είδα στην πόλη

Την περασμένη εβδομάδα στην Αθήνα είδα έναν άνθρωπο μέσα σε ένα λεωφορείο που
χτυπούσε το κεφάλι του και ένα περιστέρι που έψαχνε την τροφή του στη μοκέτα
μιας δημόσιας υπηρεσίας. Τα γεγονότα είναι πραγματικά και συνέβησαν στην οδό
Μεσογείων: Το πρώτο, την Τετάρτη 15/9/2004, 12.30 π.μ. στο λεωφορείο Γ5,
διαδρομή Ακαδημία – Χολαργός, και το δεύτερο την Πέμπτη 16/9/2004, 11.30 π.μ.
στα γραφεία του Ινστιτούτου Αστικής και Αγροτικής Κοινωνιολογίας του Εθνικού
Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, Μεσογείων 14-18.

Και τα δύο περιστατικά καταργούν στιγμιαία τις συμβάσεις της κατασκευασμένης
πραγματικότητας που μας περιβάλλει. Στην πρώτη περίπτωση, καταργείται ο
κώδικας δημόσιας συμπεριφοράς: ο τρόπος, δηλαδή, με τον οποίο οι άνθρωποι
οφείλουν να συμπεριφέρονται ενώπιον αγνώστων. Μία ιδιωτικού τύπου
αυτοκαταστροφική χειρονομία ξεφεύγει και εκδηλώνεται στιγμιαία δημόσια. Στη
δεύτερη περίπτωση, καταργείται η διάκριση ανάμεσα στο φυσικό και το τεχνητό
περιβάλλον: το γρασίδι συγχέεται με την πράσινη μοκέτα που καλύπτει το μωσαϊκό
της πολυκατοικίας. Για το περιστέρι αυτή η διάκριση είναι βέβαια άνευ
σημασίας, καθώς η απόλυτη προσαρμογή του στις συνθήκες του περιβάλλοντος
επιτυγχάνει τον στόχο του, δηλαδή την επιβίωσή του, την εξεύρεση τροφής
οπουδήποτε είναι διαθέσιμη. Το περιστέρι εφαρμόζει μια τακτική επιβίωσης σε
μια άγονη κατάσταση.

Τα δύο περιστατικά, η ανησυχητικά ακραία εκδήλωση προσωπικού αδιεξόδου και η
διασκεδαστική σύγχυση του περιστεριού που τρέφεται ενώ ταυτόχρονα καθαρίζει τη
μοκέτα της υπηρεσίας, αποτελούν στιγμιαίες εκδηλώσεις που μας «βγάζουν» από
τον λήθαργο της καθημερινότητας. Απελευθερώνουν συνειρμούς που εν δυνάμει
ανασκευάζουν την πραγματικότητα, καθώς μπορούν να μας βοηθήσουν να
κατανοήσουμε την κατάσταση στην οποία ζούμε.

H καθημερινή ζωή στην Αθήνα μπορεί κάλλιστα να οδηγήσει τον καθένα μας σε
αυτοκαταστροφική συμπεριφορά λόγω των συνεχών αδιεξόδων που αντιμετωπίζουμε
ζώντας στην πόλη. Στη συνέχεια της έκτακτης κατάστασης λειτουργίας της πόλης
κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών, και παρά τα έργα που έγιναν, συνεχίζεται η
δυσκολία της καθημερινής μετακίνησης, η απαξιωτική αντιμετώπιση του πολίτη από
το κράτος, η εκνευριστική συναλλαγή με τις δημόσιες υπηρεσίες, η ασυνέπεια
λόγων και έργων και η αγενής συμπεριφορά των πολιτών μεταξύ τους. Θα
μπορούσαμε εν δυνάμει όλοι να καταλήξουμε να χτυπάμε τα κεφάλια μας. Ευτυχώς
για την επιβίωσή μας, επιλέγουμε τον τρόπο του περιστεριού, δηλαδή
αναπτύσσουμε στρατηγικές επιβίωσης: Χτίζουμε αυθαίρετα γιατί το κράτος θα τα
νομιμοποιήσει, αγοράζουμε δύο αυτοκίνητα (ένα με μονό και ένα με ζυγό αριθμό)
για να λύσουμε το πρόβλημα της μετακίνησης κ.ο.κ.

Τα προβλήματα στην Αθήνα αντιμετωπίζονται ατομικά και μεμονωμένα. Ο καθένας
επιλέγει την ευκολότερη και καλύτερη λύση για τον ίδιο ή την ομάδα του – σε
περίπτωση που υπάρχει κοινό συμφέρον – αλλά εν αγνοία του συνολικού
περιβάλλοντος και των επιπτώσεων σε αυτό. Τη στρατηγική επιβίωσης
χρησιμοποιούν και οι κρατικοί φορείς εν απουσία συστηματικών αστικών
πολιτικών.

Δεν μπορούμε όμως να αντιμετωπίζουμε την καθημερινότητα της πόλης ως συνεχή
επινόηση στρατηγικών επιβίωσης για τον ίδιο λόγο που δεν θα μπορούσε να
δημιουργηθεί μια υπηρεσία καθαριότητας από άσπρα περιστέρια καθαριστές/στριες,
όσο και αν φαίνεται ως εικόνα γοητευτική και υπερρεαλιστικά ποιητική.

Η Μαρία Θεοδώρου είναι αρχιτέκτονας, συντονίστρια του Δικτύου Αρχιτεκτονικής