Γυναίκες μαθηματικοί

Τη Δευτέρα, τα φώτα της δημοσιότητας ήταν στραμμένα αποκλειστικά στις εκλογές.
Έτσι, πέρασε σχεδόν απαρατήρητο ότι η 8η Μαρτίου ήταν η Παγκόσμια Ημέρα της
Γυναίκας, η μία και μοναδική ημέρα τον χρόνο που η κοινωνία μας τιμά τον μισό
πληθυσμό της Γης, του υπόσχεται ισότητα και απελευθέρωση από τις
προκαταλήψεις. Μια κοινωνία που ακόμα και σήμερα, παρά τις περί του αντιθέτου
εξαγγελίες, θεωρεί ότι ο ρόλος και η θέση της γυναίκας δεν είναι στα
πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα αλλά… στην κουζίνα της.

Θ’ αναφερθούμε σήμερα σε κάποιες γυναίκες που σε πείσμα του κοινωνικού τους
περίγυρου, οδηγημένες από το πάθος της επιστημονικής περιέργειας, ξεπέρασαν τη
μοίρα τους και κατόρθωσαν να διακριθούν στον 100% ανδροκρατούμενο κλάδο των
Μαθηματικών.

H Υπατία έζησε στην Αλεξάνδρεια ανάμεσα στο 370 και το 415 μ.X. Πρώτος
της δάσκαλος ήταν ο πατέρας της Θέων, με τον οποίο συνεργάστηκε στην επιμέλεια
και τον σχολιασμό των Στοιχείων του Ευκλείδη, του πρώτου ολοκληρωμένου
μαθηματικού έργου στην Ιστορία, καθώς και της Μεγίστης του Πτολεμαίου, της
Βίβλου της ελληνικής Αστρονομίας. Γύρω στο 400 ανέλαβε τη διεύθυνση της
νεοπλατωνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας. Είχε επινοήσει και επιστημονικά όργανα,
όπως τον επίπεδο αστρολάβο. H Υπατία δεν ήταν χριστιανή, διατηρούσε όμως
εξαιρετικές σχέσεις με αρκετούς χριστιανούς λογίους. Αυτό δεν την εμπόδισε να
αποτελεί κόκκινο πανί για τον επίσκοπο Αλεξανδρείας Κύριλλο και τις ομάδες
φανατικών που είχε οργανώσει για να τρομοκρατεί τους αλλόδοξους. Έτσι, το 415
το «χριστεπώνυμον πλήρωμα» της Αλεξάνδρειας ξεσηκώθηκε, τη συνέλαβε και αφού
την διαπόμπευσε, την δολοφόνησε με εξαιρετική αγριότητα. Αυτό ήταν και το
τέλος της νεοπλατωνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας.

H επόμενη γυναίκα μαθηματικός που μνημονεύει η Ιστορία έζησε κάπου
1.300 χρόνια αργότερα. H Maria Gaetana Agnesi (1718-1799) ήταν κόρη ενός
πλούσιου εμπόρου από το Μιλάνο. Από μικρή έδειξε το ταλέντο της τόσο στις
θετικές επιστήμες όσο και στις γλώσσες. Σε ηλικία 17 ετών συνέταξε κριτικά
σχόλια στην «Αναλυτική πραγματεία περί των κωνικών τομών» του μαρκησίου de l’
Hopital και ασχολήθηκε σοβαρά με τη μελέτη του Απειροστικού Λογισμού. Το 1748
δημοσίευσε το αποτέλεσμα της εργασίας της, τη «Θεμελίωση της Ανάλυσης προς
χρήση της ιταλικής νεολαίας», το πρώτο διδακτικό σύγγραμμα πάνω στις νέες
μαθηματικές θεωρίες, που μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες και χρησιμοποιήθηκε ως
εγχειρίδιο ακόμα και από το Κέμπριτζ. Το 1750 το Βατικανό την ονόμασε
καθηγήτρια Μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας. Ωστόσο, δεν διανοήθηκε
ποτέ να ασκήσει τα καθήκοντά της θεωρώντας την έδρα της ως μια απλή τιμητική
διάκριση.

Αν η οικογένεια της Μαρίας Ανιέζι την ενθάρρυνε να ασχοληθεί με τα
Μαθηματικά, δεν ισχύει το ίδιο για την οικογένεια της Σοφί Ζερμέν (1776-1831).
Κόρη, όπως και η Ανιέζι, ενός πλούσιου εμπόρου μεταξιού, άρχισε να
ενδιαφέρεται για τα Μαθηματικά σε ηλικία 13 ετών, όταν διάβασε το χρονικό της
δολοφονίας του Αρχιμήδη. Οι γονείς της δεν είδαν με καθόλου καλό μάτι το
ενδιαφέρον της κόρης τους και της απαγόρευσαν να χρησιμοποιεί τη βιβλιοθήκη
του πατέρα της. Έτσι, η Σοφί αναγκαζόταν να μελετά κρυφά τα βράδια. Άρχισε να
αλληλογραφεί με τους κορυφαίους μαθηματικούς της εποχής της, χρησιμοποιώντας
το επώνυμο «μεσιέ Λε Μπλαν», αφού στη Γαλλία του 1800 ήταν αδιανόητο για μια
γυναίκα να έχει επιστημονική δραστηριότητα. Ο Λαγκράνζ, ο Λεζάντρ και κυρίως ο
Γκάους υπήρξαν από τους βασικούς αλληλογράφους της και, προς τιμήν τους, δεν
άλλαξαν στάση απέναντί της ούτε όταν η πραγματική της ταυτότητα αποκαλύφθηκε.
Παρ’ όλο που σταδιακά άρχισαν να γίνονται δεκτές δημοσιεύσεις με το πραγματικό
της όνομα και η Ακαδημία την τίμησε με το χρυσό μετάλλιο (δεν παρέστη στην
απονομή για να μην «προκαλέσει») δεν της αναγνωρίστηκε ποτέ ο τίτλος τής
μαθηματικού. Στο πιστοποιητικό θανάτου της αναφέρεται ως… εισοδηματίας.

H κόμισσα των… PC

H Augusta Ada King, κόμισσα Lovelace, κόρη του Λόρδου Βύρωνα, εργάστηκε
πάνω στον πρόγονο των ηλεκτρονικών υπολογιστών, τη Διαφορική Μηχανή του
Charles Babbage. Δεν πρέπει να παραβλέψουμε και τη Σοφία Κοβαλέβσκαγια
(1850-1891). Το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης αρνήθηκε να την εγγράψει και της
επέτρεψε μόνο να παρακολουθεί ανεπισήμως τα μαθήματα, με την προϋπόθεση η
παρουσία της να μην… ενοχλεί τους διδάσκοντες. Όταν στη συνέχεια έλαβε το
διδακτορικό της από το Γκέτινγκεν, δεν μπόρεσε να καταλάβει παρά μια θέση
δασκάλας του Δημοτικού.

Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης είναι διδάκτωρ των Μαθηματικών. Εργάζεται ως
καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση και ως μεταφραστής.