H εκδίκηση της Bέρας

Στο θέατρο Φενίτσε (του Φοίνικα, που αναγεννήθηκε εκ της τέφρας του -πρόσφατα είχε καεί), όπου είχαν πρωτοπαρουσιαστεί οι περισσότερες όπερες του Ροσίνι ακούστηκαν τα ονόματα των νικητών του φετινού Φεστιβάλ Βενετίας -και η αμερικανική «πανωλεθρία»

Το ευχαριστήθηκα όσο δεν φαντάζεστε. Το ίδιο και ο Μάικ Λι (δεν μπορεί, θα τον
θυμάστε, είναι ο σκηνοθέτης του «Μυστικά και ψέματα»). Παραλαμβάνοντας το
τρόπαιο (Σάββατο βράδυ) κάρφωσε τη γαλλική υπεροψία με την εξής λιτή…
φλεγματική δήλωση: «Ευχαριστώ τις Κάννες που με απέρριψαν»! Στη θέση του θα
τους άναβα λαμπάδα. Αν είχαν κάνει δεκτή την ταινία μου, ίσως να έφευγα από
τις Κάννες με άδεια χέρια. Τι ίσως; Με πρόεδρο τον Ταραντίνο; Σίγουρα. Ενώ
έτσι είμαι διπλά κερδισμένος. Και αδικημένος από τους Γάλλους και δικαιωμένος
από τους Ιταλούς. Περίφημα!

Ας τα πάρουμε από την αρχή. Άψογη η ετυμηγορία της Κριτικής Επιτροπής. H
καλύτερη των τελευταίων χρόνων. Και όλα οφείλονται στα υγιή επαγγελματικά
κριτήρια του προέδρου Τζον Μπούρμαν. Ακολούθησε βήμα βήμα το κοινό αίσθημα.
Πράγματι, η «Βέρα Ντρέικ» ήταν η πιο ολοκληρωμένη ταινία της Μόστρας.
Πράγματι, ο «μικρός» Ισπανός Αμεναμπάρ με το «Mar adentro» («Ανάμεσά μας η
θάλασσα») έθιξε το πολύ ευαίσθητο και επίκαιρο θέμα της ευθανασίας.

Πράγματι, η ερμηνεία της «αόρατης» (σε ύψος και εμφάνιση) Ιρλανδέζας Ιμέλντα
Στάντον δεν παιζόταν. Πράγματι, ο Χαβιέρ Μπαρντέμ, κλινήρης, παράλυτος και
αποφασισμένος με θάρρος και μαγκιά να πεθάνει, έκανε ρεσιτάλ ηθοποιίας
παίζοντας μόνο με το… κεφάλι! Πράγματι, τα κινούμενα σχέδια από τον Ιάπωνα
Μιγιαζάκι κάνουν όλα τα αμερικανικά καρτούν να μοιάζουν με χαλκομανίες. Και,
πράγματι, η μινιμαλιστική σκηνοθεσία του Κιμ Κι Ντουκ («Άνοιξη, φθινόπωρο…»)
χαρακτηρίζει την άνοδο του ασιατικού και ιδιαίτερα του κορεατικού
κινηματογράφου. Μίστερ Μπούρμαν σοφά έπραξες!

Κάποτε οι ήρωες διεκδικούσαν μια καλύτερη ζωή. Κοινωνική, προσωπική,
δεν έχει σημασία. Μερικοί ήθελαν ν’ αλλάξουν τον κόσμο. Άλλοι τον
αμφισβητούσαν. Σήμερα κυκλοφορούν με μαύρη παντιέρα. Είναι άγγελοι, αλλά
άγγελοι του… θανάτου. Πάρτε για παράδειγμα τη Βέρα Ντρέικ. Ασήμαντη
νοικοκυρούλα, μιας ασήμαντης οικογένειας, σε ασήμαντη περιοχή του Λονδίνου του
1950. Ακούραστη η Βέρα. Μάνα κουράγιο. Να ξενοπλένει και να ξενοκαθαρίζει. Να
υποδέχεται τον άνδρα της και τα παιδιά της μ’ ένα ποτήρι τσάι. H προσωποποίηση
της καλοσύνης. Μια άλλη γυναίκα – καπάτσα εκείνη – την έχει διπλαρώσει και
κάθε τόσο της πασάρει ένα ραβασάκι. Να πας Βέρα σ’ εκείνη, να τη βοηθήσεις να
απαλλαγεί από την εγκυμοσύνη της. Χωρίς να πάρει δεκάρα η Βέρα, με τα λύτρα
της μεσιτείας η καπάτσα. Όμως παρανομεί. Και προς τον Νόμο που μέχρι το 1967
απαγόρευε τις εκτρώσεις και προς τους ευυπόληπτους μαιευτήρες. Ένα ανθρώπινο
σκουπίδι τολμάει να τους… αφαιρεί πολύτιμη πελατεία!

Ο θάνατος είναι το ίδιο ανακουφιστικός και για τον Ραμόν του «Mar
adentro». Παράλυτος και κλινήρης επί 27 χρόνια. E, δεν αντέχει άλλο πια…
Θέλει να πεθάνει με το κεφάλι ψηλά. Σχεδιάζει και οργανώνει την ευθανασία του.
Να ταρακουνήσει, να ευαισθητοποιήσει. Κόντρα στο θρησκευτικό ιερατείο. «Έτσι
κι αλλιώς», λέει, «ο θάνατος είναι το μέλλον όλων. Δική μου η ζωή, την κάνω
ό,τι θέλω». Απίστευτο. Στο τελευταίο ημίωρο τα μαντίλια έβγαιναν με την
ταχύτητα που στην Ελλάδα ανεμίζαμε σημαίες μετά τον αγώνα με την Πορτογαλία.
«Εσύ πιστεύεις;», ρώτησα τον βραβευμένο Χαβιέρ Μπαρντέμ που με αυτή την
ερμηνεία του θέτει υποψηφιότητα και για Όσκαρ. «Θα σου απαντήσω αλλιώς. Όταν
πέθαινε ο πατέρας μου του ζήτησα να μου υποσχεθεί πως κάποια μέρα θα μας
επισκεφθεί. Μέχρι σήμερα δεν έχει τηρήσει την υπόσχεσή του»!

Έξω οι ΗΠΑ!

Αρέσουν δεν αρέσουν, τα αποτελέσματα λένε τα εξής: Χόλιγουντ, ΗΠΑ, αμερικανική
ανεξάρτητη σκηνή… ούτε μισό βραβείο. Δίκαιο. Αν κρίνω από τις ταινίες της
Μόστρας made in USA (και ήταν πολλές, μα αδικαιολόγητα πολλές), η κάμψη στην
ποιότητα θα πιστοποιηθεί τον χειμώνα. Και φίλε αναγνώστη, προσοχή. H
πλειοψηφία στην κριτική επιτροπή ήταν αμερικανο-αγγλική: Μπούρμαν, Σπάικ Λι,
Σκάρλετ Γιόχανσον, Έλεν Μίρεν. Καμία κουλτουριάρικη, ευρωπαϊκή συνωμοσία.

ΜΑΪΚ ΛΙ

«Τα Φεστιβάλ δεν είναι Ολυμπιακοί Αγώνες»

Ο Μάικ Λι πανευτυχής με το Χρυσό Λιοντάρι για την ταινία του «Βέρα Ντρέικ», που απορρίφθηκε από τις Κάννες για να θριαμβεύσει στη Βενετία

Έφαγα κι εγώ το χαστούκι μου. Μετά το «Μυστικά και ψέματα» πίστεψα πως
τελείωσε. Οκτώ χρόνια μετά… αναστήθηκε. Το μυστικό του; Με τα λόγια της
θεϊκής πρωταγωνίστριάς του Ιμέλντα Στάντον, σε μια συνάντηση που είχα μαζί
της: «Απίστευτη έρευνα, άφθονος χρόνος προετοιμασίας και αυτοσχεδιασμού και
θρησκευτική προσήλωση στο έργο του». Πέντε λεπτά αργότερα, στο διπλανό τραπέζι
με το… Χρυσό Λιοντάρι. Το όνομά του; Μάικ Λι.

Ακόμα, τώρα το 2004, το ζήτημα των εκτρώσεων;

«Πιο 2004; Ακόμα Μεσαίωνας είναι! Στην Αγγλία νομιμοποιήθηκαν το 1967 και σε
αρκετές χώρες είναι ακόμα στην παρανομία».

Και η καλοσύνη αυτής της γυναίκας;

«Έχετε ζήσει με ανθρώπους της εργατικής τάξης και μάλιστα της δεκαετίας του
’50; Εγώ τους έζησα. Ήμουν επτά χρόνων, αλλά το θυμάμαι σαν τώρα. Κυτταρικά
δεμένοι με τρία πράγματα: αλληλεγγύη, αθωότητα, δέσμευση».

Έμεινα κατάπληκτος όταν έμαθα πως κάθε καρέ της ταινίας είναι αποτέλεσμα
αυτοσχεδιασμού.

«Έξι μήνες, χιλιάδες ώρες και ατελείωτος χρόνος έρευνας. Έψαξα όλα τα αρχεία
εφημερίδων, περιοδικών, φωτογραφιών, επικαίρων, βιβλίων. Όλα. Χιλιάδες
γυναίκες της εργατικής τάξης, φτωχές, ασήμαντες, “αόρατες” έκαναν αυτό που
έπρεπε να είχε κάνει η επίσημη Πολιτεία».

Και το Χρυσό Λιοντάρι;

«Θα κάνει καλό στην ταινία. Αλλά προσέξτε. Τα κινηματογραφικά φεστιβάλ δεν
είναι Ολυμπιακοί Αγώνες. H κρίση δεν είναι αντικειμενική, ούτε διαχρονική.
Επομένως το Χρυσό Λιοντάρι δεν μπορεί να μετατρέψει μια μέτρια ταινία, αν
είναι μέτρια, σε αριστούργημα. Μόνο ο χρόνος μπορεί»!

Τα βραβεία

Χρυσό Λιοντάρι: «Βέρα Ντρέικ» – Μάικ Λι (M. Βρετανία)

Μεγάλο ειδικό βραβείο: «Mar adentro» – Αλεχάντρο Αμεναμπάρ (Ισπανία)

Σκηνοθεσίας: Κιμ Κι Ντουκ «3-Iron» (N. Κορέα)

Γυναικείου ρόλου: Ιμέλντα Στάντον (Βέρα Ντρέικ)

Ανδρικού: Χαβιέρ Μπαρντέμ («Mar adentro»)

Τεχνικών επιτεύξεων: «Howl’s moving castle» – Χαγιάο Μιγιαζάκι
(Ιαπωνία)

Μαρτσέλο Μαστρογιάνι: «Ράδιο Αλίκη» – Γκουίντο Κιέζα (Ιταλία)

Πρωτοεμφανιζόμενου: Ισμαέλ Φερούκι «Το μεγάλο ταξίδι» (Μαρόκο/Γαλλία)

«Οριζόντων»: «Τα εγγόνια» – Ιλάν Ντουράν Κοέν (Γαλλία)

Κριτικών «Fipresci»: «3-Iron» – Κιμ Κι Ντουκ