχει
πετάξει τα ράσα και έχει καταλάβει θέση συμβούλου σε μεγάλο εκδοτικό οίκο. Και
τρίτον, ο κούκλος που επισκέφθηκε τον Ενρίκε (τον σκηνοθέτη) δεν είναι ο
Ιγκνάθιο, αλλά ο μικρότερος αδελφός του, ο Χουάν, που θέλει να τον φωνάζουν,
καλλιτεχνικά, Άνχελ (Άγγελος). End of story; Καθόλου. Πάμε στην ουσία. Μια
ουσία, περιβόλι για ατελείωτη εξερεύνηση και σημειολογία.

Ανάμεσα στο Ιγκνάθιο και τον μικρό του αδελφό υπάρχουν μεγάλες διαφορές. Τον
πρώτο τον έχουν στοιχειώσει τα φαντάσματα του καθολικού παρελθόντος. H ζωντανή
απόδειξη των κατά συρροή βιασμών του δικτατορικού καθεστώτος. Το μεγάλο και
αθεράπευτο… στραμπούληγμα. Εξωτερικά μοιάζει με πλαστική αρσενικοθήλυκη…
Μπάρμπι. Πλαστικός από πάνω μέχρι τα ακροδάχτυλα. Βγάζει το ψωμί του
εκβιάζοντας τον παπά. Απελπισμένος, ηρωινομανής, μελλοθάνατος. H κατάντια ενός
γεννημένου μικρού ήρωα. Το αθώο απομεινάρι του Φράνκο.

«Κακή εκπαίδευση». Σ’ αυτό το σώμα των παιδιών αποτυπώνεται η γκέι πολιτική του Φράνκο και της σοσιαλδημοκρατίας!

Ο μικρός αδελφός Χουάν (Άνχελ) είναι συνειδητά αρσενική πόρνη. Κυνικός,
ανελέητος, αδίστακτος. Χρησιμοποιεί και εκμεταλλεύεται το μόριό του για
καριέρα, πλούτη και δόξα. Πλαστογραφεί την υπογραφή του αδελφού του, κοιμάται
με τον σκηνοθέτη (Ενρίκε), πέφτει στο κρεβάτι του Μανόλο και συνωμοτεί μαζί
του – δηλαδή με το σταγονίδιο του Φρανκικού καθεστώτος – για να απαλλαγεί από
το δυσάρεστο φορτίο του αδελφού του. Το διχασμένο σώμα του Χουάν-Άνχελ είναι
το δακτυλικό αποτύπωμα της σημερινής show business. Εξωτερικά κούκλος. Με
λεπτά, θηλυκά χαρακτηριστικά, που παραπέμπουν στην γκλαμουριά της… Τζούλια
Ρόμπερτς. Εσωτερικά πανούκλα. Γι’ αυτό τον λένε Χουάν (ένα από τα πιο κοινά
ονόματα στην Ισπανία). Και γι’ αυτό του αρέσει να τον φωνάζουν Άνχελ
(Άγγελος). Κοιτάξτε γύρω σας και θα καταλάβετε. Ο Άνχελ είναι η πασαρέλα
ωραίων τεράτων. Όσων γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας και στη
συνέχεια φούντωσαν με την κατεδάφιση των ελπίδων για αλλαγή. Το σημερινό
πλαστικό θέαμα ως Τζούλια Ρόμπερτς… τραβεστί!

Το κουρέλι ο Ιγκνάθιο και ο killer Χουάν είναι αδέλφια, επειδή συνιστούν τις
δύο μεγάλες περιόδους της μεταπολεμικής ισπανο-ελληνικής Ιστορίας. Ο πρώτος
του Φράνκο (και του Παπαδόπουλου), ο δεύτερος του εκσυγχρονισμού και της
σοσιαλδημοκρατίας. Ποιος είναι χειρότερος; Μα φυσικά η σοσιαλδημοκρατία. Δεν
το λέω εγώ, ο Πέδρο το λέει. Κοιτάξτε το, προσέξτε το, και μετά διαψεύστε με!
End of story; Καθόλου… Καταφθάνει… χειρότερη ουσία!

Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ! Αυτός είναι ο σκηνοθέτης Ενρίκε. Το ομολογεί σχεδόν ευθέως.
Επέζησε από τον βιασμό της «mala education», απώθησε τα φαντάσματα του Φράνκο
και εκμεταλλευόμενος τους βιασμούς του παρελθόντος και τις αλλεπάλληλες
στρεβλώσεις του παρόντος αναδείχθηκε σε απαράμιλλο πλαστικό χειρουργό της
Τέχνης. Ο Ιγκνάθιο είναι αισθηματίας γκέι. Ο Χουάν είναι κιτς γκέι και ο
Ενρίκε, δηλαδή ο Αλμοδόβαρ, είναι κυνικός γκέι. Οι μνήμες γι’ αυτόν είναι
τροφή έμπνευσης. H ομοφυλοφιλία γλέντι. H ζωή… θέατρο. Αυτός είμαι, λέει ο
Πέδρο. Κοιμάμαι με όποιον γουστάρω, κάνω ταινίες ως τυμβωρύχος στο
κακοφορμισμένο Φρανκικό, κοινωνικό Σώμα, και σπάω πλάκα με το κιτς της
σοσιαλδημοκρατίας. Ο Ιγκνάθιο είναι το θύμα, ο Χουάν είναι ο «δολοφόνος» και ο
Αλμοδόβαρ ο… απατεώνας. Το σώμα του Ιγκνάθιο είναι το κάτοπτρο της Φρανκικής
δικτατορίας. Ο Χουάν της σημερινής δημοκρατικής αφασίας και ο Αλμοδόβαρ είναι
ο ιστός που συνδέει τον Φράνκο με τον Φελίπε Γκονζάλες και τον Αθνάρ!

Έκρηξη μεγαλοφυΐας

Πέδρο Αλμοδόβαρ, σκηνοθέτης της ταινίας «Κακή εκπαίδευση»

H έκρηξη αυθεντικής μεγαλοφυΐας του Αλμοδόβαρ συνοδεύεται από μια έκρηξη
αυθεντικής αυτοκριτικής. Όσο και ν’ ακούγεται απίστευτο και εξωφρενικό, είναι
πέρα ως πέρα αληθινό. Σαν να λέει, μας βίασαν, μας μάλαξαν, μας κακοποίησαν,
και ύστερα όσοι από εμάς επέζησαν, βαλθήκαμε να βγάλουμε λεφτά αναπαράγοντας
και πουλώντας τραβεστί και γκέι ιστορίες. H ομοφυλοφιλία για τον Αλμοδόβαρ δεν
είναι επιλογή και ελευθερία. Είναι η στρέβλωση της στρέβλωσης ω… τερατωδία!

Ασιατικός αδάμας πολλών καρατίων

Δύο ταινιάρες μέσα σε μία εβδομάδα δεν είναι λίγο πράγμα. Και καλά η πρώτη,
του Αλμοδόβαρ, αναμενόμενη ας πούμε. H δεύτερη όμως, του παντελώς αγνώστου εν
Ελλάδι Τσατριτσάλερμ Γιούκολ από την Ταϊλάνδη; E, αυτό είναι από τα άγραφα!

Το λένε «The legend of Suriyothai», στο Δίκτυο θα την βρείτε ως «Suriyothai»
και στις αθηναϊκές αίθουσες «Ο θρύλος». Γυρίστηκε πριν από τέσσερα χρόνια,
προβλήθηκε στις ΗΠΑ με την υπογραφή… υιοθεσίας και προστασίας του Φράνσις
Κόπολα, έγινε βίντεο, και τώρα βγήκε από το ράφι και κατέφθασε στην Αθήνα.
Κάλλιο αργά παρά ποτέ. Εικαστικά είναι χάρμα οφθαλμών, γιατί ως παραγωγή
ξεπερνάει τον όγκο και το εικονοκλαστικό μέγεθος κάθε τελευταίου
χολιγουντιανού «κανονιού». H σκηνική αυθεντικότητα και η ενδυματολογική
ψιλοβελονιά σε όλο το μεγαλείο τους.

Το στόρι είναι ένα μείγμα ιστορίας και μυθολογίας από το Σιάμ του 16ου αιώνα.
Όπου ο Σαίξπηρ (από τον Άμλετ, τον Μακμπέθ μέχρι τον Ριχάρδο Γ’) συναντά τη
Δυναστεία. Εξωφρενικό. Οι ίντριγκες, οι δολοπλοκίες, οι συνωμοσίες διαδέχονται
η μία την άλλη, με κέντρο βάρους την εξουσία και με «εργαλείο» τη Γυναίκα. Κι
αυτό εξωφρενικό. Αν ζούσε ο Μακιαβέλι, θα το είχε συμπεριλάβει στον «Ηγεμόνα»
του. H εξουσία πρέπει να συγκεντρωθεί γύρω από μια «γενιά», από ένα δέντρο με
πολλά κλαδιά. Και πρέπει να διατηρηθεί και να προστατευθεί πάση θυσία, ακόμα
και σκοτώνοντας μικρά παιδιά. Ακόμα και το… σπλάχνο σου. Οποιοδήποτε άλλο
εχθρικό «δέντρο» πρέπει να ξεριζωθεί. Από τις ρίζες μέχρι τα φύλλα!
Ανατριχιαστικό.

«Ο θρύλος». Σαιξπηρική πανδαισία από Ασία!

Ακόμα χειρότερα; Οι ανθρωποθυσίες εκτελούνται με κομψότητα, λεπτομέρεια και
τελετουργικό αυτοκρατορικής πομπής! Οι Ριχάρδοι, Αρθούροι και Μακμπέθ
δολοφονούν με την ίδια κομψότητα που επενδύουν στη στέψη του βασιλιά, στα
αυτοκρατορικά τσιμπούσια και σε πάσης φύσεως επίσημες τελετές. Όλα με το
μετάξι. H βαρβαρότητα της εξουσίας επενδυμένη με ερωτισμό, φιλία, προστασία. Ο
θρόνος του αίματος σαν ασιατική, εναέρια χορογραφία!

Τα επιτεύγματα αυτής της παραγωγής θα τα ζήλευαν οι σπουδαιότεροι
ενδυματολόγοι, σκηνογράφοι, σκηνοθέτες όλου του κόσμου. Συντονισμός
γιγαντιαίων διαστάσεων και θέαμα προδιαγραφών Όπερας του Πεκίνου και βάλε. Σαν
να βλέπεις απολαυστικό μάθημα Ιστορίας και Ανθρωπολογίας με λεπτές γεύσεις
εξωτικής «κουζίνας». Είπαμε, η φετινή χρονιά είναι της Ασίας. Ευχαρίστως θα το
έβλεπα για δεύτερη φορά!

Κόμικ ιλουστρασιόν

H μεγάλη χαμένη ευκαιρία. Γιατί, φανταστείτε! H αισθησιακή γαζέλα με το όνομα
Χάλι Μπέρι σε ρόλο «Catwoman» να το… κάνει με τη Σάρον Στόουν, την (ας
πούμε) ξανθιά απόγονο της Εστέ Λοντέρ! Και να της ψιθυρίζει στο αυτί: Γλυκιά
μου, μη σκοτώνεις με τις κρέμες τα τρελαμένα θηλυκά!

Αυτά και πολλά άλλα γαργαλιστικά θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν σε μια ιστορία
ταγμένη για σκοτεινό σοφτ πορνό, αλλά που στο τέλος κατέληξε κόμικ
ιλουστρασιόν. Ο λόγος που έδεσε τα χέρια του σκηνοθέτη με το καλλιτεχνικό
όνομα Πιτόφ είναι απλός. Τα εισιτήρια της πιτσιρικαρίας των
πολυκινηματογραφικών συγκροτημάτων. Ως εκ τούτου, άλλες οι προθέσεις, εντελώς
αλλιώτικες οι πράξεις.

«Catwoman». Αισθησιακή Χάλι Μπέρι τυλιγμένη με σελοφάν!

Έτσι, η πρώτη γνωριμία με τα κατορθώματα της… γατούλας μοιάζει με
φεμινιστική φαντασίωση θηλυκών γιάπηδων! Μια ατημέλητη γραφίστρια που δουλεύει
σε μεγάλο οίκο καλλυντικών, κρυφακούει για μια θανατηφόρα κρέμα ομορφιάς. Οι
μπράβοι των αφεντικών (Σάρον Στόουν – Λάμπερτ Γουίλσον) την αντιλαμβάνονται
και στη συνέχεια την ξεφορτώνονται. Όμως μια γάτα αρχαίας αιγυπτιακής ράτσας,
την ανασταίνει και την μεταμορφώνει σε catwoman. Έτσι, Χάλι Μπέρι με μαύρο
δέρμα, μαύρη δερμάτινη μάσκα, κατακόκκινα χείλη, σινάμενη και κουνάμενη σαν
μανεκέν πασαρέλας, με σαδομαζοχιστικό μαστίγιο ανά χείρας, αναλαμβάνει ρόλο
τιμωρού. Στο βάθος ο αστυνόμος Μπέντζαμιν Πρατ ψάχνει, μαθαίνει το μυστικό,
αλλά δεν αποκαλύπτει!

Είπαμε. Το κόμικ αυτό βρίθει από ερωτισμό, σαδομαζοχισμό και θηλυκό πυρετό.
Όμως ο Πιτόφ το διαχειρίστηκε επίπεδα, άχρωμα, απρόσωπα. Δηλαδή, ελάχιστα
γκρρρρ και άφθονα νιάααου!

Θεέ μου, πόσο χαμηλά έπεσαν

Το «Terminal» είναι ο διασυρμός του ονόματος και της φήμης του Στίβεν
Σπίλμπεργκ και του Τομ Χανκς. Ακόμα να το πιστέψω!

Ένας πολίτης από κρατίδιο της μακαρίτισσας ΕΣΣΔ καταφθάνει στο JFK της Νέας
Υόρκης, όχι ως λαθρομετανάστης, αλλά για να εκπληρώσει την τελευταία επιθυμία
του νεκρού πατέρα του. Εκεί όμως που παραδίδει το διαβατήριό του να
σφραγιστεί, μαθαίνει έκπληκτος πως δεν… μπορεί και πως μέχρι να ξεκαθαρίσει
στη χώρα του η κατάσταση και μέχρι οι ΗΠΑ ν’ αναγνωρίσουν τη νέα κυβέρνηση,
είναι άνθρωπος χωρίς πατρίδα. Με άλλα λόγια, έφυγε από ένα νόμιμο καθεστώς και
έφτασε ως πολίτης ενός καθεστώτος παρανομίας. Άρα, δεν… υπάρχει. Άρα…
αιχμάλωτος εντός αεροδρομίου μέχρι νεωτέρας. Άρα, Καφκική μαύρη κωμωδία. Αν
μάλιστα σ’ αυτόν τον εφιαλτικό κεραυνό συμπληρώσουμε και το σουρεαλιστικό
αλαλούμ απ’ όσα καταναλωτικά και καπιταλιστικά «είδε ο Ρώσος» στην Αμερική, ε!
τότε μαζί με τον Κάφκα έχουμε και Ζακ Τατί.

«The terminal»: Ο… Τιτανικός Σπίλμπεργκ και Τομ Χανκς

Για να μην πολυλογούμε, ο οιοσδήποτε σκηνοθέτης θα τοποθετούσε τον ήρωά του
στη μέση του λούνα παρκ… άφωνο, αμήχανο, αποσβολωμένο! Είναι στοιχειώδες και
απλό. Σε μια τέτοια συνθήκη, το αστείο προκύπτει μέσα από τη σχέση
καταναλωτισμού, τεχνολογίας με τον άγνωστο, τον αμύητο, τον ξένο, τον Ρώσο ή
τον Αλβανό, περιφερόμενο σε γυάλινο εφιάλτη. Ο Σπίλμπεργκ, είτε επειδή ήταν
αιχμάλωτος μιας μεγάλης παραγωγής (άρα έπρεπε να αναδείξει τον
αστέρα-πρωταγωνιστή του) είτε επειδή δεν έχει ιδέα από χιούμορ, είτε και για
τα δύο, κατάφερε να μετατρέψει τον Κάφκα σε ελληνική φαρσοκωμωδία «Ο Θύμιος
από τα Τρίκαλα».

Και ενός κακού μύρια έπονται. Ένα εξ αυτών η ερμηνεία. Ο Τομ Χανκς «τυφλός»
και ακαθοδήγητος καταφεύγει στις μούτες και τις γκριμάτσες. Αποτέλεσμα; Να
μιλάει σαν καθυστερημένος και να κυκλοφορεί με ανοιχτά τα σκέλια, συνηθισμένος
από τα γαϊδούρια! Δεύτερο κακό; H επανάληψη του ίδιου μοτίβου. Έτσι η δράση
εξαντλείται, το εύρημα καταστρέφεται και το στόρι ανακυκλώνεται. Τρίτο κακό;
Το χειρότερο και πλέον ρατσιστικό. Παιδιά, μη βαράτε τους ξένους. Μπορεί να
είναι αμόρφωτοι, άξεστοι, βάρβαροι, αλλά έχουν μεγάλη καρδιά. Τι να τους πεις;
Όταν εκείνοι έπαιζαν Ινδιάνους και καουμπόηδες, οι Ρώσοι διάβαζαν Πούσκιν και
ανέβαζαν Γκόγκολ. Είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα!

Τυφλοί πράκτορες

Δύο ακόμα ταινίες καλλιτεχνικού βεληνεκούς:

«Τυφλά εγκλήματα» (Blind shaft): από τον Κινέζο Λι Γιάνγκ. Ντουέτο
κυνικών… φτωχοπρόδρομων επιδίδεται στο σπορ της δολοφονίας, κάτω και πάνω
από τα ορυχεία. Σκοτεινό, ιδιαίτερο, ομοιογενές και, λόγω θέματος, εντελώς
διαφορετικό απ’ όσα έχουμε δει από Κίνα. Άλλωστε, είναι… απαγορευμένο. Όμως
η ατμόσφαιρα εξαντλείται, η ιστορία δεν πάει πουθενά και το ψαχνό
καταναλώνεται γρήγορα στα πρώτα σαράντα λεπτά. Αξίζει μόνο αφού προηγουμένως
έχετε εξαντλήσει όλες τις πρώτες επιλογές σας!

«Τριπλός πράκτορας» (Triple agent): η πιο αδιάφορη και επίπεδη ταινία του
Ερίκ Ρομέρ. Ζευγάρι Λευκορώσων στο Παρίσι του 1936, στα παρασκήνια του
Γαλλικού Λαϊκού Μετώπου και του επερχόμενου πολέμου. Ο σύζυγος είναι πράκτωρ
του πράκτορος και η σύζυγος στο σπίτι να ζωγραφίζει. Με άφθονη ρωσική
εμιγκράτσια εναντίον αλλά και υπέρ Στάλιν. Τελικά (και πλαγίως) για όλα φταίνε
οι κομμουνιστές και ο Στάλιν. Παρωχημένο, κλεισμένο στους τέσσερις τοίχους με
ύπουλους στόχους. Μοναδικό, ελληνικό, ενδιαφέρον, η πρωταγωνίστρια Κατερίνα
Διδασκάλου. Τα «λέει» και στέκεται τόσο καλά όσο οποιαδήποτε Γαλλίδα της
δουλειάς!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Κακή εκπαίδευση»

Σκηνοθεσίας: Πέδρο Αλμοδόβαρ

Παραγωγής: «Ο θρύλος»

Ταϊλανδέζικου Σαίξπηρ: «Ο θρύλος»

Κινέζικου τάφου: «Τυφλά εγκλήματα»

Θύμιου από Τρίκαλα: «The terminal»

Κώστα Χατζηχρήστου: Τομ Χανκς

Τροχονόμου: Στίβεν Σπίλμπεργκ

Ανυπαρξίας: «Τριπλός πράκτορας»

Σελοφάν: «Catwoman»

Σεξ απίλ: Χάλι Μπέρι

Επιφωνήματος: Νιάααααου!