Ο αναμάρτητος, πρώτος…

Όσο πιο κλειστή η ομάδα, τόσο πιο αιρετικός ο λόγος της, τόσο επικρατέστερες
οι δαιμονολογικές ερμηνείες των γεγονότων. Οι ποιητές, όπως και άλλοι
καλλιτέχνες, θέλουν να πιστεύουν ότι ανήκουν στην τάξη των «εκλεκτών», των
«μυημένων», και ότι αυτοί αποκλειστικά κατέχουν τα μυστικά της τέχνης τους, τα
κλειδιά και τους κώδικες μέσω των οποίων το έργο τους μπορεί να ερμηνευτεί και
να κατανοηθεί σωστά. Στις τάξεις των εχθρών πολλοί: οι κριτικοί πρωτίστως,
«αυτές οι ενοχλητικές αλογόμυγες που εμποδίζουν το άλογο να οργώσει», όπως
έλεγε ο Τσέχωφ, οι «ψείρες στις μπούκλες της λογοτεχνίας» όπως αποφαινόταν ο
Τένισον. Και κοντά σ’ αυτούς τους «ψειριάρηδες» και οι κάθε λογής Φιλισταίοι,
οι «ακαλλιέργητοι και άξεστοι αναγνώστες» που καταναλώνουν αδιακρίτως τον
χαρτοπολτό που τους σερβίρουν οι εξίσου «ακαλλιέργητοι και άξεστοι
δημοσιογράφοι» και τηλεκατευθυνόμενοι «προαγωγοί». Τέλος, οι «αυτοχρισθέντες
ποιητές»: διάφοροι ατάλαντοι και αγράμματοι στιχοπλόκοι που περιφέρουν στην
αγορά την ευτελή τους πραμάτεια, διεκδικώντας με κάθε μέσον ένα κομμάτι από
την πίτα της εφήμερης δόξας. Αυτοί και αν πρέπει να εξοβελιστούν στο πυρ το
εξώτερον!

Όσοι είναι αφοσιωμένοι στην υπόθεση της ποίησης, είναι φυσικό να αισθάνονται
απογοήτευση, πολλές φορές και οργή, με κάθε ποίημα, με κάθε συλλογή, που κατά
τη γνώμη τους υπονομεύει το κύρος της πιο δύσκολης και δύστροπης των τεχνών.
Είναι θεμιτό να μη θέλουν να μοιραστούν αυτό το vinum daemonium με αυτόκλητους
συνδαιτυμόνες, οι οποίοι δεν μπορούν (επειδή δεν τους διακρίνει ούτε το γούστο
ούτε οι τρόποι) να εκτιμήσουν τη σπάνια γεύση του, το εξαίσιο άρωμά του. Όμως,
όπως έλεγε και ο Τζόνσον, είναι ευκολότερο να πει κανείς τι δεν είναι ποίηση
από το να ορίσει με ακρίβεια τι είναι. Είναι ευκολότερο να απορρίπτεις από το
να εγκρίνεις, και απλούστερο να διαγράφεις ποιητές από το να τους διαβάζεις.
«Δεν διαβάζω ποτέ ένα βιβλίο πριν γράψω κριτική γι’ αυτό, για να μην είμαι
προκατειλημμένος υπέρ του» είχε πει ο Σίντνεϊ Σμιθ, και δεν είναι λίγοι αυτοί
που, αλληλέγγυοι με τον Άγγλο εκκεντρικό, κάνουν ακριβώς ό,τι εκείνος: δεν
διαβάζουν ποτέ τα βιβλία των ομοτέχνων τους, ή αν καταδεχθούν να τα πιάσουν
στα χέρια τους, τα διατρέχουν πρόχειρα και βιαστικά.

Ας μη σπεύσουμε λοιπόν να καταγγείλουμε τους κριτικούς για αυθαιρεσία και
επιπολαιότητα. Κάποιες κριτικές είναι όντως γραμμένες στο γόνατο, όπως άλλες
εντυπωσιάζουν με την ευθυβολία τους. Και ασφαλώς οφείλει ο κάθε κριτικός να
αναλογιστεί τις ευθύνες του, τις ηθικές προϋποθέσεις του δημόσιου,
παρεμβατικού του λόγου. Όμως πόσες αποτιμήσεις ποιητών από ποιητές, γραπτές
και μη, δεν είναι επίσης επιφανειακές; Ας αναλογιστούμε λοιπόν πρώτα τα του
οίκου μας. Πόσες φορές ένας πρεσβύτερος ποιητής, στη βάση του εγνωσμένου
κύρους του, έχει αναλάβει να παρουσιάσει το έργο ενός νεώτερου; Πόσοι ποιητές
γράφουν τακτικά και εμπεριστατωμένα για το έργο άλλων ποιητών (και δη
συνομηλίκων τους) ή έστω για το δικό τους, δίνοντας έτσι στην κριτική
πολύτιμους ερμηνευτικούς ανιχνευτές της τρέχουσας ευαισθησίας; Πόσοι ποιητές
προσπαθούν, θυσιάζοντας λίγο από τον πολύτιμο χρόνο τους, να προωθήσουν, με
όσα μέσα έχει ο καθένας τους, το έργο ποιητών που κρίνουν αξιόλογο; Πόσοι
διαθέτουν τη συναισθηματική γενναιοδωρία που θα τους επέτρεπε να γράψουν
κριτική ικανή να μιλήσει για το ποιητικό γεγονός τη στιγμή ακριβώς που
συμβαίνει;

Μνημονεύουμε διαρκώς την ηρωική αυταπάρνηση του Πάουντ, τις θρυλικές
πνευματικές ανταλλαγές ανάμεσα σε ποιητές του παρελθόντος, αλλά δεν είμαστε,
φαίνεται, ικανοί να αναμετρηθούμε με το δικό τους παράδειγμα. Γιατί; Φταίει
άραγε η άφιλη εποχή μας ή μήπως η υπερβολική μας εγωπάθεια που μας κρατάει
αυτιστικά δεμένους με τα δικά μας «αριστουργήματα»;

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση»